Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Táýelsizdik bárinen qymbat» maqalasynda: «Táýelsizdigimizdiń mereıli 30 jyldyǵy qarsańynda birtýar tulǵalarymyzdy jastarǵa jáne búkil álemge pash etýimiz kerek», degen edi. Iá, búgingi tańda esimi sırek atalyp, kúı ónerinde ózindik izi qalǵan dáýlesker kúıshi Balamaısań Daýylulynyń esimin osy tusta erekshe atap ótýimiz qajet.
Kúıshi Balamaısań Daýyluly XVIII ǵasyrdyń sońy men XIX ǵasyrdyń birinshi jartysynda ómir súrgen. О́ner zertteýshisi, kompozıtor Ahmet Jubanov óziniń «Ǵasyrlar pernesi», «Qurmanǵazy» atty zertteý eńbekterinde kúıshiniń ǵumyrnamalyq jolyna basa toqtalady.
Balamaısańnyń dúnıe esigin ashqan sátinde qoıylǵan esimi Baısan bolǵan. Kúıshiligimen eldiń túkpir-túkpirin aralap, «Bala Baısan» atanady. Keıin el aýzynda dybystyq ózgeristerge ushyrap, «Balamaısań» atyn ıelenedi.
Balamaısań Daýylulynyń ǵumyrynyń kóp bóligi Atyraý oblysy, Inder aýdany, Tolybaı qumy, Juldyzshaǵyl, Qosshaǵyl, Shobalaq degen irili-usaqty qonystarda ótken degen derekter bar. Kúıshiniń ómir súrgen jyldary quıma qulaq aqsaqaldardyń aıtýynsha, kúı atasy Qurmanǵazymen zamandas, al jas jaǵynan músheldeı kishiligi bar deıdi. Aǵaıyn-týystarynyń joramaldaýyna qarasaq, shamamen 1835-1905 jyldar aralyǵynda ómir súrgen. Al jýrnalıst, aýdandyq «Dender» gazetiniń bas redaktory Janaı Amantýrlınniń «Egemen Qazaqstan» gazetinde 25 mamyr, 2013 jyly jarııalanǵan «Balamaısań» atty maqalasynda: «El aýzyndaǵy taǵy bir áńgimede «Balamaısańdy Jáńgir han shaqyryp alyp, kúı tartqyzǵan. Kúıine razy bolǵan han «bala maısańdatady ekensiń» depti. Baısań aty sodan beri Balamaısań atalyp ketipti» degen de bar. Bul sózge de mán berip qarasaq, Ábilqaıyr hannyń shóberesi, Nuraly hannyń nemeresi, Bókeı hannyń uly Jáńgir han – 1801-1845 jyldardaǵy Bókeı ordasynyń sońǵy hany. Eger Balamaısańdy 1835 jyly týǵan desek, Jáńgirdiń qabyldaýyndaǵy bala neshede bolǵany?», degen oı salarlyq derekti keltiredi. Balamaısańnyń ómir súrgen jyldaryn naqtylaý kún tártibinen túspeý kerektigin ańǵaramyz.
Balamaısańnyń búgingi tańda jıirek oryndalyp júrgen «Balamaısań» kúıin kópshilik qaýym biledi. Bul kúıdi jańǵyrtyp, elge jetkizgen kúıshi Qalı Jantileýov edi. Kúı anasy Dına Nurpeıisova, Oqap Qabıǵojın, Naýsha, Mahambet Bókeıhanovtar da bul týyndyny oryndaǵan. Qalı Jantileýovtiń derekterine súıensek, joǵaryda atalǵan kúıdi Balamaısań qartaıǵan shaǵynda «Dúnıeǵapyl» dep tartqan eken. Ǵalym Isataı Kenjálıev Balamaısańnyń «Qyz Aqjeleń», «Shalqyma», «Toı bastar» atty kúıleri, qazaqtyń bard aqyny Tabyldy Dosymov «Naýan», «Salaýat» kúıleri bolǵanyn zertteý maqalalarynda ataǵan.
Balamaısań Daýylulynyń esimin jańǵyrtý maqsatynda áli de ıgilikti ister legi jalǵassa degen tilek bar. О́ıtkeni uly tulǵalarymyzdy ulyqtaý – búgingi urpaqtyń paryzy.
Ádilbek О́MIRZAQOV,
Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi
ATYRAÝ