Sekseninshi jyldardyń sońy men toqsanynshy jyldardyń basynda Qazaqstannyń kúlli qalalarynda beınesalondardyń qaptaǵany belgili. Jastar Brıýss Lıden bastap, jekpe-jektiń san alýan túrin meńgergen basqa da sportshylardyń ónerine tamsandy. Sonyń áseri bolsa kerek, kúsh-qýatty tasyǵan kóptegen jigitter túrli úıirmelerdi jaǵalady. Onyń ústine, dáp sol kezderi Túrkııada dúnıege kelip, Germanııada turyp jatqan taekvondonyń has sheberi Mustafa О́ztúrik Qazaqstanǵa at basyn buryp, respýblıkamyzdyń birqatar qalalarynda úıirmeler ashty. Bul jaǵdaı jergilikti jastardyń tansyq ónerge degen qyzyǵýshylyǵyn odan ári arttyra tústi. Mine, sol kezde taekvondo zalynnyń tabaldyryǵynan attaǵan jigitterdiń biri Murat Temirálıev edi.
Murat qazirgi Túrkistan oblysynyń Túlkibas kenitiniń týmasy. Mektep júrgen kezinde onyń sportqa ańsary aýdy. Grek-rım kúresimen aınalysyp, aýdan jáne oblys deńgeıinde ótken jarystarda jaqsy nátıje kórsetti. Respýblıkalyq dodalarda júlde aldy. Sodan bapkerleri biraz oılana-tolǵana kele ony Qaraǵandydaǵy Álııa Moldaǵulova atyndaǵy sporttaǵy daryndy balalarǵa arnalǵan mektep-ınternatqa jiberýdi jón kórdi. Balǵyn balýannyń ol jaqta sheberligi ábden shyndaldy.
1990 jyly aıtýly mektep-ınternatty aıaqtaǵannan soń Murat Almatyǵa kelip, Tehnologııalyq ınstıtýttyń stýdenti atandy. Dál sol kezderi elimizde taekvondo úıirmeleri ashylyp jatqan. Jalyndy jastyń osy ónerge ańsary aýyp, Isataı Kabekovtyń shákirti atandy. Sol zalǵa Mustafa О́ztúrik pen Bekseıit Túlkeev jıi keletin. Birde sol Alashtyń asyl azamattarmen tanysýdyń reti keldi. Osy kezdesýden keıin Temirálıevtiń taekvondoǵa degen kózqarasy túbegeıli ózgerdi. Endi ol jatpaı-turmaı daıarlanyp, sporttyń osy túrinde bıik belesterdi baǵyndyrýdy maqsat tutty.
– О́mirden erte ozǵan Mustafa men Bekseıitteı asyl aǵalarymyzdyń ǵıbartty áńgimeleriniń maǵan áser etkeni sonshalyq, sol kezdesýden keıin taekvondoǵa myqtap den qoıdym, - dep bastady óz áńgimesin Murat. – Birte-birte kórsetkishterim jaqsaryp, túrli jarystarda júlde aldym. Úsh márte el chempıony atandym.1993 jyly bizdiń taekvondoshylar tuńǵysh ret álem chempıonatynda kúsh synasý qurmetine ıe boldy. Nıý-Iorkte ótken sol baıraqty básekede men de óner kórsettim. Ortalyq Azııa birinshiliginde bas júldeni oljaladym. Birqatar asa iri halyqaralyq týrnırlerde jeńis tuǵyryna kóterildim. Jeti jylǵa jýyq ýaqyt boıy Qazaqstan ulttyq quramasy sapynda óner kórsettim. Árıne, odan da bıik belesterdi baǵyndyrýǵa bolatyn edi. Biraq ol kezde zaman basqa. Tansyq ónerge memleket tarapynan pálendeı kóńil bólinbeıtin. Kóbine-kóp jarysqa shyǵý úshin qarajatty ózimiz izdeıtinbiz. Keıde jolymyz bolsa, endi birde qurqol qaıtamyz. Osyndaı keleńsiz jaıttardyń saldarynan birqatar baıraqty báskelerden syrt qalyp, talaı nesibemnen qaǵyldym. Desek te ózge jigiterimiz ben qyzdarymyz eleýli tabystarǵa qol jetkizip, qazaq úshin tansyq ónerdi tabysty ónerge aınaldyrdy.
Taekvondodan qol úzgennen keıin Murat Temirálıev óziniń súıikti sportynan alystaǵan joq. Jattyqtyrýshylyq qyzmet atqaryp, jaqsy shákirtter tárbıeledi. Solardyń arasynan Narıman Shákirov, Mereı Rasılov, Ramıl Ashmahýnov, Ashat Ábildaev, Abzal Anarqulov syndy saıypqyrandar sýyrylyp shyǵyp, túrli dúbirli dodalarda daralandy. 2005-2013 jyldar aralyǵynda respýblıkalyq taekvondo federasııasynda bas hatshysy jáne komanda basshysy qyzmetterin qatar atqardy. 2012 jyly ulttyq komanda múshelerin London Olımpıadasyna bastap aparǵan mamandardyń biri boldy. Sonymen qatar, tóreshilik kásipte de baq synady. Bul rette de nesibesiz emes. Álem men qurlyq chempıonattarynda, Azııa oıyndary men álem kýbogynda jáne basqa da kóptegen dúbirli dodalarda qazylyq etti. Uıymdastyrýshylar tarapynan Temirálıevtiń eńbegi laıyqty baǵalanyp, túrli baıraqty básekelerde eń úzdik tóreshige tıesili arnaıy syılyqty ıelendi. Oǵan «Azııanyń eń ádil qazysy» degen ataq ta buıyrdy.
Murat sportpen qatar bilimge de aıryqsha nazar aýdaryp júr. Ol «Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha Shveısarııanyń Lozanna qalasyndaǵy AISTS MAS mektebinde «Sporttyq menedjement» mamandyǵy boıynsha arnaıy dıplomdy ıelendi. Bul – kúlli álemdegi sport salasy boıynsha bilim beretin eń iri ortalyq. Odan bólek, Ońtústik Koreıanyń Sývon qalasynda ornalasqan Keng Hı ýnıversıtetiniń sertıfıkatyn aldy. Qazirgi kezde qandasymyzdyń «Kýkkıvon» akademııasynyń halyqaralyq ınspektory» degen dárejesi bar. Taekvondoshylarǵa sporttyq dan jáne túrli belbeýlerdi taǵaıyndaıtyn álemdegi jalǵyz uıym dál osy – «Kýkkıvon». Ońtústik Koreıanyń bas shahary – Seýlde ornalasqan aıtýly akademııadaǵa halyqaralyq ınspektor retinde tirkelý úshin kóptegen synaqtan ótýge týra keledi. Qazirgi kezde álemdegi kez-kelgen eldiń taekvondoshylarynan emtıhan qabyldap, olarǵa dan jáne belbeý berýge biziń keıipkerimizdiń de quqy bar. Odan bólek, Murat Almatydaǵy tehnologııalyq ýnıversıteti men Qazaqtyń Sport jáne týrızm akademııasyn oıdaǵydaı támamdady.
– Búgingi tańda tóreshilerge qoıylatyn talap óte qatań, dep jalastyrdy óz áńgimesin Murat Temirálıev. – Eń birinshi kezekte biliktilik pen sheberlik deńgeıi basshylyqqa alynady. Odan da basqa talaptary kóp. Olardyń eshbiri komıssııa músheleriniń nazarynan tys qalmaıdy. Máselen, men 2021 jyly Tokıoda alaýy tutanatyn Paralımpıadada qazylyq etýge úmitti tóreshilerdiń tizimindemin. Bastapqyda úmitkerler sanatynda álemniń ár qıyrynan jınalǵan 500-ge tarta maman boldy. Solardy túrli jarystarǵa qatystyryp, irikteýden ótkizdi. Qalys jáne shalys basqandary, óreskel qatelikke boı aldyrǵandardyń aty-jónderi tizimnen syzylyp tastalady. Osylaısha, birte-birte úmitkerler qatary sıreıdi. Qazir tizimde 50 adamdaı ǵana qaldy. Solardyń otyzy ǵana dúbirli dodada qazylyq etedi. Buıyrtsa, men de Tokıoǵa sapar shegemin dep nıettenip otyrmyn.
Mine, Almaty qalalyq taekvondo federasııasynyń vıse-prezıdenti qyzmetin atqaryp otyrǵan halyqaralyq dárejedegi sport sheberi, qara belbeý 5 dan ıegeri Murat Temirálıev osyndaı segiz qyrly, bir syrly azamat!