Apatty úıler munaıly Atyraýdyń abyroıyna syn emes pe?

Sodan beri 122 jyl ótkenimen, qazynaly aımaqtan munaı óndirý isi áste tolastaǵan joq. Kómirsýtekti shıkizatynyń moldyǵymen álemge áıgilengen «Teńiz», «Qashaǵan» sekildi jańa ken oryndary ıgerilip jatyr.

Tipti bul óńirge taban izi tımegen jurtshylyqtyń arasynda da, bıik-bıik minberlerden júrek tebirenter jalyndy sóz aıtatyn sheneýnikterdiń uǵymynda da «Atyraý – munaıly astana» degen túsinik qalyptasqan. Alaıda bul óńirde áleýmettik máselelerdiń túıini tolyǵymen tarqatyldy degendi bildirmese kerek.

О́zge óńir turǵyndary úshin munaıly óńirde barlyq áleý­­­mettik másele sheshimin tap­qandaı kórinýi múmkin. Desek te, Aty­raýda da búgingi órke­nıettiń ıgi­ligi – aýyz sýmen, elektrmen qamtamasyz etýde qor­dalanǵan qıyndyq áli de bar. Kóńilge qonymdy jalaqysy bar jumys iz­degen aýyldaǵy aǵaıynnyń ob­lys ortalyǵyna qonys aýda­rýymen turǵyn úı kezegine tur­ǵandar kóbeıdi. «Kógildir otyn» qyzy­ǵyn kórmeı, qıdyń qyzýy­­­men pesh jylytyp, tamaq pisirip otyrǵan aýyl turǵyn­dary­­nyń jany siri ǵoı, shirkin! Al apatty úıdiń azabyn tartqan­dar she?

Máselen, Atyraý qalasynda kóp qabatty 67 úı apatty dep tanylyp otyr. Al alǵashqy munaı tamshysy alynǵan Jylyoı aýdanynyń ortalyǵy – Qulsary qalasynyń ortalyǵyndaǵy apatty úıdiń 30-ǵa jýyq turǵyny ob­lystyq ákimdikke shaǵym aıta keldi. Olar 1988 jyly boı kó­ter­gen bes qabatty 60 páterlik úıde turady. Paıdalanýǵa beril­gennen beri birde-bir ret jóndeý júrgizilmegen, úıde turý múmkin emes.

– Biz turatyn úı 2018 jy­ly apatty dep tanyldy. Sodan beri basqa baspanaǵa kóshe almaı otyrmyz. Sebebi, Qul­sary qalasynda bastapqy naryq­taǵy turǵyn úı joq. Al, jergi­likti ákimdik ony ekin­shi naryq­tan ózimizge tabýdy usyndy. Ke­lis­­sózderden keıin ákimdik 1 ból­meli pá­ter­ge – 4 mln, eki bólmeli páterge – 6 mln, úsh bólmeli páterge – 8 mln, 4 bólmeli páterge 10 mln teńge bóletin bolyp edi. Shyndyǵynda, Qulsaryda da turǵyn úı baǵasy qymbattady. Biraq qoljetimdi ba­ǵaǵa turǵyn úı izdeı bastadyq. Tur­ǵyn úı satýshylarmen saýdalastyq. Keıbiri je­tpeı qalǵan somaǵa nesıe aldy. Qu­jat­ta­ry­myzdy tapsyra bastadyq. Alaı­da bári biz oılaǵandaı bolmady, – deıdi apat­ty úı turǵyndarynyń biri Jadyra Arystanǵalıeva.

Onyń aıtýynsha, jemqorlyqqa qarsy qyz­mettiń ókilderi usynylǵan tur­ǵyn úı­diń baǵasyna zertteý júrgizipti. Sodan soń aýdandyq ákimdikke bıýdjet qar­jy­syn únemdeý týraly usynyspen hat joldapty.

– Olar ár páterden 1 mln teńge únem­deý­di usynǵan. Al 3 mln teńgege bir bólmeli páterdi qaıdan tabamyz? Bul – aqylǵa qonbaıtyn baǵa. Biz – Qulsary qalasyndaǵy 60 páterlik №27 úıdiń jáne vokzal mańyndaǵy 16 páterlik úıdiń turǵyndarymyz. Úılerimiz apatty dep ta­nyldy. Buryn shaǵymdanǵan joq edik. Úı­diń apatty dep tanylýyn segiz jyl kút­tik. Páterimiz sýyq, qabyrǵalary qu­laıyn dep tur. Kishkentaı balalary bar otbasylar amalsyzdan basqa úıdi jal­dap turyp jatyr, – deıdi J.Arys­tan­ǵalıeva. – Biz aspandaǵy aıdy surap tur­ǵan joqpyz ǵoı. Durys jaǵdaıda ómir súrgimiz keledi.

Oblystyq sybaılas jemqorlyqqa qar­sy is-qımyl departamentiniń basqarma bas­shysy Jánibek Qarajanovtyń má­lim­de­ýinshe, aqpanda Jylyoı aýdan­dyq turǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shy­lyq bólimi jarııalaǵan memlekettik satyp alýlarǵa monıtorıng júrgizilgen. Alaıda ashyq konkýrsta satyp alynatyn 50 pá­ter­diń baǵasy naryqtyq qunynan jo­ǵary bolyp shyqqan. Soǵan oraı ákim­dik­ke tıis­ti hat joldanyp, baǵalardy qaıta qa­raý usynylǵan.

Mundaı apatty úıdiń azabyn kórip otyrǵan turǵyndar Maqat aýdanynda da bar. Munaıshylar kenti atanǵan Dossorda jarty ǵasyr buryn salynǵan apatty úı­diń irgetasy shógip, shatyry ushyp ket­ken. Sonyń kesirinen úı ortasynan ekige bólinip tur. Osy úıde Asyltek esimdi azamattyń otbasy úsh jyldan beri turady. Bes balasy bar otbasy 25 sharshy metrdi panalaýǵa májbúr bolyp otyr. О́ıtkeni budan basqa barar jerdiń retin taba alar emes.

Tozyǵy jetken úıdiń qaq aıyrylǵan qabyrǵasyn taspen qalap, pena quıyp qoıǵan. Balshyqpen sylap, jóndeý jasaǵandaı bolǵanymen, qaýpi seıiler emes. Sebebi shatyry tesilip, elektr je­lisi ábden tozǵan. Jıi tuıyqtalǵan elektr jelisindegi órttiń kesirinen tele­dı­dary men tońazytqyshy isten shyǵyp­ty. Arnaıy jýynatyn bólmesi joq.

– Jaz kezinde qorlyqty jarqanattan kóretin boldyq. О́ıtkeni qabyrǵanyń jaryǵynan túnde jarqanat kiredi. Tań atqanǵa deıin balalarymyzdy qorǵaý úshin jarqanatpen alysamyz, – deıdi Asyltektiń jary Jańyl Aıapbergenova.

Al Maqat aýdanynyń ortalyǵy – Maqat kentindegi apatty úıdiń biriniń boı kótergenine 94 jyl bolypty. Ony HH ǵasyrdyń ekinshi onjyldyǵynda munaı izdeýge kelgen aǵylshyndar turǵyzǵan. Turǵyn úıdiń jartysy qulap qalǵan. Qazir munda qarııalar men múmkindigi shekteýli jandar turady.

– Bul úı 1927 jyly salynǵan ǵoı. Buǵan 1981 jyly kóship keldim. Úıge qosymsha bólme salyp aldyq. Eki bólmesi qulap jatyr. Ákimdik «turǵyn úıdi kelesi jylǵy jeltoqsanda beremiz» deıdi. Oǵan deıin tura berýimiz kerek eken. Apatty úıde qansha jyl turamyz? – deıdi zeınetker Naǵıma Sáketova.

О́ńirde apatty úıler sanynyń azaımaýy árıne munaıly Atyraýdyń abyroıy­na syn ekeni daýsyz. Máselen, Atyraý qalasynda osyndaı 67 úı tirkelipti. Al Maqat aýdanynda qulaý qaýpi tóngen 102 úı bar. Apatty úılerde ár kúnin, ásirese ár túnin qaýippen ótkizetin turǵyndardyń bul azaptan qashan qutylary belgisiz bolyp otyr.