Memleket basshysy 2019 jyldyń sońynda qol astyndaǵy qyzmetkerleri sybaılas jemqorlyq jasaǵany úshin basshylardyń derbes jaýapkershiligi engizilgen zańǵa qol qoıǵan bolatyn. Búginde bul zań talaby qanshalyqty oryndalyp júr? Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń tóraǵasy Alık Shpekbaevtyń qatysýymen ótken apparat jıynynda osy másele keńinen talqylandy.
Zań talabyn tarqatyp aıtar bolsaq, «Memlekettik qyzmet týraly» zańnyń 60-babynda «saıası memlekettik qyzmetshiler taǵaıyndalǵan kúnnen bastap úsh aı ótken soń baǵynystylary sybaılas jemqorlyq qylmys jasaǵan jaǵdaıda otstavkaǵa ótinish beredi» dep jazylǵan. Al ákimshilik qyzmetkerler, ıaǵnı memlekettik organdardyń birinshi basshylary, jergilikti atqarýshy organdardyń derbes qurylymdyq bólimsheleriniń basshylary qol astyndaǵy qyzmetkerlerdiń jemqorlyǵy úshin tártiptik jaýapkershilikke tartylady.
Jıynda osy taqyrypqa qatysty baıandama jasaǵan agenttiktiń Prevensııa departamentiniń basshysy Leıla Iyldyz bul máseleniń «erekshe nazar aýdaratyn mańyzdy problema» ekenin atap ótti. Zańǵa osy ózgeristerdi engizýge bastamashy bolǵan agenttik búginde bul talap-mindetterdiń naqty iske asyrylýyna vedomstvolyq monıtorıng júrgizip keledi.
Agenttiktiń habarlaýynsha, osy norma engizilgeli beri elimizde 1 oblys ákiminiń orynbasary otstavkaǵa ketip, 4 aýdan ákimi men oblystyq baǵynystaǵy 2 qala ákimi qyzmetterinen bosatylǵan. Sondaı-aq túrli deńgeıdegi 10 ákim tártiptik jaýapkershilikke tartylǵan. Memlekettik organdar men kvazımemlekettik sektorlardyń 57 birinshi basshysy jazaǵa tartylsa, onyń 13-i atqaryp otyrǵan qyzmetinen aıyrylǵan. Jemqorlyqqa barǵany úshin qyzmetinen qýylyp, qatań jaza arqalaǵandardyń 35-i ákimshilik memlekettik qyzmetker bolsa, olardyń qatarynda 4 – áskerı, 11 – quqyq qorǵaý organdary, 7 – kvazımemlekettik sektor qyzmetkeri bar.
Departament dırektorynyń málimdeýinshe, ózine tikeleı baǵynysty qyzmetkeri zańsyzdyqqa baryp, is sotqa deıingi tergep-tekserý kezinde bolǵanda basshylary óz qalaýymen jumys ornyn bosatqan jaǵdaılar da az emes. Osy ýaqytqa deıin mundaı 9 jaǵdaı tirkelgen.
Tujyrymdamalyq turǵydan alǵanda, tikeleı baǵynyshtylardyń sybaılas jemqorlyǵy úshin basshylardyń otstavkaǵa ketýi búgingi qoǵamnyń talabyna tolyq jaýap beredi. Dál osy ózekti taqyryp áleýmettik jeli men BAQ-ta eń kóp talqylanady. Bul halyqtyń memlekettik qyzmetshilerdiń aınalasyndaǵy jemqorlyq máselesin jiti qadaǵalaıtynyn baıqatady. Alaıda qarapaıym halyqtyń synı kózqarasynyń ózi bul máselege birjaqty baǵa bermeı, neǵurlym baıypty sheshim shyǵarýdy talap etedi. Keı faktiler boıynsha jurt batyl shara qoldanýdyń qajettigin aıtady. Máselen, Túrkistan oblysynda Keles aýdanynyń ákimi jumystan shyqpaı, qatań sógis, Kentaý qalasynyń ákimi sógis alǵanda halyqtyń pikiri ekige jaryldy.
Almaty jáne Atyraý oblystarynda aýdan ákimderi orynbasarlarynyń paraqorlyǵy da olardyń basshylarynyń otstavkaǵa ketýine negiz bola almaǵan syńaıly. Sebebi Almaty oblysy Panfılov aýdanynyń ákimi sógis alýmen, Qarasaı men Kerbulaq aýdandarynyń ákimderi «qyzmetine tolyq sáıkes kelmeıdi» degen sheshimmen ǵana shektelgen. Al Atyraý oblysy Qurmanǵazy aýdanynyń ákimi qatań sógis alýmen «aman qalǵan». Qostanaı oblysynda Rýdnyı qalasynyń ákimi Ǵaıazov ózine baǵynyshty aýyldyq okrýg ákiminiń jemqorlyǵy úshin otstavkaǵa ketýdiń ornyna ákimdik apparatynyń basshysyn qyzmetinen bosatqan. Bul iske agenttik aralasqannan keıin ǵana oblys ákimine Rýdnyı qalasynyń ákimin qyzmetinen bosatýǵa týra kelgen.
«Eskertý berip, sógis jarııalaýmen shektelý zań talabyn álsiretip qana qoımaı, halyqtyń senimine de selkeý túsiredi» degen departament basshysy bul máseleniń basty eki sebebin atap ótti. Birinshisi – «jumys isteıtin eshkim qalmaıdy» qaǵıdatyn ustanatyn jergilikti jerlerdegi saıası erik-jigerdiń jetkiliksizdigi bolsa, ekinshisi – zańdaǵy olqylyqtar. Máselen, «Memlekettik qyzmet týraly» zańnyń 43-baby kvazımemlekettik sektor qyzmetkeriniń jemqorlyǵy úshin onyń tikeleı basshysynyń jaýapkershiligin joqqa shyǵarady. Taǵy bir túıin – qaramaǵyndaǵy qyzmetkerlerge qatysty sotqa deıingi tergeý júrgizý kezinde basshylardy qaıta taǵaıyndaýǵa qatysty. Búgingi tańda eger saıası memlekettik qyzmetshi nemese basshy sotqa deıingi tergep-tekserý kezinde laýazymyn aýystyryp, basqa qyzmetke aýysyp ketse, ony qandaı da bir jaýapqa tartý múmkin emes.
Mysaly, Jambyl oblysy ákiminiń orynbasary Kalenderov ózine tikeleı baǵynyshty qyzmetkerine qatysty sot talqylaýy kezinde Shý aýdanyna ákim bolyp taǵaıyndalyp, jaýapkershilikten sytylyp ketti. Qostanaı oblysyndaǵy Qostanaı aýdanynyń ákimi Radchenko da dál osy tásilmen qyzmet aýystyryp, Qarasýǵa baryp ákimdik qyzmetin jalǵastyra beredi. Al Shyǵys Qazaqstan oblysy aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Nurbaev orynbasaryna qatysty sotqa deıingi tergeý júrgizý kezinde oblys ákiminiń orynbasary laýazymyna taǵaıyndalyp, zańnan aınalyp ótti.
«Zańdaǵy dál osy olqylyq sotqa deıingi tergeý kezinde qyzmet aýystyrý men óz erkimen jumystan shyǵýǵa tyıym salmaý basshylarǵa qyzmetkerleriniń jemqorlyqtary úshin jaýapkershilikten qutylyp ketýge jol ashyp berip tur», dedi L.Iyldyz.
Kvazımemlekettik sektor qyzmetkerleri jasaǵan jemqorlyq úshin memlekettik organdar basshylarynyń jaýapkershiligin arttyrýǵa qatysty tıisti zańǵa ózgerister engizý, qol astyndaǵy qyzmetkerlerine qatysty sotqa deıingi tergep-tekserý kezinde basshylardyń qyzmetin aýystyrýǵa, óz erkimen jumystan shyǵýyna shekteý qoıý, saıası qyzmetshiniń otstavkasyn qabyldaý ne ákimshilik qyzmetshini laýazymynan bosatý kezinde ony bir jyl ishinde teń dárejeli basshy laýazymǵa taǵaıyndaýǵa tyıym salý sekildi túıinder sheshilmeı, bul máseleniń kún tártibinen túspesi anyq. Sýdıalardyń sybaılas jemqorlyǵy úshin basshylaryn, máselen sot tóraǵalaryn jazaǵa tartýdy qoldaný da nazardan tys qalmaǵany jón.
Sondaı-aq departament basshysy qaramaǵyndaǵy qyzmetkerlerdiń sybaılas jemqorlyǵy úshin saıası qyzmetshilerdiń otstavkaǵa ketý týraly ótinishterin múddeli tulǵalardyń, onyń ishinde agenttik qyzmetkerleriniń qatysýymen tıisti komıssııalarda qaraýdy, sheshimdi alqaly túrde qabyldaýdy usyndy.
Talqyǵa túsken bul máselege qatysty kózqarasyn bildirgen agenttik tóraǵasy Alık Shpekbaev zańdyq normalardy birizge keltirmeı, jaýapty adamdardyń jazadan aınalyp óte beretinin eskertti. «Zańdaǵy mundaı olqylyqtar jaýapkershilikten qutylýdyń tóte joly ekeni túsinikti. Sondyqtan alqaly jıyndarda zańdy óz deńgeıinde kúsheıtý, pikir almasý kezinde jeke bir adamdardyń jeteginde ketip qalmaý, eki jyldap aýyspaıtyn komıssııa múshelerin jańartyp otyrý sekildi mańyzdy túıtkilderge de basa kóńil bólgen jón. Halyqaralyq tájirıbelerge saraptama jasaýdy da esten shyǵarmaǵan durys», dedi tóraǵa. Mundaı mańyzdy usynystar, negizinen, jergilikti jerlerden kelip túsýi qajet ekenin eskertken Alık Jatqambaıuly qoǵam belsendilerin máseleniń túıinin tarqatýda kómekshi bolýǵa shaqyrdy.