Jer reformasy jónindegi komıssııanyń aldynda úlken mindet tur. Jer qatynastary salasyn damytý nátıjesinde kásibin jermen baılanystyrǵan aýyldaǵy halyqtyń ál-aýqatyn arttyrýǵa bolady. Jer reformasy jónindegi komıssııanyń otyrysynda osylaı degen Premer-Mınıstrdiń orynbasary Eraly Toǵjanov alqaly toptyń alda atqarylýy tıis naqty mindetterdi aıtty.
«Bul otyrystyń ultymyz úshin qasıetti sanalatyn kúndermen tuspa-tus kelýi tegin emes. Halqymyz úshin jer – qasterli uǵym. «Jer – yrystyń kindigi, eńbek – yrystyń qazyǵy, birlik – yrystyń tizgini» dep babalarymyz beker aıtpaǵan. 2016 jyly aýyl sharýashylyǵy jerlerin qazaqstandyqtarǵa jeke menshikke, sheteldikterge, sheteldik zańdy tulǵalarǵa jáne sheteldik úlesi bar qazaqstandyq zańdy tulǵalarǵa jalǵa berýge moratorıı engizilgen edi. 25 aqpanda ótken Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń 5-otyrysynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev aýyl sharýashylyǵy jerlerin sheteldikterge jáne sheteldik kompanııalarǵa, azamattyǵy joq adamdarǵa, halyqaralyq ǵylymı uıymdarǵa, sondaı-aq qandastarǵa berýge tolyqtaı tyıym salý týraly saıası sheshim jarııalady. Osyǵan baılanysty zań jobasy 12 naýryzda Parlamentke engizildi. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes jer zańnamalaryn jetildirý maqsatynda Premer-Mınıstrdiń ókimimen Jer reformasy jónindegi komıssııa quryldy», dedi E.Toǵjanov.
Vıse-premerdiń aıtýynsha, komıssııa quramyna aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy qaýymdastyqtar men birlestikterdiń ókilderi, agrobıznes salasyndaǵy azamattar, sonymen birge Parlamenttiń qos palatasynyń depýtattary, jergilikti atqarýshy organ ókilderi, Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń músheleri, «Atameken» UKP ókilderi, qoǵam qaıratkerleri, saıasatkerler jáne jýrnalıster enip otyr. Onyń quramy 80 adamnan turady, 60%-y – azamattyq qoǵam ókilderi jáne táýelsiz sarapshylar.
«Komıssııanyń aldynda aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jer qatynastary salasyn damytý máselesine baılanysty usynystardy ázirleý mindeti tur. Sol sebepti onyń jumysyn memleket, ásirese kásibi jermen tikeleı baılanysty aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirýshiler kútip otyrǵanyn eskerip, aqyldasyp, naqty sheshim qabyldaıtynymyz kúmánsiz», dedi Úkimet basshysynyń orynbasary.
Jıynda Májilis depýtaty Aıdos Sarym jaıylym, sondaı-aq shabyndyqqa qatysty zańnamaǵa kásibı taldaý jasaýdy usyndy.
«Osy otyrysqa kelgen adamnyń kópshiligi birinshi Jer komıssııasynyń jumysyna qatysqan. Sol komıssııanyń artyqshylyǵy men kemshiligin kórip, tájirıbe jınaqtadyq. Sondyqtan eń birinshi usynys – sol Jer komıssııasynyń negizgi hattamasynda kórsetilgen baǵyttarǵa baılanysty Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi esep daıyndasa, artyq bolmaıdy. Nege deseńiz, tıisti sheshimder qabyldandy nemese mynandaı usynystar nege qabyldanbaı qalǵany jóninde esep bolýy kerek. Sebebi atqarylǵan jumystyń nátıjesi bolýy qajet», dedi A.Sarym.
Depýtat aqparat pen kadastr máselesine de toqtaldy.
«Bul mańyzdy másele. Sebebi senimsiz jer máselesinde eshqandaı ózgeris jasalmaıtynyn anyq baıqap otyrmyz. Sonymen qatar aýyl sharýashylyǵy jerleri, jaıylym jáne shabyndyq jerlerge qatysty zańdar men qabyldanǵan baptar nege jumys istemeı jatqanyna baılanysty kásibı taldaý ázirlegen durys. Qajet jaǵdaıda óńirlerge shyǵyp, el aralap, artyqshylyǵy men kemshiligin kózimizben kórip, osy týraly keshendi jańa zań jobasyn daıyndaıtyn múmkindik bolýy kerek», dedi Májilis depýtaty.
Sol sekildi alǵashqy otyrysta Jer kadastry ashyq bolýy kerektigi týraly aıtylyp, 10 sotyq jer telimin berý máselesi kóterildi. Premer-Mınıstrdiń orynbasary atalǵan másele jan-jaqty qaralatynyn, sondaı-aq 10 sotyq jer telimin bólýge qatysty eń aldymen tıisti jumys atqarylýy kerek ekenin jetkizdi. Demek jer telimi berilse, sáıkesinshe ınfraqurylymnyń salynýyna da erekshe nazar aýdarylýy tıis.
«Infraqurylymdy júrgizý úshin orta eseppen 4 trln-nan artyq qarajat kerek. Sondyqtan osynyń barlyǵyn eseptep alǵan jón. Bul bir kúnde sheshiletin másele emes», dedi E.Toǵjanov.
Al Senat depýtaty Aqylbek Kúrishbaevtyń sózine súıensek, respýblıkadaǵy aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerler tek memlekettiń quzyrynda bolýy kerek.
«Bul bizdiń geosaıası jaǵdaıymyzǵa baılanysty. Aýyl sharýashylyǵy jerleriniń kólemi jaǵynan elimiz álemde altynshy oryn alady, al egistik alqaptary boıynsha jan basyna shaqqanda Aýstralııadan keıin ekinshi oryndamyz (ıaǵnı bir adamǵa shamamen 1,3 ga egistik jer keledi). Iаǵnı bizde halyq tyǵyzdyǵy óte tómen. Sondyqtan memlekettiń ulttyq qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin bizdiń jer resýrstarymyz jekemenshikte emes, tek qana memlekettik menshikte bolǵany mańyzdy. Álemdik tájirıbede mundaı mysaldar bar. Máselen, naryqtyq ekonomıkasy damyǵan Izraılde barlyq aýylsharýashylyq jerleri memlekettiń quzyrynda», dedi A.Kúrishbaev.
Senator otandyq agroónerkásiptik keshendi damytý úshin aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerler qoljetimdi bolýy tıis degen oıda. Bul úshin tıisti jer kólemin memleket rettep, bólip otyrýy qajet dedi depýtat.
«Qazir Qazaqstan ekonomıkasy jerasty paıdaly qazbalary arqyly damyp jatyr. Biraq ol bir kezderi aıaqtalady, ıaǵnı jańǵyrtylmaıtyn tabıǵı resýrs. Sondyqtan memleketimizdiń bolashaǵy aýyl sharýashylyǵynyń damýyna baılanysty. Bolashaq urpaǵymyzǵa aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerler qoljetimdi bolýy kerek. Iаǵnı agrarlyq bıznesti damytý úshin jerdi jer ıelenýshilerden nemese latıfýndısterden satyp almaı, tikeleı memleketten alatyndaı jaǵdaı jasaǵan abzal. Agroónerkásiptik keshenge ınvestısııalar tartý jaǵynan biz álemniń jetekshi agrarlyq elderinen artta qalyp otyrmyz. Atap aıtqanda, aýyl sharýashylyǵyndaǵy sheteldik ınvestısııalar kólemi Aýstralııada bir gektar egistikke shaqqanda 422 dollardy quraıdy, Kanadada – 80 dollar. Al Qazaqstanda bir dollarǵa da jetpeıdi, ıaǵnı 100-400 ese az», dedi A.Kúrishbaev.