Kýrortty óńirdiń kórkeıgen kelbeti

О́tken jyly jalpy quny 4587,5 mln teńge bolatyn 15 joba júzege asyrylyp, 325 jumys orny ashyldy. Memlekettik qoldaýdyń arqasynda tabysty sala jan-jaqty damyp keledi.

Úzilip túsken monshaqtaı ásem, kógildir kólder men aq qaıyńdar kómkergen, aýasy dertke daýa, jan­­ǵa shıpa óńirdegi týrızm salasy jańasha qarqynmen ilgerileýde. Sońǵy jıyrma jyl ishinde saıahatshylar sany áýel bastaǵy júz myńnan bir mıllıonǵa deıin ósip otyr. Demek saladaǵy salmaqty isterdi aıǵaqtaı túsetin kórsetkish.

Tabıǵaty tamyljyǵan Býra­baı óńiriniń toqymdaı tilimi eselep tabys tabatyn qunarly ólke. Oǵan kórgen jannyń kózin arbaıtyn kórkem tabıǵaty sebep. Eger alys-jaqyn shet elderden, óz elimizdiń túkpir-túkpirinen keletin saıahatshylarǵa jaqsy jaǵdaı týǵy­­­zyp, ınfraqurylymdy zaman talabyna saı jaqsartsaq, tolaıym tabys tipti eselene túseri anyq.

2010 jyly qabyldanǵan «Shý­chınsk-Býrabaı kýrortty aımaǵyn damytý» baǵdarlamasy óńi jaqsy jaǵynan ózgergen óńirdiń ǵana emes, tutastaı týrızm salasynyń qarqyndy damýyna ıgi yqpalyn tıgizip otyr. Burynǵy bardy je­tildirip, talǵampaz, kirpııaz kelý­shilerdiń kóńilinen shyǵý da ońaı sharýa emes. Eń aldymen, ataǵy alysqa ketken sheteldik shıpa­jaılardan kem bolmaýy tıisti. Búgingi kúni el kórip, jer tanyǵan saıahatshylardyń aı­týyna qaraǵanda, jergilikti jer­degi qyzmet sapasy álemniń ár qıy­ryndaǵy kez kelgen ozyq úl­gidegi shıpajaılardan mys­qal­daı kem túspeıdi. Munyń bar­­lyǵy joǵaryda aıtylǵan baǵ­dar­lamanyń septigi. Týrızmdi tú­letýge baǵyttalǵan mundaı ke­shen­di jospar elimizde buryn-sońdy bolǵan emes. Sońǵy on jyl ishinde 60 mlrd teńge qarajat bólinip, tolyq ıgerildi. Osyndaı oń sıpattaǵy ózgeristiń arqasynda kórkem tabıǵattyń qoınaýynda alańsyz demalýǵa asyǵatyndar da kóbeıe tústi.

Endi bir sát tabys syryn tal­dap kórelik. О́zgesin bylaı qoı­ǵanda, Býrabaı baýraıy búgingi kúni adam tanymastaı ózgergen. Tabıǵaty qandaı ásem bolsa, demalys oryndary da órkenıetti eldiń eń jaqsy arhıtektýralyq symbatyna saı. Akvapark ja­nyndaǵy sporttyq-saýyqtyrý keshenine jańǵyrtý jumystary júrgizildi. Bul iske jumsalǵan qarjy 500 mln teńgeni quraıdy. «Injý» oteliniń mańynda úsh bir­deı basseınniń qurylysy qaýyrt júrgizilýde. Ár jobanyń quny 100 mln teńgeden astam. «Bereke-Býrabaı» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigine qarasty quny 160 mln teńge turatyn saý­da-oıyn-saýyq ortalyǵy saly­nýda. Ataǵy alysqa ketken «Shý­chınsk» sanatorııine 37 mln teń­­gege jóndeý jumystary júr­gi­zildi. Býrabaı baýraıynda bol­ǵan shıpaly aýasyn jutyp, saýmal kóline túsken adamdar jaqsy biletin «Jekebatyr» sanatorııi qyrýar qarjyǵa qurylysshynyń qalaǵynan jańa shyqqandaı etip jańǵyrtylyp, jutyndyrylyp qoıyldy. Kórkem tabıǵattyń ke­listi kórinisin kóz aldyńa áke­letin, tamsana kórýge, aıdaı ajaryn ja­naryńmen aımalap, súısinýge tolyq múmkindik beretin aınalmaly shyǵyrshyq ornatyldy.

Demalys jáne týrızm salasy jalǵyz Býrabaı baýraıyn­da ǵana emes, oblystyń ózge óńir­lerinde de jańa zamannyń talabyna tolyq jaýap beretin jo­ǵary sapaly deńgeıde. Máselen, Aq­kól aýdanynda jasandy sý kózi salynyp, táp-táýir demalys aımaǵyna aınaldy. «Konovalov» jeke kásipkerligi bul jobaǵa 7,2 mln teńge qarajatyn bólip, kelgen qonaqtarǵa da, jergilikti jurtqa da jap-jaqsy jaǵdaı týǵyzdy. Qııandaǵy Astrahan aýdanynda da týrızmniń tamyryna qan júgirýde. Bul óńirde jol boıyndaǵy qyz­met kórsetý nysandary boı kóte­rip, ókpek jolaýshyǵa qol qý­­syryp, qyzmet kórsetýde. Ejel­gi Ereımenniń baýyry da týrızm salasyna jetkilikti kóńil bólip otyr. «Gornoe» ańshylyq sharýashylyǵynyń bazasynda ashylǵan «Búrkit» demalys orny taza aýada atqa minip, ár tóbesi, ár belesi ótken shaqtyń tylsym tarıhyn baýyryna basyp jatqan óńirdi asyqpaı aralap, qasıetine qanyǵýǵa múmkindik beredi. Ári bul jerde kóńiliń túsip, yqylasyń soqsa qus salyp, ıt júgirtýge to­lyq jaǵdaı bar.

Zerli Zerendiniń tabıǵı múm­kindigi Býrabaıdan kem túspese kerek. Kúmis kól, kókoraı shalǵyn, ıt tumsyǵy ótpeıtin qaraǵaıly qalyń orman kenepke túsken sheber sýretshiniń týyndysy ispetti. «Kókshetaý» memlekettik ulttyq tabıǵı parkiniń Zerendi bólimshesi quny 20 mln teńge turatyn, «Vı­zıt sentr» dep atalatyn eki qa­batty ǵımarattyń qurylysyn júr­­­gizýde. Bul aımaqta janǵa jaı­ly jaz túgil, qytymyr qysta da kelimdi-ketimdi kisiniń kóńilin ta­batyn barlyq jaı bar. Máselen, jyl saıyn múmkindigin eselep art­tyryp kele jatqan «Elikti Park» taý shańǵysy kesheni. El qula­ǵyn eleń etkizgen sátti joba mol tájirıbe jınaqtap, qyzmet aıasyn da keńeıtip keledi. Qazir munda balalar alańdary, eresekter men balalarǵa arnalǵan basseınder, basqa da qajetti nysandar salynýda. Otbasymen kelip, alańsyz demalýǵa tolyq múmkindik bar.

Týrızm tabysty sala bolýymen qatar, jergilikti jurttyń qajetin ashyp, jańadan jumys oryn­daryn túzýde. Máselen, aıaq­talýǵa shaq qalǵan, jalpy quny 40463 mln teńgeni quraıtyn 7 iri joba júzege asyrylǵan kezde 1500 jumys orny paıda bolady.

2020 jyly týrızm salasyn damytýǵa aýyz toltyryp aı­týǵa ábden laıyqty ınvestısııa quıyldy. «Bıznestiń jol kar­tasy-2025» baǵdarlamasy sheńbe­rinde 391,4 mln teńge qarajat ıgerildi. Baǵdarlamanyń úshinshi kezeńine sáıkes jalpy quny 61,4 mlrd teńgeni quraıtyn 34 joba júzege asyryldy.

Buryn únemi synǵa iligip jatatyn Býrabaı poselkesi de kóp-kórim kórikke ıe boldy. Bul arada 386 mln teńgege eldi meken ishinde sýaǵar salynǵandyǵyn, endigi arada burynǵysynsha kóktemde jáne jazǵy jaýyn-shashynda batpaqqa batyp jatpaıtynyn aıta ketsek te bolar. Shýchınsk qalasynyń oramishilik sý qubyrlary 1 mlrd teńgege jańǵyrtyldy. Sonymen qatar ekologııaǵa da nazar aýdarylýda. Jańa qurylystardyń bu­rynǵy sý joldaryn jaýyp qal­maýy qatań qadaǵalaýǵa alynǵan.

–2000-2001 jyldary kelimdi-ketimdi týrısterge kórsetiletin qyzmet kólemi kóńil kónshitpeıtin. Túsken tabys 300-350 mln teńge sha­ma­synda boldy, – deıdi oblys­tyq týrızm jáne demalys ındýs­trııasy qaýymdastyǵynyń tór­aǵasy Shynarbek Batyrhanov, – qazir 6 mlrd teńgeden asady. Býrabaıdan bólek Zerendi aıma­ǵynda jáne Nur-Sultan qala­synyń mańynda shıpajaılar men qonaq úıler jyl ótken saıyn kóbeıip keledi. Tutastaı alǵanda óńirde búgingi tańda 300-den astam týrıstik nysan jumys isteıdi. El táýel­sizdik alǵan jyldary nebári qyryqqa jýyq demalys orny bar edi.

Endi bir aýyz sóz qyzmet túr­leriniń jergilikti ult tilinde kór­setýi tóńireginde. Negizinde Bý­ra­baıǵa at basyn burǵan týrıs­terdiń kóbi saıahattyń jergilikti ult tilinde júrgizilgenin qalaıdy.

– Bizdiń fırmada mundaı mamandar múlde joq, – deıdi «Krýız» týrıstik fırmasynyń ókili Zada Tashenova, – bári maǵan keledi. Bala jasymnan qula­ǵyma sińgen, «Qyzqulaǵan», «Tasshalqar», «Kúıeýaǵash», «Kók­tal» degen aı­ryqsha ásem jer­lerge baılanys­ty ulaǵaty mol ańyzdardy jadyna toqyp óskendigim kádege jarap qaldy. Onyń ústine Oqjetpes pen Jum­baqtasqa qatysty jurt jadynda jattalǵan qanshama ańyz bar. Ádemi de aıshyqty, tálimdi de taǵylymdy, tyńdaǵan jannyń jan-dúnıesin baýrap, kóńilin arbap turady. Abylaı alańy týraly sóz sabaqtasańyz, tańdy tańǵa ulastyryp aıtýǵa bolady. Kórkem tabıǵattyń aıasyndaǵy ósim­dikterdi, ań-qustardy da kes­telep jetkizseńiz, kelisti emes pe?!