Qazirgi ýaqytta Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq (EAEO) elderindegi áleýmettik ınfraqurylymnyń keńeıip, adamı kapıtaldyń sapalyq turǵydan ósýine baǵyttalǵan oń úderister beleń alyp keledi. Resmı statıstıkalyq derekterge súıensek, 2026 jyldyń tek alǵashqy úsh aıynda ǵana odaq aıasynda 17 937 jańa oqýshy orny men balabaqshalarda 6 778 oryn paıdalanýǵa berilip, birqatar zamanaýı áleýmettik nysandar boı kóterdi. Bul rette Qazaqstan qysqa merzim ishinde 10 300-den astam oqýshy ornynyń ashylýyn qamtamasyz etip, Odaq boıynsha bilim berý ınfraqurylymyn damytýdyń kósh basyna shyqty.
Sarapshylar qaýymdastyǵy úshin bul jetistik jalań kórsetkish emes, eldiń erteńgi ekonomıkalyq qýaty men básekege qabilettiligin aıqyndaıtyn adamı kapıtalǵa quıylǵan eń tıimdi strategııalyq ınvestısııa bolyp sanalady. Mundaı serpindi qadamdar memleketimizdiń áleýmettik salaǵa basymdyq bergen reformalarynyń jáne «Ádiletti Qazaqstan» tujyrymdamasynyń is júzindegi naqty dáleli.
Elimizdiń bilim berý salasyn jańǵyrtýdaǵy osy ınstıtýsıonaldyq tabystary men aldaǵy strategııalyq mindetteri tóńireginde belgili áleýmettanýshy, sarapshy-maman Aıdar Hamıtpen áńgimelesken edik.
– EAEO statıstıkasyna sáıkes, 2026 jyldyń I toqsanynda Qazaqstan jańa oqýshy oryndaryn paıdalanýǵa berý boıynsha birinshi orynǵa shyqty. Bul nátıjeni Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń bilim berý júıesin jańǵyrtýǵa jáne sapaly bilimniń qoljetimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan reformalarynyń naqty jemisi dep baǵalaýǵa bola ma?
– Sońǵy jyldary elimizdegi bilim berý ınfraqurylymyn jańǵyrtý baǵytyndaǵy naqty ınstıtýsıonaldyq nátıjeler kórinip jatyr. Bıyldyń ózinde I toqsanda 10 myńnan asa jańa oqýshy qamtıtyn orta bilim berý mektepter jáne 1 307 balabaqshalar men mektepke deıingi ortalyqtar ashyldy. Resmı statıstıkaǵa sáıkes, 2026 jylǵy qańtar − naýryz aralyǵynda Qazaqstanda 19 jalpy bilim beretin mektep, 11 mektepke deıingi uıym jáne 1 emhana paıdalanýǵa berilgen. Mundaı joǵary kórsetkishter Memleket basshysynyń sapaly bilim berý júıesin qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan reformalarynyń is júzinde jemisti oryndalyp jatqanyn aıqyn dáleldeıdi. Sondyqtan bul jetistikti elimizdiń áleýmettik áleýetin arttyrý jolyndaǵy aýqymdy jańǵyrý úderisteriniń naqty ári praktıkalyq nátıjesi dep tolyq baǵalaýǵa bolady.
– «Ádiletti Qazaqstan» tujyrymdamasy aıasynda adamı kapıtaldy damytýǵa erekshe mán berilip jatyr. Qazaqstanda 10 300 jańa oqýshy ornynyń ashylýy Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev júzege asyryp jatqan bilim berý reformalarynyń tıimdiligin qanshalyqty kórsetedi?
– Bul jerdegi basty másele – adamı kapıtalǵa uzaq merzimdi ınvestısııa salý. Dúnıejúzilik bank Qazaqstannyń uzaq merzimdi básekege qabilettiligi úshin ınfraqurylym men adamı kapıtaldy damytý mańyzdy ekenin atap ótedi. Iаǵnı jańa mektepter – bolashaq eńbek naryǵyna, sapaly kadrlarǵa jáne áleýmettik turaqtylyqqa salynǵan ınvestısııa.
Fınlıandııa, Sıngapýr jáne Ońtústik Koreıa sııaqty ozyq elderdiń tájirıbesi kórsetkendeı, sapaly bilim berý ınfraqurylymy – ulttyq damýdyń eń basty qozǵaýshy kúshi. Bul memleketter mektepterdiń qoljetimdiligin, qaýipsizdigin, zamanaýı jabdyqtalýyn jáne muǵalimderdiń joǵary biliktiligin bir arnaǵa toǵystyrý arqyly bilim sapasyn jańa deńgeıge kóterdi. Búginde Qazaqstanda jańa oqý oryndarynyń ashylýy – osy tabysty joldyń alǵashqy nyq qadamy.
– Joǵaryda elimizde 2026 jyldyń alǵashqy úsh aıynda mektepke deıingi uıymdarda 1 307 jańa oryn ashyldy dep atap óttińiz. Bul kórsetkish Qasym-Jomart Toqaevtyń otbasylardy qoldaýǵa jáne áleýmettik memleketti nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan saıasatynyń nátıjesi retinde qanshalyqty mańyzdy?
– Meniń oıymsha, bul kórsetkishterdi búgingi júrgizip otyrǵan reformalardyń praktıkalyq nátıjesi retinde baǵalaýǵa tolyq negiz bar. Sebebi «Jaıly mektep» ulttyq jobasy oqýshy oryn tapshylyǵyn, apatty mektepterdi jáne úsh aýysymdy oqytýdy joıýǵa baǵyttalǵan. Úkimet dereginshe, joba aıasynda 2026 jylǵa deıin 369 jańa formattaǵy mektep salyp, 740 myń oqýshy ornyn ashý josparlanǵan.
– Sońǵy jyldary Qazaqstandaǵy bilim berý jáne áleýmettik ınfraqurylym salalarynda aýqymdy ulttyq jobalar iske asyrylyp keledi. Qazaqstannyń EAEO elderi arasynda bilim berý nysandaryn damytý boıynsha kóshbasshylyqqa shyǵýyna qandaı bastamalardyń yqpaly boldy?
– Álemdik reıtıngter de osy júıeli jumystardyń mańyzdylyǵyn kórsetedi. Mysaly, PISA halyqaralyq zertteýi bilim sapasyn tek ǵımaratpen emes, oqýshynyń oqý, matematıka jáne jaratylystaný saýattylyǵy arqyly baǵalaıdy. OECD derekteri boıynsha Qazaqstan PISA-ǵa 2009 jyldan beri qatysyp keledi, bul elge óz bilim júıesin halyqaralyq ólshemdermen salystyrýǵa múmkindik beredi.
Sondyqtan mektepter men balabaqsha orny – reformalardyń tıimdiligin kórsetetin mańyzdy ındıkator. Muny biz júıeli ózgeristiń bastamasy dep qaraǵanymyz durys. Qysqasha aıtqanda, Qazaqstannyń EAEO keńistiginde jańa oqýshy oryndaryn ashý boıynsha alǵa shyǵýy – áleýmettik memleketti nyǵaıtý, adamı kapıtaldy damytý jáne sapaly bilimge teń qoljetimdilik qaǵıdattarynyń naqty kórinisi. Bul – «Ádiletti Qazaqstan» ıdeıasynyń bilim berý salasyndaǵy praktıkalyq mazmuny.