Benzın baǵasy nege ósti?

Elimizdegi benzın ón­di­rý­­shi úsh iri kompanııa – «PetroQazaq­stanOılProdakts» JShS, Pav­­lodar munaı-hımııa jáne Atyraý munaı óń­deý zaýyty. 2020 jyldyń qań­tar-jeltoqsan aralyǵynda osy kompanııalarda 4,5 mln tonna benzın óndiri­lip­ti. Osynshama benzın ishki naryq suranysyn qana­ǵat­tandyryp qana qoımaı, syrtqa eksporttalǵan. Im­port 11,4 ese nemese ­1,7 myń tonnaǵa deıin qys­qaryp, onyń úlesi ımporttalǵan búkil resýrstyń 0,04 paıy­zyn quraǵan. Al syrtqa satylǵan benzın kólemi – 516,3 myń tonna. Bul 2019 jylmen salystyrǵanda 9,6 ese kóp. О́z ishimizde 4 mln tonna benzın satylypty.

Kóptegen kompanııalar eksportpen salystyrǵanda ishki naryq­qa benzın tasymaldaý kezinde ton­na­syna 100 dollardan aq­sha jo­ǵaltady eken. Sarap­shylardyń sózinshe, Qazaq­standaǵy benzın baǵasy álemniń biraz elinen tómen. Mundaı tómen baǵany saqtap turý eldegi janar-jaǵarmaıdyń shekaralas elderge belsendi tasymaldanyp, nátıjesinde elde benzın tapshylyǵyn týdyrýy múmkin. Qazir otandyq janarmaı beketterinde baǵa otyn­nyń markasyna baılanysty lıtrine 2-10 teńge araly­ǵynda qymbattaǵan jáne baǵa ósimi álde de jalǵasady degen boljam bar. Byltyr aksızderdiń qymbattaýy bıyl baǵanyń ósýine sebep bolyp otyr deıdi mamandar.

Ulttyq statıstıka bıýro­synyń aqparaty bo­ıyn­sha, aqpan aıynda benzın baǵasy 0,5 paıyzǵa qymbattaǵan. AI-92 ben­zıniniń ortasha baǵasy – 151,3 teńge, AI-95 – 172,3, AI-98 benzıni 191,4 teń­gege jetken. Osy oraıda Energyprom monıtorıng agent­tigi ártúrli elderdiń benzınge qoljetimdiligin baǵalaý boıynsha reıtıng qurastyrǵan. Onda or­ta­sha aılyq jalaqyǵa (sa­lyq tóleminen artyl­ǵan jalaqy kólemi) qansha ben­­zın satyp alatyny es­ke­rilgen. Qazaqstan reı­tıngtegi 106 eldiń ishin­de 35-orynda. Bizde ortasha aılyq jalaqy­ǵa myń lıtr benzın satyp alýǵa bolady. Bi­rin­­shi orynda Qatar (7,3 myń lıtr), ekinshi orynda Kýveıt (5,8 myń lıtr), úshin­­shi orynda AQSh (5,2 myń lıtr) ornalasqan.

Munaı jáne gaz nary­ǵynyń sarapshysy Erlan Jaýkın benzın baǵasynyń ósýine sebep bolǵan faktorlardy bylaı tarqatady.

– Birinshiden, qazaq­stan­dyq munaı óńdeý zaýyttaryna qaıta óńdeýge ákeli­nip jatqan munaı baǵasy­nyń ósýimen baılanysty. Budan soń jyl basynan beri munaı ónimderiniń zaýyt­tardan óńirlerge jet­kizilý qunynyń jáne 2020 jyldyń qańtarynda aksız mólsherlemesinde ózge­rister pa­ıda bolýyn da atap ótkim kele­di. Me­nińshe, munyń bári janar-jaǵar­maı baǵasynyń qalyptasý mehanızmine áser etetin obek­tıvti ekonomıkalyq faktorlar, – deıdi sarapshy.

Onyń aıtýynsha, bizdegi benzın baǵasynyń quby­lýy­na kórshiles elderdegi baǵa men bizdiń benzınniń syrtqa aǵylýy áser etedi deıdi.

– Nelikten baǵany máj­búrli túrde ósirip otyr? Janar-jaǵarmaı tó­men baǵasynyń dálizi ár­kez jer qoınaýyn paıdalaný­shylardyń óńdeletin shı­kizatqa jeńildik berý jolymen sýbsıdııalanyp keldi. Bul jeńildiktiń mól­sheri tonnasyna 50 dollarǵa jýyqtaıdy. Qazir onyń mólsheri munaıdy jetkizý baǵytyna baılanysty 80-130 dollar aralyǵynda bolyp tur, – deıdi.

Sonymen qatar salyq engizilýi de baǵanyń ósýine yq­pal etti dep sanaıdy. Bul rette sarapshy 2020 jyl­dyń 1 qańtarynan bas­tap benzınge aksız mól­sherlemesiniń tonnasyna 10 500 teńgeden 24 535 teńgege deıin ósip, 11 lıtrdi quraǵanyn aıtady. Sonyń esebinen benzın baǵasy 2020 jyldyń I toq­sanynda lıtrine 148 teńgeden 155 teń­gege ósken.

Osydan birer apta bu­ryn eldegi benzın jáne dızel qory jetkilikti deń­geıde dep málimdegen Energetıka vıse-mınıstri Áset Maǵaýov benzın baǵa­sy álemdik munaı baǵa­syna táýeldi emes dedi.

– Baǵa mehanızmine áser etetin negizgi faktorlar – Qazaqstandaǵy munaı quny, prosessıng (munaıdy óńdeý boıynsha qyzmet), salyq jáne aksızder, labo­ratorııalyq synaq jáne qospa boıynsha shyǵyn­dar, bank qaryzdaryna qyz­­met kórsetý, sısternalar­dy jet­kizý men tazartý, taýardy jetkizý jáne basqa da shyǵyndar. Ishki naryq­taǵy munaı ónimderiniń ba­ǵa­sy qadaǵalanbaıdy. 2015 jyldan beri benzın, 2016 jyldan beri dızel baǵasyn qadaǵalaý jo­ıyldy, olardyń baǵasy suranys pen usynys negizinde qalyptasady, – deıdi Á.Maǵaýov.