«Endi memlekettik organdardyń barlyǵy ózderi daıyndaǵan zań jobasy boıynsha quqyqtyq saraptama júrgizýge mindetti». Bul jóninde Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken brıfıng barysynda Zańnama jáne quqyqtyq aqparat ınstıtýtynyń dırektory Ramazan Sarpekov málimdedi.
Qazaqstandaǵy normashyǵarmashylyq salasynda júrgizilip jatqan reforma jaıynda keńinen maǵlumat berilgen brıfıngke sondaı-aq Ádilet vıse-mınıstri Natalıa Pan qatysty.
Keı zańdar nebári 35 baptan turatyn bolsa da, sol normalardyń jartysynan kóbi jumys istemeıdi. Keıbir zań normalary qarama-qaıshylyq týǵyzady. Sybaılas jemqorlyqqa jol ashatyn, jemqorlyq jasaýǵa múmkindik týǵyzatyn normalar da kezdesedi. Osyndaı zańdardy qoldanysta ustaýdyń qajettiligi qansha? Zańdaǵy olqylyqtar nege qujat qabyldanbaı turyp eskerilmeıdi? Brıfıngte osy tektes suraqtar qoǵamda kópten beri talqyǵa túsip kele jatqanyn spıkerler de joqqa shyǵarmady.
«Sondyqtan da «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine norma shyǵarýdy jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańǵa ózgertýler engizý kezinde erekshe nazarǵa alynǵan máselelerdiń biri osy boldy», degen ınstıtýt dırektory jýrnalısterdiń suraqtaryna jaýap berý barysynda «budan bylaı quqyqtyq monıtorıngti memlekettik organdardyń barlyǵy júrgizýge mindetti» ekenin atap ótti. «Árbir memlekettik organ quqyqtyq monıtorıng júrgizip qana qoımaı, zańdyq saraptamalarynyń nátıjesin jyl sońynda resmı portaldarynda ashyq túrde jarııalap, qandaı jetistikterge qol jetkizgenin, zańdarynda qandaı kemshilikter ketkenin kórsetip beredi. Bul prosesterdiń barlyǵy joǵaryda biz aıtqan zań aıasynda jan-jaqty qarastyrylǵan. Eger zań óz deńgeıinde jumys isteıtin bolsa, naqty nátıjelerge qol jetkizýge bolady», dedi Ramazan Qumarbekuly. Onyń aıtýynsha, atalǵan zańnyń keıbir normalaryn iske asyrý maqsatynda qazirgi tańda memlekettik organdar arasynda Úkimet qaýlysynyń jobasy kelisilýde eken.
Qazirgi kezde saraptama júrgizetin sarapshylardyń tizimi, olardyń quqyqtary men mindetteri, qajetti qujattardyń túrleri, sondaı-aq Ádilet mınıstrliginiń buıryǵymen bekitiletin 2-3 normatıvtik qujat pen ınstıtýt dırektory bekitetin 3-4 qujat ázirlený ústinde. Zań boıynsha basty ókiletti organ bolǵandyqtan, tıisti qujattar qabyldanǵannan keıin atalǵan ınstıtýtqa uıymdastyrý jumystarynyń barlyǵy júktelip otyr.
R.Sarpekov sondaı-aq quqyqtyq saraptama ótkizý tártibiniń ózgergenin de aıtty. Buǵan deıin ǵylymı mekemeler, joǵary oqý oryndary konkýrsqa qatysý arqyly quqyqtyq monıtorıng ótkizý quqyǵyn jeńip alyp otyrǵan. Iаǵnı saraptamamen bir mekemeniń ishindegi ǵalymdar men mamandar ǵana aınalysatyn. «Al qazirgi talap boıynsha quqyqtyq saraptamaǵa Qazaqstannyń barlyq aımaǵynan «sarapshy bolýǵa laıyqtymyn», «bilimim men tájirıbem jetkilikti» degen kez kelgen adamnyń qatysýǵa quzyry bar. Ol úshin ǵylymı dárejesi, 10 jylǵa deıingi zań salasynda istegen eńbek ótili bolsa jetkilikti. Sol boıynsha bizge ótinishin tapsyrsa, tizimge engizemiz. Tıisti sala boıynsha quqyqtyq saraptamaǵa qatysady. Osy prosesterdiń barlyǵyn retteý de ınstıtýtqa júktelip otyr», degen ınstıtýt dırektory sóziniń sońynda ǵalymdar men tájirıbeli zańgerlerdi birge jumys isteýge shaqyrdy.
Brıfıngte Ádilet vıse-mınıstri Natalıa Pan budan bylaı Úkimettiń bastamasymen ázirlengen árbir zań jobasynda jurtshylyqpen keńes ótkizýge arnalǵan konsýltatıvtik qujat bolatynyn málimdedi. Bul qujat ár salanyń ózekti máselesin neǵurlym tereń zerdelep kórýge, olardy sheshýdiń ádis-tásilin pysyqtaýǵa múmkindik beredi.
«Zań jobalaryn ázirleý rásimi kelesideı. Memlekettik organdar problemany anyqtaǵan kezde tıisti taldaý júrgizýge jáne onyń nátıjelerin konsýltatıvtik qujatta kórsetýi tıis. Budan ári qujat jurtshylyqpen jáne onyń naqty nysanaly toptarymen konsýltasııalar ótkizý úshin «Ashyq normatıvtik quqyqtyq aktiler» portalynda jarııalanady. Jurtshylyqtyń talqylaýy bir nemese birneshe tásildi paıdalana otyryp júrgiziledi. Máselen, «Ashyq NQA» portalynda talqylaý, jarııa tyńdaý men pikirtalas. Qoǵam talqylanǵannan keıin ǵana memlekettik organ talqylanatyn máseleni sheshý úshin zań ázirleýdiń oryndy ekeni týraly sheshim qabyldaıdy», dep atap ótti spıker.
Memlekettik organdar halyqqa zań jobalary men qabyldanǵan zańdardyń erejelerin habarlap qana qoımaı, egjeı-tegjeı túsindirýge de mindetti. Tolyqtyrýlar engizilgen zań qoǵamdy zań shyǵarý prosesine tartý tetikterin jetildirip qana qoımaı, basqa da mańyzdy máselelerdi sheshýge muryndyq bolmaq. Atap aıtqanda, memlekettik organdardyń aqparattyq jáne túsindirý jumystaryna qoıylatyn talaptar kúsheıtiledi.
«Ár zań jobasy eń birinshi qarapaıym halyqqa túsindirýdi qajet etedi» degen mınıstrlik ókili: «Bul baǵdarlama azamattardy zańnamaǵa engizilgen ózgerister týraly habardar etýdiń tásilderi men merzimderin ashyq kórsetetin naqty is-sharalardy qamtıdy. Bul, mysaly, suhbat, maqala, onlaın-pikirtalas, zań jobasynyń nemese zańnyń negizgi erejelerin túsindiretin beıne materıal jáne basqa da joldary bolýy múmkin», dedi.
Qabyldanǵan zańdardyń tıimdiligi aldaǵy 5 jylda baǵalanatynyn aıtyp ótken spıker zań qabyldanǵannan keıin ázirleýshi organnyń Ádilet mınıstrligi men Premer-Mınıstrdiń keńsesine esep berýi, azamattarǵa jańa mindetter men talaptardy belgileıtin normalardyń kem degende 60 kún kúshine enbeıtindigi júrgizilip jatqan jumystyń barynsha ashyqtyǵyn bildiretinin aıtyp ótti.
Esterińizge sala keteıik, zańdardy qabyldaýdyń neǵurlym ashyq bolýyn kózdeıtin «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine norma shyǵarýdy jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańǵa Memleket basshysy bıyl 12 naýryzda qol qoıǵan bolatyn. Zań 26 naýryzdan bastap tolyq kúshine endi.