Elimizdegi sot oryndaýshylary keıde óz ókiletterin asyra paıdalanatyn sııaqty. Máselen, olardyń aıyppuldy óz erkimen tólegen adamdarǵa qosymsha májbúrleý sharasyn qoldanýyn qalaı túsinýge bolady? Sot oryndaýshysy, aty aıtyp turǵandaı, tek sottyń sheshimin oryndatýy kerek emes pe?
Áńgime túsiniktirek bolýy úshin óz basymyzdan keshken bir jaıdy aıtyp bereıik. Byltyr eńbek demalysynda astanaǵa barǵan saparymda «Sergek» jol baqylaý júıesi meniń jol qozǵalysy erejesin saqtamaǵanym úshin 8334 teńge aıyppul salypty. Odan keıin, shamamen 15 kúndeı ýaqyt ótkende mashınamdy satqan bolatynmyn. Satý kezinde mamandandyrylǵan HQO salyq pen aıyppuldan qaryzym bar-joǵyn tekserip, eger bolsa sol jerde qolma-qol tóletedi. Tólemeseń, satý qujattaryn resimdemeıdi. Demek, men sol joly bárin tólegenmin. Odan keıin, jyldyń aıaǵynda JSN-ym arqyly salyq nemese basqa qaryzymnyń bar-joǵyn ózim de teksergenmin. Sóıtip eshqandaı qaryzym joqtyǵyna kóz jetkizgenmin.
Endi jýyrda banktik tólem kartochkamnyń buǵattalǵanyn kórip tańǵaldym. Bank menedjeri meniń kartochkamdy «aıyppul tólemegenim úshin» astanalyq jeke sot oryndaýshy Danııar Qurmanbaev buǵattaǵanyn aıtyp, onyń telefon nómirin taýyp berdi.
Sot oryndaýshysyna telefon soǵyp edim, telefondy kótergen bir áıel meniń «jeke sot oryndaýshynyń qyzmetin» tóleýim kerek ekenin aıtty. Men sot oryndaýshyǵa eshqashan ótinish jasaǵan emespin, onyń eshqandaı qyzmetin suraǵan nemese alǵan emespin degen saýalyma ol: «Sizge Nur-Sultan qalalyq Polısııa departamentiniń Ákimshilik polısııasy jol qozǵalysy tártibin buzǵanyńyz úshin aıyppul tóleýge №207100033781575 uıǵarym jasaǵan eken, sot oryndaýshy sol boıynsha jumys istegen. Endi onyń qyzmeti úshin 2083 teńge tóleısiz», dep qarap tur.
«Men bul aıyppuldy ýaqytynda tólegen edim ǵoı. Sot oryndaýshy bul máselege nege aralasqan? D. Qurmanbaevtyń meniń kartochkamdy buǵattaýyna negiz bolǵan qujatty kórsetińiz nemese aıtyńyz», degen edim. «Biz tek joǵaryda atalǵan uıǵarymnyń negizinde sizdiń kartochkańyzdy buǵattadyq» dedi. Ol ol ma, «Endi siz 2083 teńge emes, 4488 teńge tóleısiz, tólemeseńiz kartochkańyz buǵattan shyǵarylmaıdy», dep qorqytty. Amal joq, 4488 teńgeni tólep, kartochkamyzdy bosatyp aldyq. Áıtpese, eshqandaı aýdarym jasaı almaı qalǵan edik.
Bul ne sonda? Ákimshilik is sotqa berilmese, aıyppul tóleýge sot oryndaýshysy nege aralasady? Adam aıyppuldy ózdiginen tólese, sot oryndaýshysynyń oǵan qandaı qatysy bar? Oǵan jeke adamnyń tólem kartochkasyn ıesine aıtpaı buǵattaýǵa kim quqyq berdi? Bul adamnyń quqyǵyn aıaqqa basý emes pe?
Álde, bul bireýlerdiń kóldeneń tabys tabýy úshin qoldan jasalǵan sybaılastyq pa? Buǵan quzyrly organdar ne aıtar eken?
Soltústik Qazaqstan oblysy