Respýblıkalyq bıýdjettiń donorlary Nur-Sultan men Almaty qalalary jáne Atyraý men Mańǵystaý oblystary ekeni belgili. Endi basqa óńirler de Úkimettiń qarjylaı qoldaýyna qarap otyra bermeı, óz kúnderin ózderi jasaýǵa qam jasaǵany durys.
Aıtalyq, Atyraý oblysy ortaq bıýdjetke transfer retinde 207,3 mlrd teńge kóleminde qomaqty qarajat qosypty. Jón-aq. Áıtse de aldaǵy ýaqytta Aqtóbe jáne Batys Qazaqstan oblystaryn qosa alǵanda, elimizdiń batys óńirleri biryńǵaı kómirsýtegi shıkizatyn óndirý isiniń jeteginde kete bermeýdi qazirden oılastyrǵany jón. Iаǵnı atalǵan óńirler biryńǵaı shıkizatqa táýeldi bolyp qalmaýy úshin shaǵyn jáne orta bıznesti de qatar órkendetý kerek. Búginde Batys Qazaqstan oblysynda basty salyq tóleýshi – kómirsýtegi shıkizatyn óndirýmen aınalysatyn KPO b.v kompanııasy. Byltyr munda tehnıkalyq sebepterge baılanysty ónim óndirý isinde kidirister bolǵan kezde salyq túsimderi de kúrt tómendep ketken edi. Shıkizatqa táýeldi bolýdyń bir mysaly osy.
Bıýdjettiń kiris kózderin tolyqtyrýdyń bir joly – ındýstrııalyq damý jáne óńir ekonomıkasyndaǵy shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesin kóterý. Bir esepten óńirde bul máselege qatysty kóp syn joq. Indýstrııalyq damýdyń bes jyldyq baǵdarlamasy aıasynda óńirde 350 mlrd teńgeden astam ınvestısııa ıgerilgen, birneshe myńnan astam adam jumysqa ornalasqan. Barlyǵy 70-ke jýyq jobanyń tusaýy kesilgen.
Áıtse de sol jańadan qurylǵan qurylymdar qandaı paıda ákelip jatyr, salyqtyq bazany ulǵaıtýdaǵy úlesi, eńbekkerleriniń jalaqysy qandaı mólsherde degen máseleler tóńireginde kóp aıtyla bermeıdi. Pafostyq deńgeıdegi derekter kóńilge qona bermeıtini de sondyqtan. Eger shyn máninde óńirde jańa jumys oryndary myńdap ashylǵan bolsa, mundaǵy ekonomıkalyq belsendi turǵyndardyń biraz bóligi Atyraý, Aqtóbe jáne Mańǵystaýǵa jumys izdep ketpes edi?!
Sondaı-aq Aqjaıyq aımaǵyndaǵy shaǵyn jáne orta bıznes jóninde de jaqsy kórsetkishter aıtylyp júr. Bul salanyń óńir ekonomıkasyndaǵy úlesi 30 paıyzǵa jýyqtady. Salystyrmaly túrde alǵanda, bul keıingi jyldary ekonomıkalyq ósimdi 4,5-5 paıyzdan túsirmeı júrgen Aqtóbe oblysyndaǵy deńgeıden áldeqaıda joǵary. Sarapshy mamandardyń pikirinshe, Aqtóbede iri kásiporyndardyń bári eńbek yrǵaǵyn buzbaı, jumys istep turǵan soń, jumysshylardyń kóbi solaı aǵylǵan. Al Oral óńirinde mundaı úlken eńbek ujymdary joqtyń qasy deýge bolady.
Al ónerkásiptik óndirisi jaqsy damyǵan Pavlodar oblysynda iri kásiporyndardy jańǵyrtý men shaǵyn jáne orta bıznesti órkendetý isi bir-birimen deńgeıles júrgizilip kele jatqany belgili. Sonyń nátıjesinde bul óńir Úkimetten beriletin sýbvensııanyń kólemin azaıta túsken. Qazir oblysta onyń mólsheri – 55 mlrd teńge kóleminde. Bul – respýblıka óńirleri arasyndaǵy sýbvensııanyń mólsheri jaǵynan eń tómengi kórsetkish. Demek Pavlodar oblysynyń elimizdegi donor aımaqtardyń biri bolýǵa umtylýǵa tolyq múmkindigi bar.
Munaı óndirýmen aınalysatyn Batys Qazaqstanmen kórshiles óńirler elimizdiń ortaq bıýdjetine transfert bólip otyrsa, dál sondaı kómirsýtegi shıkizatyn óndirýmen aınalysatyn Batys Qazaqstan oblysy byltyr Úkimetten 74,4 mlrd tenge sýbvensııa, ıaǵnı qarjylaı kómek alǵan. Negizi kórshiles óńirlerdiń ekonomıkalyq qurylymy bir-birine óte uqsas bolyp keledi. Ári mundaǵy basty óndirgish kúshter negizinen strategııalyq shıkizat kózderin óndirýge baǵyttalǵan. Buǵan qosa, batys óńirlerdiń bárinde de tabıǵı resýrstar men ınfraqurylymdyq júıeler jetkilikti, soǵan qaramastan nátıje ártúrli. Jalpy, Batys Qazaqstan oblysynda strategııalyq shıkizat óndirýden tys resýrstar, basqa da múmkindikter mol. Buǵan óńir óndirýshileriniń áleýeti de tolyǵymen jetedi. Tek bul múmkindikti utymdy paıdalana bilý kerek. Sol kezde ǵana salyqtyq bazany ulǵaıtyp, Úkimetten beriletin sýbvensııa mólsherin kemitýge jol ashylatyny anyq.
Al ázirshe elimizdegi ınnovasııalyq óńirlerdiń bel ortasynan oryn alatyn Batys Qazaqstan oblysynyń ekonomıkasy kómirsýtegi shıkizatyn óndirýge táýeldi bolyp tur. О́ńir mundaı kiriptarlyqtan qutyla ala ma? Buǵan ýaqyt tóreshi bola alady.
Batys Qazaqstan oblysy