Elimizde ósirilip jatqan jylqy malynyń tek 17-18 paıyzy ǵana asyl tuqymdy. Qazaqstan Aýyl sharýashylyǵy ǵylymdary akademııasynyń akademıgi Nábıdolla Kıkebaevtyń pikirinshe, bul óte tómen kórsetkish. Elimizde jylqy tuqymyn asyldandyrýmen aınalysatyn mamandar da tapshy.
«Jylqy tuqymyn baǵalap, bonıtır jasaıtyn, ıaǵnı maldyń asyl tuqymdyq qundylyǵyn olardyń keshendi belgileri – tuqymdylyǵy, tegi, ónimdiligi, tulǵasy, dene qurylymy, tirileı salmaǵy boıynsha baǵalaý jolymen anyqtaıtyn mamandar óte qajet. Munsyz asyldandyrý jumysy júıeli júrmeıdi. Mundaı kýrstardy mamandar buryn Reseıden oqyp keletin. Osy mamandardyń oqytylmaǵanyna kóp jyl ótip ketti. Olardy der kezinde daıyndaý qajet, qaı jolmen júrip, qandaı jylqy ustaýymyz kerek, qazaq jylqysy qandaı bolýy kerek degen dúnıeni aıtatyn, úıretetin oryn kerek. Biz osy máseleni qolǵa aldyq. Et jáne sút ónimi baǵytyndaǵy jergilikti jylqy tuqymdarynyń Respýblıkalyq palatasy Oraldaǵy Jáńgir han atyndaǵy Batys Qazaqstan agrarlyq-tehnıkalyq ýnıversıtetimen birlesip, AGROTECH HUB jobalyq keńsesinde «Jylqylardyń tuqymdyq qundylyǵyn baǵalaý. Jylqy ósirý tehnologııasy» taqyrybynda oqytý kýrsyn uıymdastyrdyq», deıdi palata tóraǵasy, qazaq jylqysynyń joqtaýshysyna aınalǵan ǵalym, Muǵaljar jylqysynyń avtory Nábıdolla Ahanuly.
Nábıdolla Kıkebaev buryn Qostanaıdaǵy «Qazaq tulpary» jylqy zaýytyn basqarǵan. Sol jerde de jylqy tuqymyn asyldandyrýshy mamandar daıyndalǵan eken.
«Asyldandyrý jumysy jaqsy jolǵa qoıylǵan memleketterde 100 paıyz asyl tuqymdy jylqy ósiriledi. Olarda tuqymsyz jylqy bolmaıdy. Biz de osyndaı jaǵdaıǵa jetýimiz kerek. Alaıda oǵan áli alys» deıdi ǵalym.
О́tken aptada Oral qalasynda ótken arnaýly kýrsqa Astana, Qostanaı, Atyraý, Aqtóbe, Oral qalalary men oblystarynan 12 adam qatysqan. Árıne, bul óte az. Biraq uıymdastyrýshylar karantın talabyna sáıkes kóp adamdy jınaýǵa múmkindik bolmaǵanyn aıtady.
Ǵalymdardyń aıtýynsha, jylqy ósirý tehnologııasy – óte kúrdeli másele. TMD elderi boıynsha asyl tuqymdy mal sharýashylyǵy salasyndaǵy jumystardy birkelkilendirý boıynsha mańyzdy qujattarda da kóptegen ózgeris bar.
«Biz de sol ózgeristerge sáıkes jumys jasaýymyz kerek. Asyl tuqymdy jylqy sharýashylyǵyn damytý jónindegi respýblıkalyq jylqy palatasynyń da jumysyn jańǵyrtyp, qaıta qurdyq» deıdi Nábıdolla Kıkebaev.
Kýrsqa qatysýshylar asyl tuqymdy jylqylardy saqtap qalý, genetıkalyq zertteý júrgizý, suryptaý baǵytynda paıdaly dáris aldy. Sonymen birge jylqy ósirý tehnologııasymen joǵary deńgeıde aınalysyp júrgen sharýashylyq basshylary óz tájirıbelerimen bólisti.
«Osy kýrsqa qatysqan mamandar óziniń jáne aınalasyndaǵy sharýashylyqtardyń asyldandyrý jumysyn saýatty júrgizýine úlesin qosary sózsiz. Nátıjesinde Qazaqstandaǵy jylqy sharýashylyǵyn asyldandyrý jumystary damı túspek» deıdi Aqtóbe oblysy Alǵa aýdanynan kelgen «Jansaıa» sharýa qojalyǵynyń basshysy Álibek Bazarǵalıev. Ol búginde praktıkany teorııamen jetildirip, magıstratýrada bilim alyp júrgen maman.
Kýrs barysynda tájirıbelik sabaqtar júrgizilip, qatysýshylar Terekti aýdanyndaǵy «Aqbota» jáne «Rysjan» sharýa qojalyqtarynda boldy. Sondaı-aq Jáńgir han ýnıversıteti janyndaǵy ǵylymı zertteýler júrgizetin synaý ortalyǵynda da praktıkalyq sabaqtar ótti. AGROTECH HUB jobalyq keńsesiniń jetekshisi, veterınarııa ǵylymdarynyń doktory, professor Qaısar Kýshalıev «jylqy sharýashylyǵy – Jáńgir han ýnıversıteti bazasyndaǵy AGROTECH HUB jobalyq keńsesiniń negizgi jumys baǵyttarynyń biri» ekenin atap ótti.
36 saǵattyq kýrs jumysy aıaqtalyp, qatysýshylarǵa tıisti sertıfıkattar berildi.
«Mundaı kýrstarǵa qatysý úshin mamandarda bazalyq zootehnıktik bilimi bolýy shart. Bizdiń kýrstyń sertıfıkatyn alǵan soń olar jylqy tuqymyn asyldandyrý jumysymen aınalysady, jaǵdaıdy baǵalap bere alady. Árıne, mundaı baǵalaý isi kóp salaly: sharýashylyqtaǵy maldyń qujattary da qaralady, arnaıy quraldarmen ólshenedi. Týyp jatqan qulyndaryn baǵalaıdy. Bıemen juptaý jumysyn júrgizedi, munyń bári úlken sharýa. Bul mamandar qamys qulaq, qoıan jaq, bóken qabaq degen sııaqty atbegiliktiń ulttyq sıpattaryn da bilýi tıis» deıdi bizge Nábıdolla Kıkebaev.
Bolashaqta dál osyndaı oqytý kýrstary Nur-Sultan, Almaty jáne Aqtóbe qalalarynda, ǵylymı akkredıtasııasy bar aýyl sharýashylyǵy joǵary oqý oryndarynda ótýi múmkin.