Kezinde uly shyǵys shaıyrlary shabyttana jyrlaǵan kóne Taraz shahary bul kúnde zaman aǵymymen qaıta jańǵyryp, jańarý ústinde.
Eki myń jyldan astam tarıhy bar qalanyń sáýleti artyp, kórkem kelbeti ýaqyt ótken saıyn aıshyqtalyp keledi. Bul rette Taraz shaharynyń kórkin arttyrý maqsatynda júıeli jumystar da júrgizilýde. Jalpy, Áýlıeata óńiri tarıhı eskertkishter men kıeli oryndardyń ortalyǵybolǵandyqtan, munda kelýshiler kóp. Tarıhyna qyzyǵyp, ony bilmekke, kórmekke nıetti jandar da jeterlik. Ýaqyt ótken saıyn kóne shahardaǵy tarıhı nysandar tizbegi tolyǵyp otyr. Mundaǵy árbir nysannyń ózine tán ereksheligi men sáýlettik úlgisi qalyptasqan.
Máselen, Talas ózeniniń boıynda ornalasqan «Tekturmas» etno-tarıhı kesheni oblys ortalyǵyndaǵy jańa salynǵan nysannyń biri. Atalǵan keshen etnografııalyq týrızmdi damytý maqsatynda salynǵan. Bul jerdegi uly Batys túrki qaǵandarynyń beınesi keshenge tereń tarıhı mazmun berip tur deýge bolady. Al, alyp tulǵaly Áýlıeata eskertkishi de ańyzdan syr shertetin sımvolıkalyq beıne retinde kópshiliktiń qyzyǵýshylyǵyn týdyrýda. Tarıhta Áýlıeata týraly túrli derekter bar. Degenmen, Áýlıeata beınesi kópshiliktiń sanasynda danalyq, batyrlyq sııaqty uly uǵym retinde saqtalǵan. Negizinen atalǵan keshen ǵajaıyp arhıtektýralyq sheshimderdi sabaqtastyrýymen de qundy. Al, Talas ózeniniń boıyn jaǵalaı salynǵan «Kóne qamal» da kelýshilerge erekshe áser syılaıdy. Osy oraıda Jambyl oblysynyń ákimi Berdibek Saparbaev nysanǵa arnaıy baryp, jumystarmen tanysty. «Kóne Taraz» etnomádenı kesheni men «Tekturmas» etno-tarıhı kesheniniń jumystary 2018 jyldan beri burynǵy óńir basshysy Asqar Isabekulynyń bastamasymen bastalǵan. Ol birinshi kezeń bolsa, biz sony jalǵastyra tústik. Mynaý ekinshi kezeńi. Ári qaraı úshinshi kezeń boıynsha da josparly jumystar atqarylatyn bolady. Jibek jolynyń tarıhy, tarıhı shaıqastar, óńirimizde týy tigilgen Qazaq handyǵy, Táýelsizdik jyldaryndaǵy mańyzdy oqıǵalary sııaqty qundylyqtardy biz osy keshen arqyly qonaqtarǵa tanyta túspekpiz. Halyqtyń jaıaý aralaýy úshin jaǵdaı jasalady. Eń negizgisi árıne, bolashaq urpaqqa tarıhymyzdy jetkizýimiz kerek. Osyndaı keshen arqyly da biz ótkenimiz týraly olardyń sanalaryna sińire alamyz», dedi Berdibek Saparbaev.
Jalpy, «Tekturmas» etno-tarıhı kesheni men «Kóne Taraz» nysanyndaǵy jaǵalaýdyń uzyndyǵy 1423 metrdi qurasa, qorshap turatyn qorǵannyń uzyndyǵy 220 metr. Nysanǵa kirgen kezdegi oń jaq qabyrǵasy jasandy tastarmen kómkerilip, ol jerlerge kóne túrki jazýlary jazylyp, petroglıfter salynǵan. Nysannyń kireberisinen jaǵalaýdyń sońyna deıin san túrli tústegi samaladaı jarqyraıtyn shamdarmen kómkerilgen 86 aralyq aǵash baspaldaq ornalasqan. «Bizdiń negizgi maqsatymyz – Taraz qalasynyń tarıhı múmkindikterin paıdalana otyryp, týrızmdi damytý. Ol úshin Áýlıeata jerindegi tarıhı eskertkishterdi qalpyna keltirip, eń birinshiden, ózimizdiń jerlesterimizge, ekinshiden, ózge óńirlerden keletin qonaqtarǵa tanytýymyz kerek. Sondaı-aq, bıyl Táýelsizdiktiń 30 jyldyq mereıtoıy. Osyǵan oraı bizdiń óńirimizde de kóptegen jobalar júzege asýda. Mereıtoı tek asta-tók sharalarmen emes, taǵylymy mol, turǵyndardy birlikke, yntymaqqa, dostyqqa shaqyratyn ıgi istermen erekshelenýi mańyzdy. Máselen, biz byltyrdan bastap, óńirimizde «Asarlatyp úı salý» jobasyn júzege asyryp kelemiz. Ondaǵy maqsat – eldimekenderde turatyn jastardan bastap, aqsaqalǵa deıin ultyna qaramastan biriktirip, sol aýyldardaǵy az qamtylǵan kópbalaly otbasylarǵa asarlatyp úı salyp berý. О́tken jyly biz 99 úı saldyq. Bıyl sony ármen qaraı jalǵastyryp, eń kem degende 170-180 úıge jetkizsek deımiz», dedi Berdibek Saparbaev.
Sonymen qatar, ákim «Jomart túlek» jobasynyń mańyzdylyǵyn da atap ótti. Bul joba óńirden shyqqan tabysty, tanymal túlekterdi biriktirý arqyly týǵan ólkelerin kórkeıtýge, áleýmettik máselelerin sheshýge úles qosýǵa shaqyra otyryp, olardyń ómir joldaryn óskeleń jastarǵa ónege retinde tanytý maqsatynda qolǵa alynǵan. «Azattyqtyń 30 jyldyǵyna oraı qolǵa alynǵan mańyzdy jobamyzdyń biri ol – «Tarazǵa tartý»jobasy. Oblys ortalyǵyn týrızm ortalyǵyna aınaldyrý kerek. Sol úshin kóne shahardy jan-jaqty damytýymyz kerek. Tek qana onyń tarıhı emes, mádenıet jaǵynan da, kórkemdik jaǵynan da órkendeýine den qoıýymyz qajet. Sondyqtan da «Tarazǵa tartý» jobasyn júzege asyrýdamyz. Ondaǵy maqsat – kásipkerler men kásiporyndardy tarta otyryp, aýdandar men basqarmalardy jáne barsha jerlesterdi jumyldyryp, saıabaqtar men skverlerdi, kóshelerdi jóndeýden ótkizý, retteýbolyp otyr. Bul baǵyttaǵy jumystardyń deni táýelsizdik merekesine deıin aıaqtalatyn bolady», dedi Berdibek Saparbaev.
Sondaı-aq, oblys ákimi Elbasy tapsyrmasyna sáıkes salynǵan «Qazaq halqyna myń alǵys», «Biz birgemiz!» monýmentteriniń mazmuny men taǵylymyna toqtalyp, «Tórtkúl» kerýen saraıyn da jandandyrý kerektigin jetkizdi.