Koronavırýs pandemııasy: Keı elde báseńdep, keı elde údep tur

Úndistannyń Madhıa-Pra­desh shtatynda Sovid-19-dyń jańa mýtasııasy – «Delta plıýs» shtamynyń saldarynan alǵashqy naýqas qaıtys bol­dy. Qaterli dert áıel adam­nyń ómirin jalmaǵan. Onyń jasyna qatysty ázirge eshqandaı málimet joq. Tek onyń jubaıynyń da buǵan deıin koronavırýs juqtyrǵany jáne keıinirek vaksınanyń eki dozasyn alǵany belgili.Shtat mınıstri Vıshvas Sarang­tyń aıtýynsha, qazir­gi ýaqytta jańa shtamdy juqtyr­ǵan bes adam anyqtalǵan. Indetti juqtyrǵan azamattardyń ishinde koronavırýs ınfeksııasyna qar­sy ekpeni tek qaıtys bolǵan áıel saldyrmapty. Vaksınany alǵan ózge tórt adamnyń jaǵ­daıy qazirgi tańda qalypty.Al Maharashtra jáne Kerala shtattarynda anyqtalǵan «Delta plıýs» mýtasııasy óte agres­sıvti eken. Vırýs adam­ǵa kózdi ashyp-jumǵansha ju­ǵýy múmkin. Úndistannyń medı­sı­nalyq ýnıversıtetteri qaýym­dastyǵynyń basshysy Randıp Gýlerııanyń aıtýynsha, vırýsty tasymaldaýshy kóshede ótip bara jatyp-aq birneshe adamnyń aýrýyna sebepshi bola alady. Úndistandyq mýtasııanyń jańa shtamynyń úsh ereksheligi bar kórinedi. Juqpaly aýrý tez taralady, ókpe jasýshalarynyń resep­torlarymen baılanysý qabileti joǵary jáne antıdenelerge tózimdi. «Delta plıýs» shtamynyń vaksınalarǵa qanshalyqty tótep beretini áli belgisiz. Úndistannan bólek, koronavırýstyń jańa shtamyn juqtyrý oqıǵalary Ulybrıtanııa, AQSh, Kanada, Portýgalııa, Japonııa, Nepal, Polsha, Shveısarııa, Túrkııa, Reseı, Belarýs, О́zbekstan sııaq­ty elderde tirkelgen.О́kinishke qaraı, Úndistan taıaý arada vırýs juqtyrý kór­set­ki­shi boıyn­sha birinshi orynǵa shyǵýy múm­kin. Qazirgi tańda elde 30 mıl­lıon­­nan astam adam naýqas­tanǵan. Kún saıyn shamamen 40-50 myń adam­nyń ınfeksııa juqtyrǵany anyqtalady. Álemniń basqa elderinde de epıdemııalyq ahýal áli de kúrdeli. Aýstralııanyń eń iri qalasynda ýaqytsha karantın jarııalandy. Sıdneıdiń tórt aýdanynda COVID-19-dy juqtyrý oqıǵalarynyń artýyna baılanysty shekteýler engizildi. Jańa Ońtústik Ýels shtatynyń premer-mınıstri Gledıs Bere­jıklıanniń sózine súıensek, karantın bir aptaǵa sozylýy múmkin. Bul aýdandarǵa azamattar tek qajet bolǵan jaǵdaıda ǵana kire alady. Jergilikti turǵyndardyń úıden tek azyq-túlik pen qajetti taýarlardy alý úshin dúkenge, medısınalyq mekemelerge, qashyqtan jumys isteýge nemese oqýǵa múmkindik bol­maǵan jaǵdaıda jumys nemese oqý ornyna shyǵýyna ruqsat berilgen. Topta tek 10 adamǵa deıin serýendeı alady.Bangladeshte dúısenbiden bas­tap qatań shekteý kúshine endi. Munyń bas­ty sebebi – elde úndis­tandyq shtamm tez taralyp barady. Jergilikti bılik memlekettik jáne jekemenshik jumys oryndaryn jabýǵa sheshim shyǵardy. Turǵyndar úıden tek shuǵyl sharýa­men ǵana shyǵa alady. Densaýlyq saqtaý departamentiniń málimetine súıensek, qaýipsizdikti saqtaýdy qamtamasyz etý úshin polısııa men shekara qyzmetkerleri tartylady. Qajet bolǵan jaǵ­daıda áskerıler de osyǵan jumyl­dyrylýy yqtımal. О́zbekstan astanasy epıde­mııalyq jaǵdaıdyń ýshy­ǵýyna baılanysty eki aptalyq karan­tınge jabyldy. Mundaı sheshimdi koronavırýsqa qarsy is-qımyl jónindegi arnaıy respýb­lıkalyq komıssııa qa­byldady. «28 maýsymnan bastap 12 shildege deıin Tashkentke kór­shi oblystardan avtokólik quraldarymen (avtomobılder men avtobýstar) kirýge shekteý qoıylady. 28 maýsymnan bastap búkil el boıynsha barlyq oıyn-saýyq nysandary (meıramhanalar, túngi klýbtar, karaoke, bılıard jáne kompıýter zaldary, qoǵamdyq tamaqtaný oryndary dámhanalar, ashanalar men shaıhanalar) keste boıynsha 8.00-den 20.00-ge deıin jumys isteıdi. Al osy mekemelerge kelýshiler sany jalpy kólemniń 50 paıyzynan aspaýy tıis», delingen О́zbekstan Respýblıkasynyń Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń habarlamasynda.Áıtse de, vaksına saldyrý kór­setkishi joǵary elderde qaýipti dertke shaldyqqan naýqastar sany azaıyp keledi. Soǵan baılanysty karantındik shekteýler birtindep jeńil­detilip jatyr. Máselen, Mysyr bıligi koro­navırýstyń jańa shtamdary ta­ralmaǵan elderden keletin týrıs­terge memleketke kirý talaptaryn jeńildetti. Olardan PTR-testtiń teris nátıjesi bar anyqtamalar talap etilmeıdi, biraq meımandar vaksına saldyrýy tıis. Mysyrdyń Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń derek­terine súıensek, kelgen jolaýshylar koronavırýsqa qarsy ekpeni alǵanyn rastaıtyn kýálikterin usynýy tıis. Sondaı-aq qujattyń QR kody bolýy kerek.Aıta keterligi, Spýtnık V,­­ Pfizer, AstraZeneca, Moderna, Sinopharm, Sinovac sekildi Dúnıe­júzilik den­saýlyq saqtaý uıymy (DDSU) men Mysyrdyń dári-dármekter bas­qarmasy maquldaǵan preparattardy saldyrǵandar ǵana elge emin-erkin kire alady. Bul rette vaksınanyń ekinshi dozasyn qabyldaǵannan keıin 14 táýlik ótýi qajet. Al vaksına almaǵan týrıs­terge qoıylatyn talaptar ózgergen joq. 6 jasqa deıingi balalardan basqa azamattardyń bári PTR zertteý nátıjesi bar anyqtama usynýy kerek. Shveısarııada 26 maýsymda elde qashyqtan jumys isteý rejimi, kóshede betperde kııý mindeti alynyp tastaldy. Sondaı-aq azamattar óziniń ekpe saldyrǵandyǵyn rastaıtyn kýálik, COVID-19 ınfeksııasynan saýyǵyp shyqqany týraly nemese PTR -testtiń teris nátıjesi bar anyqtama usynǵan jaǵdaıda, meıramhanalarǵa kirýine ruqsat etilmek. Shengen aımaǵyndaǵy basqa elderdiń azamattary Shveısarııaǵa kelgennen keıin endi karantınge jatýǵa mindetti emes. Biraq Ún­distannan, Ulybrıtanııadan jáne koronavırýstyń jańa nusqalary qarqyndy taralyp jatqan elderden keletin azamattar úshin shekteýler kúshin joıǵan joq.Sıngapýr týrıstik jáne iskerlik saparlardy tez arada qaıta jandandyrý maqsatynda densaýlyq sertıfıkattaryn ózara moıyndaý perspektıvalaryn birqatar elmen talqylaýǵa bastamashylyq tanytty. Bul týraly respýblıkanyń SIM basshysy Vıvıan Balakrıshnan «Bir beldeý, bir jol» jobasy aıasyndaǵy Azııa – Tynyq muhıty beınekonferensııasynda málimdedi.«Sıngapýr kóptegen serik­tes­terimen, sonyń ishinde QHR-men qaýipsiz saparlar rejimin jeńildetý úshin densaýlyq sertıfıkattaryn ózara moıyndaý máseleleri jónindegi kelissózderdi júrgize bastady», dedi mınıstr. Balakrıshnannyń aıtýyna qaraǵanda, mundaı shara pandemııadan keıin álemdi qaıta qalpyna keltirý úshin asa qajet.Túrkııa bıligi 1 shildeden bas­tap epıdemııalyq jaǵdaıdyń jaqsarýyna baılanysty koronavırýspen kúreske qatysty sharalar taǵy da jeńildetiletinin jarııalady. Ishki ister mınıstrligi taratqan nusqaýlyqqa sáıkes, aldaǵy beısenbiden bastap komendant saǵaty toqtatylyp, qalaaralyq qatynas shekteýleri alynyp tastalady. Sonymen qatar atalǵan merzimde barlyq jumys oryndary ashylyp, pandemııaǵa baılanysty qyzmetin toqtatqan kınoteatrlar qaıta jumys isteı bastaıdy. Dámhana men meıramhanalar kelýshi sanyn shektemeı, ǵımarat ishinde jáne dalada qyzmet kórsete bastaıdy. Budan bólek 1 shildede úılený toıy ashyq jerde qonaq sanyn shektemesten ótkiziledi. Konsert jáne festıval ótkizýge buǵan deıin belgilengen saqtyq sharalary buzylmasa, ruqsat beriledi. Saıabaq, daladaǵy serýen oryndary men kempıngter de ashyq bolady. Koronavırýs kólik kompanııalary kirisiniń azaıýyna sebep boldy. Germanııa Federaldy úkimeti koronavırýstyq daǵdarysqa baılanysty zardap shekken qoǵamdyq kólik kásiporyndaryna qosymsha 1 mlrd eýro mólsherinde qarajat bólmek. 2020 jyly Germanııa úkimeti jolaý­shylar tapshylyǵyna baılanysty qıyndyqqa ushyraǵan mýnısıpaldyq jáne aımaqtyq kólik qajettilikterine 2,5 mlrd eýro bólgen edi.