2013 jylǵy 29 qarasha, Astana qalasy«Ulttyq muraǵat qorynyń qujattaryn basyp shyǵarý qaǵıdalaryn bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Baılanys jáne aqparat mınıstriniń 2011 jylǵy 16 qarashadaǵy №349 buıryǵyna ózgerister engizý týraly
«Normatıvtik quqyqtyq aktiler týraly» 1998 jylǵy 24 naýryzdaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańynyń 43-1-babyna sáıkes buıyramyn:1. «Ulttyq muraǵat qorynyń qujattaryn basyp shyǵarý qaǵıdalaryn bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Baılanys jáne aqparat mınıstriniń 2011 jylǵy 16 qarashadaǵy №349 buıryǵyna (Normatıvtik quqyqtyq aktilerdi memlekettik tirkeý tiziliminde №7342 bolyp tirkelgen, «Egemen Qazaqstan» gazetinde 2012 jylǵy 20 qazandaǵy №689-693 (27765) jarııalanǵan) mynadaı ózgerister engizilsin:kórsetilgen buıryqpen bekitilgen Ulttyq muraǵat qorynyń qujattaryn jarııalaý qaǵıdalarynda:1 jáne 2-tarmaqtar mynadaı redaksııada jazylsyn:«1. Osy Ulttyq muraǵat qorynyń qujattaryn basyp shyǵarý qaǵıdalary (budan ári – Qaǵıdalar) Qazaqstan Respýblıkasynyń 1998 jylǵy 22 jeltoqsandaǵy «Ulttyq muraǵat qory jáne muraǵattar týraly» Zańynyń 18-babynyń 2-tarmaǵynyń 2) tarmaqshasyna sáıkes daıyndaldy jáne Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq muraǵat qorynyń qujattaryn basyp shyǵarý tártibin anyqtaıdy.2. Qaǵıdalar Qazaqstan Respýblıkasynyń 1998 jylǵy 22 jeltoqsandaǵy «Ulttyq muraǵat qory jáne muraǵattar týraly» Zańyna sáıkes Ulttyq muraǵat qorynyń qujattaryn (budan ári – qujattar) jınaqtaý (satyp alý), turaqty saqtaýǵa jáne paıdalanýdy uıymdastyrýǵa quqyq berilgen memlekettik, arnaıy memlekettik muraǵattarda (budan ári – muraǵattar) qoldanylady.»;8-tarmaq mynadaı redaksııada jazylsyn:«8. Basylym túrleri jarııalanǵan qujattardyń quramymen anyqtalady. Basylymdar bir muraǵattyq qordan jáne taqyryptyq bolady. Bir muraǵattyq qordan ázirlengen basylymdar ǵylymı maqsatta daıyndalady, qujattardyń taqyryptyq basylymdary ǵylymı, ǵylymı-tanymdyq jáne oqýlyq tıpte usynylady.»;16-tarmaq mynadaı redaksııada jazylsyn:«16. Qujattardy tabýdyń aldynda mynadaı jumystar jasalady.Bıblıografııalyq tizimge sáıkes shyǵarylatyn basylym máselelerine, taqyryp tarıhnamasyna, onyń derektik bazasyna arheografty baǵdarlaý maqsatynda ádebıet zerdelenedi.»;19-tarmaq mynadaı redaksııada jazylsyn:«19. Osy jarııalanym úshin aıqyndalǵan basylymnyń mindetterine, tıpine jáne túrine sáıkes qujattardy tolyq jáne janjaqty izdestirý júrgiziledi.»;23-tarmaqtyń ekinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«Tizimdemelerdi zerttep jáne qarap shyǵý úshin isterdi iriktegende, taqyryptarda isterdiń maǵynasynyń ashylý dárejesi esepke alynady. Bul kelesi máselelerge tikeleı tıisti ister ǵana tańdap alynbaıdy, sonymen birge qujattardyń taqyryby boıynsha jaqyndyǵy eskeriledi.»;24-tarmaqtyń ekinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«Hattardy izdestirgen jaǵdaıda, jarııalanǵan hattardyń avtorynyń adresattary men korrespondentterdiń aıasy jáne olardyń qorlarynyń ornalasqan jeri anyqtalady. Bul úshin jarııalanatyn hattardyń avtorlarynyń týystyq, dostyq, iskerlik baılanystary, olardyń turatyn oryndary, anyqtalady, jiberilgen jáne jiberilmegen hattardyń mátinderi túsken kúndelikter, jazý kitapshalary, estelikter, korrespondentterge jibergen jaýap hattary, kúndelikti basylymdar zertteledi jáne sonymen birge korrespondentterdiń jáne adresattardyń famılııalary anyqtalady. Ári qaraı izdestirý úshin joǵalǵan jáne tabylmaǵan hattardyń tizimderi qurastyrylady.»;30-tarmaqtyń birinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«30. Árbir tabylǵan qujatqa taqyryptyq jáne ataýly kartochka jasalady. Sıpattaýdyń derektemeler quramy Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2011 jylǵy 26 jeltoqsandaǵy № 1604 qaýlysymen bekitilgen Ulttyq muraǵat qorynyń qujattaryn, basqa muraǵattyq qujattardy memlekettik jáne arnaıy memlekettik muraǵattarda tolyqtyrýy, saqtaýy, esepke alýy jáne paıdalanýy erejeleriniń 379 jáne 382 tarmaqtarynda baıandalǵan.»;37-tarmaqtyń birinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«37. Taqyryptyq basylym úshin taqyryp boıynsha ózara ishteı baılanysqan, ony ret-retimen jáne shyn beıneleıtin qujattar jıyntyǵy irikteledi. Bul mindetti sheshý qujattyq derekterdi keshendi zertteýdi jáne taqyryptyń árbir túıindi máselelesi boıynsha dáıekti derekterdiń áralýan túrlerin irikteý, bastamashyl (normatıvtik quqyqtyq qujattar), atqarýshylyq (aqparat, qatynastar, aktiler, baıandaý hattar, hattar), qorytyndy sıpattaǵy (sholýlar, esep berýler, eseptik baıandamalar) qujattardyń tergeý-sebeptik baılanystaryn ornatýdy qajet etedi.»;45-tarmaqtyń birinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«45. Basylymnyń tıpine jáne túrine baılanysty, bir janrdyń derekterin, bir tulǵaǵa tıisti belgili taqyrypty nemese oqıǵany baıandaıtyn dybys-beınelik qujattardy iriktegen kezde, jarııalanatyn kolleksııanyń nemese onyń bóligin, qujattardyń tolyq quramyn qamtamasyz etýi qajet.»;46-tarmaq mynadaı redaksııada jazylsyn:«46. Ǵylymı qorlar basylymy úshin qujattardy iriktegen kezde, jarııalanatyn qordyń nemese onyń bóliginiń qujattaryn neǵurlym tolyq qurammen qamtamasyz etý qajet, ol úshin qor qurýshynyń qyzmeti boıynsha basqa qorlardan jáne muraǵattardan tabylǵan qujattar tańdap alynady. Bul jaǵdaıda jarııalanatyn qor qujatyna tıisti ekendigin anyqtaýǵa erekshe kóńil bólinedi. Buryn jarııalanǵan, qaıtalanatyn aqparaty jáne bolmashy mańyzy bar málimet úshin jiberilgen qujattar mátinge qosylmaıdy, olar tek ǵylymı-anyqtamalyq apparatta (eskertpelerde, tizimdemelerde, tablısalarda) paıdalanylady.»;51-tarmaqtyń 4) tarmaqshasy mynadaı redaksııada jazylsyn:«4) mátindik qujattardyń jıyntyǵy adamdarǵa úlken sezimdik áser ete otyryp taqyryptyń keıbir máselelerin ǵana emes, sonymen birge mátindik materıaldardy bezendiretin fotoqujattaryna jáne basqa beıneleý materıaldary beıimdelýi kerek.»;53-tarmaq mynadaı redaksııada jazylsyn:«53. Basylymǵa iriktelip alynǵan statıstıkalyq materıaldar ártúrli qubylystardyń sandyq ózgeristerin kórsetedi, sondaı-aq ózara salystyrylymdy.»;56-tarmaqtyń tórtinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«Erte kezeńdegi qujattardyń negizgi mátini retinde mátinniń túpnusqasy alynady. Túpnusqasy bolmaǵan jaǵdaıda, mátinniń derekteri retinde qujattyń barlyq kóshirmeleri (tizimderi) tartylady. Mátin eń erte kóshirme (tizim) boıynsha jarııalanady. Qujat maǵynasynyń jáne túriniń túpnusqaǵa jaqynyraq mátinderin anyqtaý úshin onyń qolda bar barlyq kóshirmelerine (tizimderine) muqııat taldaý júrgiziledi.»;57-tarmaqtyń tórtinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«Jeke dara ǵylymı máni bar erte kezeńdegi (HVIII ǵasyrǵa deıin) qujattardyń jekelegen kóshirmeleri (tizimderi) tolyq jarııalanady.»;61-tarmaqtyń birinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«61. Dıplomatııalyq qujattar resmı basylymdar boıynsha, olar joq bolǵan jaǵdaıda – túpnusqasy boıynsha jáne qol qoıylǵan nemese bekitilgen mátin boıynsha jarııalanady. Basylymnyń mindetine baılanysty mundaı qujattardyń mátinderi, qujatqa qol qoıǵan barlyq memleketterdiń tilderinde nemese qaı tilde jáne qaı muraǵatta qujattyń mátini bar ekeni qysqa baıanda kórsetilip bir tilde jarııalanady.»;62-tarmaqtyń ekinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«Avtorlyq mátinder onyń tiri kezindegi sońǵy basylymdar boıynsha jarııalanady. Ǵylymı túrdegi basylymdarda mindetti túrde túpnusqasymen salystyrý júrgiziledi. Eger mátinniń tarıhyn zerdelegen kezde sońǵy basylym jaqsy emes ekeni anyqtalsa, onda shyǵarmanyń negizgi mátini retinde avtordyń ıdeıalyq arqaýyn dálirek jáne tolyq kórsetetin mátin alynady.»;65-tarmaqtyń ekinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«Túpnusqa jáne kóshirme mátinder bolmaǵan jaǵdaıda áskerı qımyldardyń jáne kemelerdiń radıotelegraf jýrnaldaryndaǵy jazýlar jáne osy sıpattaǵy basqa materıaldar boıynsha qujattar jarııalanady.»;67-tarmaq mynadaı redaksııada jazylsyn:«67. Basylymnyń naqty mindetterine baılanysty (tarıhı, derektaný, paleografııalyq, lıngvıstıkalyq zertteýler úshin) qujattardyń mátini dıplomatııalyq nemese ǵylymı-syn tásildermen beriledi. Barlyq basylymdarda qujattardyń mátini anyq saqtalǵan stılıstıkalyq jáne tildik erekshelikterimen beriledi.»;69-tarmaqtyń ekinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«Qajet bolǵan jaǵdaıda, abzastarǵa bólinýi saqtalatyn resmı emes jáne dıplomatııalyq qujattardan basqa mátin abzastarǵa bólinedi.»;71-tarmaqtyń úshinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«Qajet bolǵan jaǵdaıda, mátinde ústinen syzylǵan oryndar grafıkalyq belgileý jolymen mysaly, buryshtama jaqshamen (< >), qaıta jańǵyrtylady, arheografııalyq alǵy sózde eskertiledi.»;74-tarmaqtyń ekinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«Basqa nusqasy – bul eskertýlerdi belgileý úshin beıneler nemese arab sıfrlary paıdalanylady, mysaly: juldyzshamen (*) qujattyń eskertýi, sandarmen – qurastyrýshynyń eskertýi belgilenedi jáne arheografııalyq alǵy sózde eskertiledi.»;77-tarmaq mynadaı redaksııada jazylsyn:«77. Qujattarda uzyndyq ólsheminiń, ýaqyttyń, aqshalaı jáne basqa ólshem birlikteri eger olarda sıfrlyq belgiler aldynda bolsa qysqartylyp belgilenedi; sıfrlyq belgilerinsiz olar qaıta tolyq jazylady.»;84-tarmaqtyń birinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«84. Qujattarda sandy belgileıtin áriptik sıfrlar arab sıfrymen beriledi. Rettik san esimder, sandardy eskirgen sózdermen berý túrleri saqtalady.»;85-tarmaq mynadaı redaksııada jazylsyn:«85. Qujattardyń mátininde turaqty qaıtalanatyn jáne turaqty qalyptasqan túrler bolǵan jaǵdaıda shartty qysqartýlar paıdalanylady, arheografııalyq alǵysózde kórsetiledi.»;92-tarmaq mynadaı redaksııada jazylsyn:«92. Hattamalardyń mátinderi baǵansyz tolyq qatarǵa jazylady. Hattamalardaǵy bar suraqtar, ornynan turyp aıtylǵan sózder negizgi mátin sııaqty erekshelengen shrıfpen abzastan: «suraq», «ornynan turyp aıtylǵan sózder», «qol shapalaqtaýlar» jáne sol sııaqty sózder bolyp beriledi. Abzastan: «Tyńdaldy», «Qaýly qabyldandy», («Sheshildi») formýlalary erekshelenip beriledi. Hattama tarmaqtarynyń nómirleri «Tyńdaldy» formýlasynda kórsetiledi, «Qaýly qabyldandy» formýlasynda hattamanyń tarmaqtary qaıtalanbaıdy.»;96-tarmaq mynadaı redaksııada jazylsyn:«96. Qujattardyń mátinin berý kezinde kiris jáne shyǵys qaǵazdarynyń jýrnaly boıynsha, jýrnalda nómiri men jazylǵan kúni kórsetiledi. Qujattyń oryndalǵany týraly jýrnal baǵanynda ataýy kórsetilmeıdi, qujattyń oryndalǵany jáne onyń qozǵalysy týraly málimet mátindik eskertýde keltiriledi. Mundaı jaǵdaıda mátindi berý tásili arheografııalyq alǵysózde aıtylady.»;101-tarmaqtyń ekinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«Ǵylymı-kópshilik basylymdarda eki jaqty túsinikti boldyrmaıtyn qysqartylǵan sózdi ashý, tórt buryshty jaqshasyz jazylady jáne mindetti túrde arheografııalyq alǵysózde eskertiledi.»;102-tarmaqtyń birinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«102. Uıymnyń, mekemeniń, áskerı quramalardyń, qyzmetterdiń qysqartylǵan ataýlary jáne jalpy qabyldanǵan qysqartýlar mátinde saqtalady. Belgili bir mekemelerdiń ataýlaryn ártúrli qysqartýlar bir izge túsirilmeıdi. Tolyq jazý qysqartylǵan sózderdiń tiziminde nemese eger ol bir ret eske túsirilse mátindik eskertýde beriledi. Mekemeniń nemese uıymnyń qysqartylyp jazylǵan ataýyn ashý, kelesi qaıta ataýlardy esepke almaı, mindetti túrde qujatta ony eske túsirilgen ýaqyty boıynsha beriledi.»;105-tarmaqtyń besinshi jáne altynshy bólikteri mynadaı redaksııada jazylsyn:«Qujatqa (kóshirmege) qol qoıǵan tulǵanyń qoly nemese tegi anyq bolmasa jáne anyqtaýǵa qıyndyq týǵyzǵan jaǵdaıda, mátindik eskertýde tek qyzmetin kórsetý jáne túsindirý qajet: «qoıylǵan qol túsiniksiz», «qoly joq», «tegi kórsetilmegen». (Kóshirmede) qol qoıǵan tulǵanyń tegi men qolynyń shamalap mánin ashyp, derekkózdi kórsete otyryp mátindik eskertýde belgilenedi.Ártúrli qujattarǵa bir tulǵalardyń qoly barlyǵyna qoıylǵan bolsa, onda jarııalaý kezinde qoıylǵan qoldardy arheografııalyq alǵysózde belgilep, qoly kórsetilmeıdi. Qoıylǵan qoldarda ishinara ózgertýler bolǵan jaǵdaıda, mátindik eskertýde qujattyń nómiri jáne qol qoıǵan tulǵanyń tegi kórsetilýi qajet.»;111-tarmaqtyń birinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«111. Qujatta túsip qalǵan jáne maǵynasy boıynsha qalpyna keltirilgen sózder tórt buryshty jaqshalarda jazylady. Mátinnen qalyp qoıǵan, qosymsha derekter boıynsha anyqtalǵan sózder, tekter, kúnder jáne basqa málimetter mátindik eskertýlerde derekteri kórsetilip tórt buryshty jaqshalarda jazylady.»;116-tarmaqtyń tórtinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«Basqa tildegi derekterdi jarııalaý túrleri baspanyń maqsatyna, derekterdiń ǵylymı mańyzyna jáne basqa tildi mátinderdiń sanyna baılanysty bolady. Basqa tildi derekter ǵylymı basylymdarda joǵaryda atalǵan túrlerdiń qaısysymen bolsa da jarııalanady. Ǵylymı-kópshilik jáne oqý túrlerindegi basylymdarda basqa tildi mátinder, ereje boıynsha, aýdarylymmen ǵana jarııalanady.»;118-tarmaq mynadaı redaksııada jazylsyn:«118. Basqa tildi qujattyń (avtorlyq erekshelikterdiń stıli, dıalektızm jáne qujattyń jazylǵan ýaqyty men ornyna baılanysty qazirgi zamanǵy grammatıkadan basqa aýytqýlar) stılıstıkalyq erekshelikteri jarııalanatyn mátinde ózgerissiz saqtalady jáne alǵy sózde nemese mátindik túsiniktemede eskertiledi.»;120-tarmaq mynadaı redaksııada jazylsyn:«120. Basqa tildi mátinderdiń aýdarmasyn jarııalaǵanda, aldymen qazirgi zamanǵy túpnusqasynyń aýdarmasy baryn anyqtap alý kerek. Aldymen osyndaı aýdarylym birinshi kezekte jarııalanýǵa jatady. Qazirgi zamanǵy túpnusqa aýdarmasynyń birnesheýi bolǵan jaǵdaıda, artyqshylyq erekshe jaǵyna beriledi.Qazirgi zamanǵy túpnusqanyń aýdarmasy tarıhı derek bolyp tabylady jáne ony jarııalaý kezinde redaksııalaýǵa, sonymen birge barlyq jarııalanatyn tarıhı derekterdi redaksııalaýǵa jol berilmeıdi. Eger qazirgi zamanǵy aýdarmanyń mátininde dálsizdikter bolyp jáne olar kólemi jaǵynan shamaly ǵana bolsa, onda aýdarmanyń mátini túzetýsiz jarııalanady, barlyq dálsizdikter mátindik eskertýlerde keltiriledi. Qazirgi zamanǵy mátinniń aýdarmasynda kóptegen qateler men dálsizdikter bolǵan jaǵdaıda, jańa aýdarma jasalynady, qazirgi zamannyń túpnusqasynyń aýdarmasy qosymshada nemese eskertýlerde keltiriledi. Eger bir mezgilde basqa tildi mátin jáne onyń aýdarmasy jarııalansa, onda aýdarma mátininiń aldynda (jaı kýrsıvpen) «Aýdarma» degen sóz basylady. Basqa jaǵdaılarda túsindirme sózderde «Aýdaryldy...» degen belgi qoıylady.Basqa tildi mátinniń aýdarmasy jarııalanymda barlyq maǵynasyna tán erekshelikterin jáne túpnusqanyń stılin berý kerek. Bir tarıhı kezeńniń barlyq basqa tildi derekteriniń shyndyǵy bir tásilmen berilýi kerek – ne aýdarmamen, nemese transkrıpsııamen.Eki túrli maǵynada túsindiriletin termınder úshin mátinge kóbirek sáıkes keletin maǵynasyn tańdap alý kerek.Aýdarma basqa tildi mátin maǵynasynyń barlyq naqyshtaryn bermegen jaǵdaıda mátindik eskertýlerde túpnusqa tildegi mátin jarııalanady.»;125-tarmaqtyń ekinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«Eger bul sheteldik ataýdyń aýdarma tilinde qysqartyp paıdalaný dástúri bolsa, onda olardy paıdalaný alǵy sózde nemese mátindik eskertýde aıtylady.»;128-tarmaqtyń tórtinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«Eger bir qujattyń mátininde osyndaı ártúrli oqylýlar kezdesse, bul máseleni qujattyń shyǵý tegine qatysty sheshý kerek: avtorlyq qujattarda ártúrli oqylýlardy saqtaý kerek, keńse hatshysynyń kóshirmelerinde, eger jańylys jazylǵan sózder nemese kóshirip jazýshynyń qatesi bar bolsa, ataýlar men geografııalyq ataýlardy bir izge salý júrgiziledi. Mundaı jaǵdaılardy mátindik eskertýlerde nemese basylymnyń alǵy sózinde mindetti túrde belgileý kerek.»;129-tarmaq mynadaı redaksııada jazylsyn:«129. Keskinderdiń jáne mátinniń derekteri túpnusqa túrinde nemese kıno, foto kóshirmeler, fonoqujattar jáne beınefonogrammalar túrinde bolady. Olardy jarııalaýda bar túpnusqalar jáne dybys-beınelik qujattardyń kóshirmeleri, sonymen birge saqtalanǵan fonoqujattardyń (radıo jáne tele habarlardyń mıkrofondyq mátinderi, avtorlyq sóz sóıleýlerdiń mátinderi jáne shyǵarmashylyq qujattar) mátinderi paıdalanylady.»;131-tarmaqtyń ekinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«Jarııalaýda kıno, beıne jáne fotokadrdyń avtor tańdaǵandy araqatynasy saqtalady. Kóldeneń formatty tik, tórtburyshty nemese sopaq nysanǵa tek kıno, beıne nemese fotoqujattardy paıdalanǵanda jarııalanymnyń negizgi sýret qatarynda emes, kórkemdik qurylymnyń elementi retinde – montajdy fotoplakattar; forzastaǵy kollajdar, kitaptardyń qosalqy alǵy betterinde aýystyrýǵa bolady.»;132-tarmaqtyń úshinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«Eger basylym belgili bir avtordyń (nemese avtorlar tobynyń) shyǵarmashylyǵyn sıpattaıtyn bolsa, onda jıektemeniń járdemimen kadrleý barysy tıisti túsindirýlermen kórsetiledi.»;134-tarmaq mynadaı redaksııada jazylsyn:«134. Kıno, beıne, sýret qujattarynyń sapaly beıneleýin jaqsartý úshin, polıgrafııada ártúrli mehanıkalyq jáne hımııalyq ádistermen sýretti óńdeý qoldanylady.Kıno, beıne, sýret qujattaryn saqtaý nemese kemistikterin joıý máselesi, basylymnyń maqsaty men mindetin jáne jarııalanatyn qujattardyń túrin esepke ala otyryp sheshiledi. Ǵylymı basylymdarda kıno, beınekadrlardy jáne fototúsirilimderdi jarııalaý qujattardy qabyldaý jáne taldaý úshin qajetti jetkizgishiniń barlyq syrtqy erekshelikteri (jaryqtar, syzattar, daqtar jáne basqalary) tolyq saqtalady.»;Úgit-nasıhat basylymdarynda (merzimdi basylymdar men kórmelerdegi fotoplakattar, fotobýkletter, fototoptamalar) kıno, beıne, fotoqujattar, eger bul prosess olardyń mańyzdy jaqtaryna tımeıtin bolsa, óńdeý elementterimen jarııalanady.»;136-tarmaqtyń ekinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«Eger daýysta fonoqujattyń tek fragmentteri saqtalsa, onda basylymnyń tıpografııalyq tásilinde ony mıkrofondyq mátinmen mátindik eskertýlerde tıisti túsindirýler bere otyryp jarııalaıdy.»;140-tarmaqtyń birinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«140. Mátinniń qaıtalanatyn bólimderin shartty belgilermen aýystyrý, mátinniń (qujat bir ret tolyǵymen jarııalanady) qaıtalanatyn bólimderimen qosa, kópshilik qujattardy jarııalaý úshin qoldanylady.»;143-tarmaqtyń ekinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«Eger bir qujattan kóptegen úzindiler alynǵan bolsa, onda árbir túsip qalǵan bólikterdiń maǵynasy bir jınaqtalǵan mátindik eskertýlerde beriledi. Mundaı jaǵdaıda silteme belgisi birinshi kóp núktege qoıylady.»;146-tarmaq mynadaı redaksııada jazylsyn:«146. Qujattardyń mazmunyn qysqartyp berýdegi (regestter, annotasııalar, tablısalar) negizgi maqsat, azǵantaı kólemdegi basylymmen ǵylymı aınalymǵa keń kólemde derekter tobyn engizý. Qujat mazmunyn qysqartyp berýdiń maqsatqa laıyqtylyǵy, ereksheliligimen, maqsatymen, mindetterimen jáne basylymnyń taqyrybymen anyqtalady. Mazmunyn qysqartyp berý tásilderin qoldaný týraly másele, qujattardy tabý jáne tańdap alý máselesimen, sonymen birge olardy qaıtalap jarııalaýmen tyǵyz baılanysta qaralady. Regestter, annotasııalar jáne tablısalar jarııalanatyn qujattarmen úılese otyryp taqyrypty erekshe tolyq túsindirýge múmkindik týǵyzady, qujattarda beınelengen tek qana tıpti oqıǵalar jáne faktilerdi salystyrý emes, sonymen birge naqty qubylystyń keń taralýyn, qaıtalanýyn jáne zańdylyǵyn tolyq kórsetedi.Regestter, annotasııalar jáne tablısalar jınaqta qujattarmen úılese otyryp, qosymshada, ǵylymı-anyqtamalyq apparatta óziniń jeke nómirlerimen ornalasady.Jarııalanatyn qujattardyń tizbesinde rettik nómirden keıin: «Regest», «Annotasııa», «Tablısa» dep kórsetiledi.»;148-tarmaqtyń birinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«148. Qujattyń jarııalanymynyń, maǵynasynyń jáne mańyzynyń mindetine baılanysty regestter eki túrli bolady: sheksiz jáne qysqa.»;149-tarmaqtyń jetinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«Toptalǵan regest jarııalanymda qujattardyń bólikteriniń bir túri, asa zor maǵynasy joq, avtordyń prınsıpimen toptastyrylǵan nemese sheshiletin máseleniń bir túrli prınsıpi boıynsha qujattardy quraıdy.»;150-tarmaqtyń birinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«150. Regestteýge jatatyn qujattar toby, derekterdiń bar bolýynan, mańyzdylyǵynan jáne sıpatynan árbir naqty basylym úshin anyqtalady. Regestter maǵynasyn berý úshin qoldanylady:»;151-tarmaqtyń jetinshi jáne segizinshi bólikteri mynadaı redaksııada jazylsyn:«Eger qujattardyń bóligi tablısa túrinde usynylsa, regest quramdastyrylǵan bolýy múmkin, ıaǵnı mátindik jáne grafıkalyq bólikterden quralady.Qujatty turaqty formýlıarmen regesttegen kezde qurylymyn, ıaǵnı qurama bólikteriniń ret-rettiligin saqtaý kerek. Eger qujattyń qandaı-da bir bóligi túsip qalǵan bolsa, onda mátindik eskertýlerde qujattyń tolyq quramy týraly anyqtama berý kerek.»;153-tarmaq mynadaı redaksııada jazylsyn:«153. Regestterge bas taqyryptar jáne qysqabaıandar osy Qaǵıdalardyń 161-166, 199-209 tarmaqtary boıynsha qurastyrylady. Bas taqyryptyń ústińgi oń jaǵyna «Regest» dep kórsetiledi.Qysqa regestte ataýynyń mazmundy bóligi qujatta atalatyn oqıǵalardy, esimderdi, geografııalyq ataýlardy sanamalap shyǵý esebinen keńeıtiledi.Jarym-jartylaı regestiń bas taqyryby, úzindide jarııalanǵan qujattyń bas taqyryby sııaqty qurastyrylady.Alǵysózdiń arheografııalyq bóligindegi tirkeletin qujattardyń qaıtalanatyn birkelki elementterin sıpattaý arqyly regestiń qysqabaıany qysqartylady.»;156-tarmaq mynadaı redaksııada jazylsyn:«156. Tablısaǵa engizilgen aqparlardyń sıpatyna baılanysty, tablısalar sıfrlyq men mátindik túrlerge bólinedi.Sıfrlyq tablısalarǵa taqyrypqa, túrine jáne basylymnyń sıpatyna baılanysty, qujattyń barlyq sıfrlyq málimetteri, áıtpese bireýi boıynsha málimetter nemese birneshe belgili kórsetkishter boıynsha engiziledi.Mátindik tablısalarǵa taqyryptyq bólimder (birkelki málimetter, tizimder, minezdemeler jáne soǵan uqsastar) boıynsha toptasýǵa beriletin qujattardyń mátindik maǵynasy beriledi.Tablısa sheńberinen shyǵyp ketetin qujat mátini tablısanyń erekshe baǵanynda nemese mátindik eskertýde keltiriledi.Tablısaǵa engizilgen qujattyń túrine baılanysty tablısalardyń kelesi eki túri ajyratylady:1) bir nemese birneshe birkelki qujattardyń negizinde qurastyrylǵan tablısalar;2) ártúrli túrdegi qujattardan tańdap alynǵan málimetterdiń negizinde qurastyrylǵan tablısalar. Bul tablısalardyń túrleri qujattardy (formýlıardy taldaý, toptastyrý, málimetterdi esepteý) alǵashqy arnaıy óńdeýdi usynady. Jarııalanymda mundaı tablısalar anyqtama-aqparattyq fýnksııany oryndaıdy.»;157-tarmaqtyń 3) tarmaqshasy mynadaı redaksııada jazylsyn:«3) derekterge saýal-suraq júrgizý. Jınaqtyń taqyrybyna qatysty bir top suraqtar daıyndaý jatady, bul suraqtarǵa derekter olardyń túrine jáne negizgi maǵynasyna qaramastan jaýap beredi. Bul tásil, mátindik tablısalardy daıyndaýda qoldanylady. Suraqtar mátindik tablısalardyń aıdary bolyp tabylady. Mátindik tablısalar árbir derektiń maǵynasyn bermeıdi jáne jarııalanymda anyqtamalyq-aqparattyq fýnksııany oryndaıdy.»;157-tarmaqtyń altynshy bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«Osyndaı tablısalardy qurastyrý úshin negiz bolǵan derekter, tablısadan keıin birden ornalastyrylady nemese alǵysózdiń arheografııalyq bóliminde baıandalady.»;159-tarmaqtyń segizinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«Eger qujatqa silteýler kóp bolsa, tıisinshe árbir paıdalanylǵan derekter jáne túsindirme sózder tablısanyń erekshe baǵanynda kórsetiledi.»;160-tarmaqtyń úshinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«Qurastyrýshylarmen tekserilgen jáne qujattar men sıfrlardyń arasyndaǵy aıyrmashylyq tablısadaǵy mátindik eskertýlerde nemese tablısada qujattyń sıfrynyń astyna dóńgelek jaqshada kórsetiledi.»161-tarmaqtyń úshinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«Ǵylymı túrdegi basylym ataýlaryna joǵaryda kórsetilgen elementterdiń barlyǵyn qosady. Qujattaǵy ataýy joq elementteri, qujattardaǵy arheografııalyq jolmen derektanýshylyq saraptaý arqyly anyqtalady jáne qosymsha derekter tartylyp, tórt buryshty jaqshaǵa jazylady. Arheografpen anyqtalǵan taqyryp elementteriniń negizdemeleri mátindik eskertýlerde aqparattyq derekterdi kórsete otyryp keltiriledi. Taqyryptyń anyqtalmaǵan elementteri de mátindik eskertýlerde túsindiriledi.»166-tarmaqtyń birinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«166. Basylym túrine jáne jarııalanǵan qujattardyń sıpatyna baılanysty ataý quramy ataýdyń jalpy elementterin alǵysózdiń arheografııalyq bólimine, basylym ataýyna, onyń bólimderi nemese toptyq ataýlaryna engizý arqyly qysqartylady.»;175-tarmaq mynadaı redaksııada jazylsyn:«175. Telefon, telegraf, teletaıp, telefaks nemese radıo arqyly jiberilgen qujat mátininiń jazbasyn jarııalaý barysynda, taqyrypta qujattardyń túrleri kórsetiledi, mysaly: buıryq, ókim, habarlama, jedel málimet, sálemdesý, táýelsiz. Qujat mátinin berý tásili qysqabaıanda aıtylady. «Telegramma» ataýy, eger ózge qujat túrlerine jatqyzylmaıtyn bolsa, onda qujat túri retinde saqtalady.»;178-tarmaqtyń ekinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«Merzimdi basylymdardyń jeke materıaldarynyń túrleri (bas maqalasy, redaksııalyq jáne avtorlyq maqalalar, ocherkter, korrespondensııalar, reportajdar) gazettik janrlarmen kórsetiledi.»;180-tarmaqtyń birinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«180. Qujattyń avtory jáne adresaty jeke tulǵa nemese tulǵalar toby bolýy múmkin, jáne de bir nemese birneshe mekemeler, kásiporyndar jáne uıymdar nemese mekemeniń, uıymnyń, kásiporynnyń qurylymdyq bólimshesi bolyp tabylady.»;182-tarmaqtyń úshinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«XVI – XIX ǵasyrlarda bolǵan mekemeler men uıymdardyń ataýlary qujat ataýlarynda qazirgi formada beriledi.»;182-tarmaqtyń altynshy bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«Ǵylymı-kópshilik jáne oqý basylymdardaǵy ishki qujattardyń taqyrybynda qurylymdyq bólim kórsetiledi, shyǵys qujattar úshin mekemeniń jalpy ataýy kórsetiledi.»;183-tarmaqtyń úshinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«Ákesiniń aty-jóni qujatta berilse sol formada bolady.»;183-tarmaqtyń altynshy bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«Taqyrypty tulǵanyń laýazymdyq nemese áleýmettik jaǵdaıyn kórsetý arqyly qysqartý, tek birinshi eske alynǵanda nemese onyń basylym túrine baılanysty ózgerister júrgiziledi – taqyryptyq basylymda qysqartpaǵan durys, al bir tulǵanyń qujattary - qysqartylǵan.»;184-tarmaqtyń ekinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«Tulǵalardyń laýazymdary men qoǵamdyq orny taqyrypta bul málimetter alǵysózdiń arheografııalyq bóliminde aıtyla otyryp esimder kórsetkishine engizilgende kórsetilmeıdi.»;195-tarmaq mynadaı redaksııada jazylsyn:«195. 1918 jyldyń 1-shi aqpanyna deıin qurylǵan qujattar kúni eski jyl sanaýy (ıýlıan) boıynsha toltyrylady, al 1918 jyldyń 1-shi aqpanynan bastap quralǵan qujattar jańa jyl sanaýy (grıgorıan) boıynsha toltyrylady. Basylymnyń taqyrybyna baılanysty (halyqaralyq qatynastardyń tarıhy boıynsha) qujattar qos kúnmen datalanady – eskishe jáne jańasha ishinde (dóńgelek nemese tórtburysh) jańa stıl boıynsha nemese kerisinshe – jańasha jáne jaqsha ishinde eski stılmen. Aýdarylǵan kún jaqsha ishinde avtor qoıǵan kúnge deıin nemese keıin, osy basylym negizinde qandaı stıl negizge alynǵanyna baılanysty qoıylady.Qos kún 1918 jyldyń 1-shi aqpanynan keıin jasalǵan, biraq eski stılmen kúni qoıylǵan qujattarǵa beriledi. Iýlıan kúntizbesi boıynsha kúni jaqsha ishine alynyp jańa stıl kúninen keıin kórsetiledi.»;197-tarmaqtyń ekinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«Eger avtordyń belgileýi onyń turaqty turatyn ornyn kórsetip tursa, onda ataýynda jazý orny kórsetilmeıdi, ol tek avtordyń turaqty turatyn ornynda bolmaǵan jaǵdaıda mindetti túrde kórsetiledi.»;200-tarmaqtyń altynshy bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«Eger basylymnyń jaryq kórgen orny basylymnyń ataýynda bolsa (mysaly, «Almaty aqshamy») nemese mazmuny boıynsha eskertýlerde, ne bolmasa paıdalanylǵan merzimdik basylymdar tiziminde kórsetilse, onda ańyz-baıanda silteme berilmeıdi. Merzimdik basylym quryltaıshy álde menshik ıesiniń quzyrynda ekeni paıdalanylǵan merzimdik basylymdar tiziminde nemese mazmuny boıynsha eskertýlerde kórsetiledi.»;207-tarmaq mynadaı redaksııada jazylsyn:«207. Grafıkalyq qujattardyń ańyz-baıany, mátindik qujattardyń ańyz-baıany sııaqty elementterden turady. Basylymnyń túrine baılanysty syzbalar (mazmundy túsindiretin sýret) tiziminde keltirilýi nemese qujattyń ataýynan keıin ornalastyrylady.»;209-tarmaqtyń birinshi jáne ekinshi bólikteri mynadaı redaksııada jazylsyn:«209. Ańyz-baıan qujattyń mátininen keıin ornalasady. Ǵylymı túrdegi basylymdarda ańyz-baıan qujattyń taqyryptan keıin ornalastyrylady. Shyǵarmashylyq jáne ómirbaıandyq materıaldar, sonymen birge merzimdi baspasózde jáne baqylaý-anyqtamalyq málimetterdiń jalǵasatyn basylymdarynda jáne alǵysózdiń birinshi basylymynda, taraýlardyń kirispesinde jáne tomdardyń nemese taraýlardyń sońyndaǵy eskertýlerde ornalastyrylady.»;210-tarmaqtyń birinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«210. Dybys-beınelik qujattardy jarııalaý, zertteletin oqıǵalar nemese derekter, túsirilimniń nysany týraly qajetti tolyq kólemde kórneki maǵlumatty qamtamasyz etetin ǵylymı sıpattaýmen qosa beriledi.»;211-tarmaqtyń birinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«211. Kıno, beıne, fotoqujattardyń ǵylymı basylymdary jarııalanǵan derekkózder týraly barynsha tolyqqandy málimetti talap etedi. Bul rette basylym taqyryby boıynsha barlyq anyqtalǵan derekkózder týraly derekter, olardyń jasalý tarıhy, mazmuny men syrtqy erekshelikteri beıneleý qataryn qurap nemese ǵylymı-anyqtama apparatynda beriledi.»;212-tarmaqtyń birinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«212. Ǵylymı-kópshilik jáne oqý basylymdarynda kıno, beıne, fotoqujattardy túsindiretin mátin tek naqty aqparatty qamtyp qana qoımaı, qujattarǵa kirispe túrinde de qabyldanady. Bul jaǵdaıda mátin kirispe bólimge, kıno, beıne, fotoqujattyń bireýine ne bir tobyna bólinedi. Kúrdeli kompozısııada basylym tarıhı jáne pýblısıstıkalyq ocherkterden, estelikterden, dıktorlyq mátinnen quralady.»;222-tarmaqtyń ekinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«Jınaqtaǵy qujattardy júıeleý birneshe belgileri boıynsha júzege asyrylady (taqyryptyq-hronologııalyq, nomınaldy-hronologııalyq taǵy sol sııaqty).»;223-tarmaq mynadaı redaksııada jazylsyn:«223. Basylymnyń hronologııasyn qurý kezinde qatań hronologııadan aýytqýyna kelesi jaǵdaılarda jol beriledi: qujat kezeńdi jalpylaý sıpatamasyna (baǵalaýyna) ıe bolsa, ol kezeńge baılanysty qujattar tobynyń basynda ornalastyrylady; Ár túrli, biraq hronolııalyq jaǵynan jaqyn birneshe qujat bir oqıǵaǵa (faktige) qatysty bolsa, olar toptyq taqyryppen biriktiriledi;qujattyń qurylýy men qarastyrylý ýaqyty sáıkes kelmese.Hronologııadan aýytqýdyń barlyq jaǵdaılary eskertýde nemese alǵy sózde kórsetilýi kerek.Jınaqty taqyryptyq qurastyrý barysynda birqatar máselelerge baılanysty jalpylama qujattar kezdesken jaǵdaıda, bólimderge jikteledi.»;229-tarmaq mynadaı redaksııada jazylsyn:«229. Eger de qujattar kúni jaǵdaıattyń kúnimen sáıkes kelmese, onda qujattardy taqyryptyq toptaý kezinde, ǵylymı-kópshilik jáne oqýlyq basylymdarda qujattar oqıǵa datasyna sáıkes ornalastyrylady ol jóninde arheograf alǵysózde eskertedi.»;234-tarmaktyń ekinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«Merzimdi basylymdar men jalǵastyrýshy basylymdarda jarııalanǵan qujattar máseleniń mánin túsindirý úshin qandaı qujattar arnalǵany týraly qysqasha baıandalǵan jalpy alǵysózden quralady, qujattardyń sıpaty beriledi jáne onyń saqtalý orny kórsetiledi. Keıde alǵysózder qujattar tobyndaǵy annotasııalarmen aýystyrylady.»;238-tarmaktyń ekinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«Alǵysózdiń arheografııalyq bóliminde qujattardy tabýdyń derekkózderi kórsetiledi jáne olardy qysqasha baǵalaý júrgiziledi, qujattar mátinin irikteý jáne berý túsindiriledi, olardyń arheografııalyq rásimdelýiniń erekshelikteri mazmundalady, basylym jospary, ǵylymı-anyqtamalyq apparaty jáne basylym qurastyrýshylary týraly málimetter habarlanady, sondaı-aq,jarııalanymnyń kimge arnalǵany kórsetiledi. Arheografııalyq málimetterdi baıandaýy ár túrli qalypta bolýy múmkin jáne jarııalanymnyń sıpatyna baılanysty bolady. Bul málimetter sońǵysózge engizilýi múmkin nemese jekelegen qujatqa nemese onyń toptaryna túsindirme mátinde beriledi.»;240-tarmaqtyń birinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«240. Qysqa alǵysózde basylym mindetteri men oqyrman qaýym sheńberi anyqtalady. Osynda basylym qurylymy, ǵylymı-anyqtamalyq apparat quramy týraly málimetter jáne jarııalanǵan qujattardyń negizgi tobynyń nemese jekelegen neǵurlym mańyzdy derekkózderdiń qysqasha sıpaty beriledi.»;244-tarmaktyń ekinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«О́zge tildi derekterdi jáne belgili bir basylymdaǵy aýdarmalardy jarııalaǵanda, mátinge erekshe maǵyna beriledi, mátindik eskertpeler eki tilde qurylady – túpnusqa tilindegi ózge tildi mátinge (túrli oqýlardy aıtý jáne taǵy sol sııaqty), aýdarmaǵa – basylymnyń tilinde.»;248-tarmaktyń ekinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«Ǵylymı jáne ǵylymı-kópshilik basylymdarda mazmuny boıynsha eskertýler olardyń qurylýynyń negizi bolyp tabylatyn muraǵattyq jáne baspasóz derekteriniń siltemelerimen shyǵarylady.»;252-tarmaqtyń tórtinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«Oqý, sondaı-aq, keıbir ǵylymı jáne ǵylymı-kópshilik basylymdarda kishigirim eskertýler mazmuny boıynsha mátindik jolma-jol nemese jarııalanatyn derekterdiń mátininen soń beriledi.»;253-tarmaqtyń tórtinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«Tarıhı hronıka qujattama basylymynyń barlyq túriniń ǵylymı-anyqtamalyq apparatynyń bóligi bolyp tabylady. Onda taqyryp boıynsha belgili faktiler jıyntyǵyn kórsetiledi, oqıǵalardyń reti men ózara baılanysyn belgilenedi.»;256-tarmaq mynadaı redaksııada jazylsyn:«256. Hronıka derekteri bolyp jarııalanymǵa engen jáne enbegen muraǵattyq qujattar, osy taqyryp boıynsha buryn basylyp shyǵarylǵan qujattar, merzimdik basylymdar jáne ádebıetter tabylady. Derekkózge silteme hronıkanyń árbir maqalasyna qosaqtalyp júredi. Oǵan kiretinder: muraǵattyq qujattar úshin – shıfr, jarııalanǵan qujattar úshin – jınaqtyń ataýy, qujat beti jáne nómiri, ádebıetter úshin – ataýy, shyǵarylý derekteri, betteri.»;261-tarmaq mynadaı redaksııada jazylsyn:«261. Ǵylymı tıptegi serııaly jáne kóp tomdy basylymdardyń barlyq basylymdaryna biriktirilgen kórsetkishteri bar arnaıy anyqtamalyq tom jasalynady. Basylymnyń, serııalardyń jeke tomdarynyń ǵylymı-anyqtamalyq apparatyna birneshe kórsetkishter kirgen kezde, olarǵa kirgizilgen málimetter, jáne biriktirilgen kórsetkishterdiń málimetteri bir-birin qaıtalamaıdy.»;263-tarmaq mynadaı redaksııada jazylsyn:«263. Kórsetkishte tulǵa tegimen, atymen jáne ákesiniń atymen nemese tegi jáne aty-jóniniń bastapqy áripterimen kórsetiledi. Mátinde aty-jónderi bar jáne aty-jóni joq birdeı tekter bolǵan jaǵdaıda, kórsetkishte aldymen aty-jóni bar tekter, sosyn olary joqtar jazylady. Eger tulǵa qujat mátininde tolyq belgilenbese (tek aty nemese búrkenshik aty boıynsha), onda qujatta qalaı kórsetilse, kórsetkishte de solaı belgilenedi. Qujattardyń mátininde birneshe tulǵanyń tegi jáne aty-jónderi birdeı bolǵan jaǵdaıda, olardyń aty men ákesiniń aty tolyq beriledi. Attary sáıkes kelgen jaǵdaıda bul tulǵalarǵa qatysty qysqasha túsindirýler beriledi.»;268-tarmaqtyń birinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«268. Esimder kórsetkishi jabyq nemese tolyq nysanda qurastyrylady. Kórsetkishtiń nysany basylymnyń taqyryby men tıpine baılanysty anyqtalady.»;269-tarmaq mynadaı redaksııada jazylsyn:«269. Annotasııalanǵan esimdik kórsetkish. Ǵylymı tıptegi jınaqtarda keıde aıtylyp otyrǵan taqyryp sheginen shyǵyp ketetin tolyq ómirbaıandyq málimetter bar annotasııalanǵan esimdik kórsetkish qoldanylady. О́mirbaıandyq derekterdi qamtıtyn annotasııalanǵan esimdik kórsetkish pen qujattar mazmuny boıynsha eskertýlerdi qurastyrǵan kezde birdeı málimetterdi paıdalanýǵa bolmaıdy.»;273-tarmaqtyń birinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn:«273. Pándik kórsetkish bolyp qujattyń mátininde basylym betterine silteme jasaı otyryp kórsetiletin uǵymdardyń, pánderdiń álipbılik tizimi tabylady. Qujattardyń mazmunyna baılanysty jarııalanymnyń mazmunyn ashý úshin eleýli máni bar barlyq pándik belgilerdi qamtıtyn jalpy pándik, nemese biryńǵaı pándik belgilerdiń bir nemese birneshe túrin qamtıtyn arnaıy kórsetkish jasalady.»;278-tarmaq mynadaı redaksııada jazylsyn:«278. Jalpy pándik kórsetkish tek qana jabyq bolady, óıtkeni negizgi uǵymnyń (aıdardyń)