Munaı baǵasy sońǵy ýaqytta qaıta óse bastady. Qara altyn qazir barreline 74-75 dollardan satylyp jatyr. Negizgi eksporttyq áleýetin munaı quraıtyn biz sııaqty elder úshin bul jaǵymdy qubylys. Dese de munaı baǵasynyń kóterilýi teńgeni nege kúsheıtpeıdi degen saýal da týyndaıdy.
Bul suraqqa Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Álııa Moldabekovanyń aıtýynsha, munaı baǵasynyń aıtarlyqtaı ósýine qaramastan teńge baǵamy bir dollar úshin 425,6-428,7 aralyǵynda saýdalanyp keledi.
«Munaı naryǵynda qazir jaǵymdy jańalyqtar basym bolǵandyqtan, ol barrel baǵasyna áser etedi. Munaı baǵasy sońǵy 2 jylda alǵash ret 75,90 deńgeıine deıin jetip, bir barrel úshin 75 dollar belgisinen asyp tústi. Qoımalardaǵy qordyń tómendeýi jáne qozǵalys jasaýǵa qoıylǵan shekteýlerdi birtindep alyp tastaýǵa baılanysty, jaz mezgilinde suranystyń ulǵaıýyn kútken ınvestorlardyń úmiti munaıdyń belgilengen baǵasynyń ósýin qoldap otyr. Degenmen birqatar ishki faktorlar teńgege tejeýshi áserin berip otyr. Birinshiden, iskerlik belsendilikti qalpyna keltirý jáne lokdaýn kezeńinde «tynysh aımaqta» bolǵan taýarlar ımportyna keıinge qaldyrylǵan suranysty satý esebinen valıýtaǵa degen suranys turaqty túrde saqtalady. Atap aıtqanda, óndiris quraldary men aralyq taýarlarǵa keıinge qaldyrylǵan suranys júzege asyrylýda», deıdi Moldabekova.
Sonymen qatar UB ókili Qazaqstan qor bırjasynda saýda-sattyq kóleminiń ulǵaıýy ekonomıkalyq belsendilikti qalpyna keltirýdiń jáne shetel valıýtasyna suranysty arttyrýdyń aıqyn aıǵaǵy ekenin aıtady. 2021 jylǵy qańtar-mamyrda saýda-sattyqtyń ortasha kólemi bir kúnde 125 mıllıondy qurasa, maýsymda onyń kólemi 146 mln AQSh dollaryna deıin ósken.
Byltyrmen salystyrǵanda bıyl qańtar-sáýirde ımport kólemi de artqan. О́ndiris quraldary men azyq-túliktik emes taýarlar ımportynyń ózi 11,4 mlrd dollarǵa jetipti. Shetten ákelinetin taýarlardyń 40 paıyzy Reseıdiń enshisinde eken. «Reseıden ımporttalatyn taýarlar baǵasynyń ósýi jáne bizdiń bıznestiń tıisti kútýleri satyp alý kóleminiń ulǵaıýyna áser etedi. Sonymen birge maýsymdyq ózgerister de áser etedi», deıdi sarapshy.
Onyń sózinshe, maýsymnyń birinshi jartysynda negizinen sheteldik kapıtal úlesi bar kompanııalarǵa qatysty dıvıdend tóleý kezeńi aıaqtalǵan. Bul da valıýta baǵamyna áser etetin eleýli faktor. Iаǵnı bul kompanııalar sheteldegi bas uıymdarǵa aýdarý úshin aksıonerlerdiń dıvıdendterin valıýtaǵa konvertasııalaıdy. Bul baǵamǵa tikeleı áser etedi, óıtkeni mundaı kezeńderde valıýtaǵa suranys artady.
«Valıýtaǵa suranys fıskaldyq yntalandyrýdyń yqpalymen jáne zeınetaqy jınaqtaryn paıdalanýmen de qoldaý tabýda. Usynys turǵysynan úlken ózgeristerdi kórip otyrǵan joqpyz. Eksporttaýshy kompanııalar jáne bıýdjetke transfertterdi oryndaý úshin Ulttyq qordyń aktıvterin konvertasııalaý valıýtany satýdyń negizgi kózi bolyp qalyp otyr. Osy faktorlardyń barlyǵy valıýta naryǵyndaǵy suranys pen usynystyń tepe-teńdigine áser etedi. Qazirgi shetel valıýtasyna suranystyń artýy munaıdyń salystyrmaly túrde joǵary baǵasyna qaramastan teńgeniń nyǵaıýyna múmkindik berer emes», deıdi Álııa Moldabekova.
Telegramdaǵy Tengenomika kanalynyń jazýynsha, munaı teńge baǵamyna áser etedi, biraq onyń ózi basty faktor emes. Aınaladaǵy geosaıası ahýal, eldiń ekonomıkalyq áleýeti, ishki kórsetkishterdiń óspeýi, ekonomıkalyq belsendiliktiń tómen bolýy da teńge kýrsyn balaqtan tartýǵa jetkilikti.
«Álııa Moldabekovanyń málimdemesinen Qazaqstannyń valıýta naryǵynda erekshe eshteńeniń bolyp jatpaǵanyn túsinemiz. Onyń ústine qazirgi jaǵdaı teńgeniń ózgermeli aıyrbas baǵamynyń naryqtyq mehanızmi tolyqtaı jumys istep tur degendi kórsetedi», dep jazady kanal.
Byltyr jyl sońynda boljam jasaǵan Qazaqstan qarjygerler qaýymdastyǵy 2021 jyldyń sońynda bir dollardyń quny 445,6 teńgege teńesedi dep edi. Rasynda, jaǵdaı soǵan alyp kele jatqan sııaqty. 1 shildedegi kórsetkishke mán bersek, 1 dollardyń 427,89 teńgeni quraǵanyn baıqaımyz.
«12 aıdan soń IJО́ ósimi 2,3 paıyz deńgeıinde kútiledi. Inflıasııalyq kútýler birshama álsiredi. Jyldyń ınflıasııa 12 aıdan soń shamamen 7,3 paıyz deńgeıinde bolmaq» delingen qarjygerler qaýymdastyǵynyń málimdemesinde.
Al Eýrazııalyq damý bankiniń málimdeýinshe, respýblıkada ınflıasııanyń qarqyndy ósim kórsetýi teńgeniń udaıy álsireı túsýine sebep bolmaq. Bank 2021 jyly teńge 423, al 2022 jyly 433-ke deıin qunsyzdana túsedi.