COVID-19 pandemııasy kezinde adam saýdagerleri aýyr jaǵdaıdy paıdalanyp, qylmystyq áreketterin kúsheıtti. Bul týraly Birikken Ulttar Uıymynyń esirtki jáne qylmysqa qarsy kúres basqarmasynyń (BUU BJK) jańa esebinde aıtylǵan, dep jazady Egemen.kz.
Esepte daǵdarys kezinde balalardy qanaý kúsheıgeni jazylǵan. Adam saýdasy barlyq elde kezdesedi. Álemde júz myńdaǵan adam osyndaı qylmystyń qurbany bolyp otyr. Olardy jynystyq nemese eńbek kúshi retinde paıdalaný, qarýly kúshter qataryna qosý, qylmystyq isterge ıtermeleý, qaıyr suratý nemese tipti ómirlik mańyzdy múshelerin satý maqsatynda qoldanady.
Pandemııa bul máseleni odan ári kúsheıtti.
«Bir jaǵynan, pandemııa adamdardyń osaldyǵyn joǵarylatyp, sonymen birge qylmystyń ashylýyn qıyndatatyn jaǵdaıǵa alyp keldi. Bul qurbandarǵa kómek izdeýdi jáne olardyń sot tóreligine qol jetimdiligin qıyndatty», dedi BUU Esirtki jáne qylmys jónindegi basqarmasynyń atqarýshy dırektory Gada Valı.
Onyń aıtýynsha, jańa zertteý saıasat jasaýshylar men qylmystyq ádilet organdarynyń qyzmetkerleri úshin mańyzdy resýrs bolyp tabylady, óıtkeni daǵdarys kezinde adam saýdasy jaǵdaılaryn tergeý men sot isin júrgizýdiń tabysty strategııalaryn taldaıdy. Sondaı-aq esepte zardap shekkenderge kómek kórsetý boıynsha usynystar berilgen.
«Adam saýdagerleri problemalardyń parazıtteri bolyp tabylady jáne óz qurbandaryn jaldaý týraly jalǵan ýádelermen jıi azǵyrady», dedi BUU BJK Adam saýdasymen kúres bóliminiń bastyǵy Ilıas Hatzıs.
Ol pandemııa kóptegen salalarda jumys oryndarynyń joǵalýyna, jabylýyna baılanysty qylmystyq jelilerdiń músheleri úmitsiz adamdardy aýlaı bastaǵanyn da tilge tıek etip ótipti. Sarapshy naqtylap ótkendeı, daǵdarys kezinde balalar óte osal jaǵdaıǵa tap boldy. Qylmyskerler olardy tartý úshin áleýmettik jelilerdi jáne basqa da onlaın-platformalardy belsendi túrde paıdalandy.
«Bizdiń zertteýge qatysqan sarapshylar bala saýdasynyń kóbeıýine alańdaýshylyq bildirdi. Balalar jynystyq qanaý, májbúrli nekege turý, qaıyr suraý jáne qylmystyq áreketter úshin satylady», dedi Ilıas Hatsıs.
Qylmystyq toptyń qaqpanynan qutqarylǵan adamdardyń keıbiri úılerine orala almaı shet elderdegi ýaqytsha bas saýǵalaıtyn oryndarda ótkizip, kontrabandısterdiń aldaýyna túsken. Sebebi biraz elde jábirlenýshilerdi qoldaý jáne qorǵaý qyzmetteri jabyldy nemese shekteýli jaǵdaılarda jumys istedi.
«Qutqarylǵan qurbandar esin jıǵan kezde olarǵa ońaltý men reıntegrasııa qajet. Áńgime medısınalyq jáne zańgerlik kómek, keńes berý nemese bilim alýǵa, jumysqa ornalasýǵa múmkindik berý týraly bolyp otyr», dedi Ilıas Hatsıs.
Keıbir elde adam saýdasyna qarsy mamandandyrylǵan bólimshelerdiń polısııa qyzmetkerleri COVID-19 taralýyn toqtatý úshin ulttyq kúshterdi biriktirýge májbúr boldy. Bul saýdagerlerge tolyq jazasyzdyq jaǵdaıynda jumys isteýge múmkindik berdi.
Baıandama avtorlary pandemııa adam saýdasyna qarsy is-qımyldyń ulttyq jáne halyqaralyq deńgeıde, tipti daǵdarys kezinde de kúsh-jigerin jalǵastyrýǵa múmkindik beretin strategııalardyń qajettiligin kórsetti dep atap ótti.