Kýba aralynda ornalasqan Gýantanamo túrmesi men áskerı bazasy jabylady. Bul týraly Aqúıdiń baspasóz hatshysy Djen Psakı habarlady.
AQSh bıligi tarapynan túrli qylmystar, terrorızm boıynsha aıyptalǵan qylmyskerlerge arnalǵan, Kýbadan merzimsiz ýaqytqa jalǵa alǵan lagerdiń jumysyn toqtatý týraly sheshim 19 shildede qabyldandy. Gýantanamo qalasynan 30 shaqyrym qashyqtyqta ornalasqan túrmede búginde 39 kisi jazasyn ótep jatyr.
Túrme 2002 jyly ashylyp, oǵan Aýǵanstannan 20 qylmysker jetkizilgen-di. Qylmyskerler – «Talıban» sodyrlary, terrorıstik aktilerge qatysty dep aıyptaldy. Odan bólek 2002-2006 jyldar arasynda Aýǵanstan men Irakta qolǵa túsken 750-den astam adam osy túrmege qamaldy. Olardyń barlyǵy – «Talıban» jáne «ál-Kaıda» radıkaldy uıymdarynyń ókilderi edi. Biraz ýaqyttan keıin 250-i eline qaıtaryldy.
2009 jyly Barak Obama memleket basshysy qyzmetine kirisken boıda túrmeni jabý týraly tapsyrma berdi. Áıtkenmen, prezıdent buıryǵy oryndalmady. Al Donald Tramp prezıdent bolyp saılanǵannan keıin burynǵy prezıdent buıryǵynyń kúshin joıyp, tipti aty shýly túrmege qaıtadan qylmyskerlerdi qamaýǵa ruqsat berdi.
Túrmeden bosatylǵandardyń kóbi, ókinishke qaraı, burynǵy ómirlerine qaıta oraldy. 2007 jyly bostandyqqa shyqqan Saıd Alı ash-Shıhrı eline, ıaǵnı Iemenge oralyp, ıemendik «ál-Kaıdanyń» kóshbasshylarynyń biri boldy. Túrmede bolǵan taǵy bir qylmysker Ibrahım ar-Rýbaısh ıslamısterdiń tanymal ıdeologine aınaldy.
Álemdi shýlatqan 2011 jylǵy 11 qyrkúıektegi terrorıstik aktige qatysty tulǵalardyń soty osy Gýantanamoda ótti.
«Halyqaralyq amnıstııa» uıymy basqa da quqyq qorǵaýshylarmen birge Gýantanamoda otyrǵan qylmyskerlerdi tergep, adam quqyqtary buzylady degen pikirge keldi. Uıym túrmede kúsh kórsetilip, jazasyn ótep jatqandar uryp-soǵylatynyn málimdedi. Sonymen qatar olardy uıyqtatpaı, mýzyka daýsyn qatty qoıyp ta azaptaǵan. Pentagon bul aıyptaýlarmen kelispeı, kórsetilgen qysymdy shekten shyqqan deýge kelmeıdi dep aqtalǵan.
Gýantanamoda jazasyn ótegender ýaqyt óte bostandyqqa shyǵarylyp qana qoımaı, keı kezde olar basqa elderge jiberilgen. Osylaısha, 2015 jyly aty shýly túrmede bolǵan 5 qylmyskerdi Qazaqstan qabyldaýǵa kelisim bergen.
Asım Tabıt Abdalla ál-Halakı, Muhammed Alı Hýseın Hanaıan men Sabrı Muhammed Ibrahım ál-Kýrashı esimdi ıemendikter, Adel ál-Hakımı men Abdalla bın Alı ál-Lýftı esimdi týnıstikter Qazaqstanǵa ákelingen.
Olar Gýantanamoda 10 jyldan astam ýaqyt ótkizipti. Qylmyskerdiń beseýi de 2001-2002 jyldary Pákistanda qolǵa túsken. Olar «ál-Kaıda» terrorıstik uıymymen baılanysy bar dep tutqyndalǵan. Degenmen, beseýine de naqty aıyp taǵylyp, úkim shyqpaǵan. Sondyqtan AQSh úkimeti olardy bosatýdy jón kórgen. Keıin belgili bolǵandaı, olar óz Otanyna emes, halyqaralyq baǵdarlama aıasynda Qazaqstanǵa attandyryldy. Bizdiń Syrtqy ister mınıstrligimiz olarǵa pana izdegender mártebesi beriletinin habarlady.
Endi AQSh-tyń prezıdenti Djo Baıden túrmeni tolyqtaı jabý kerek degen toqtamǵa keldi. Amerıka úkimeti túrmede jazasyn ótep jatqan 56 jastaǵy Marokko azamaty Abdýla Latıf Nasırdi eline qaıtarý týraly sheshim qabyldady. Vashıngtonnyń málimdemesine qarasaq, endi bul qylmysker AQSh-qa qaýip tóndirmeıdi.
Túrmedegi 39 qylmyskerdiń tek 10-ynyń ǵana repartasııaǵa quqyǵy bar. Taǵy 17 adam isiniń qaıta qaralýyna ótinish bildire alady. 10 adam – áskerı komıssııa tergeýinde. Tek 2 adam ǵana – resmı úkimi shyqqandar.
Aqúıdiń baspasóz hatshysy: «Dál qazir naqty ýaqytyn aıta almaımyz. Bul úrdistiń qanshaǵa sozylaryn boljaý qıyn. Degenmen, túrmeni jabý – negizgi maqsatymyz», dep málimdedi.