Aýǵanstandaǵy ahýal kúrdelene tústi

«Aýǵanstandaǵy jaǵdaı boıynsha kúshtik qurylymdardyń basshylarymen jıyn ótkizdim. AIR-daǵy azamattarymyz ben dıplomattarymyzdyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý jóninde tapsyrma berdim. Qazaqstan Aýǵanstandaǵy jaǵdaıdyń ýshyǵyp bara jatqanyna alańdaýshylyq bildiredi. Ahýal muqııat baqylaýda», dep jazdy Qasym-Jomart Toqaev Twitter-degi paraqshasynda.

Alańdaýǵa sebep jeterlik. Qazirgi tańda eldi úlken daǵdarys kútip tur. Ishki ister mınıstrliginiń resmı ókili­niń málimetine súıensek, «Talı­ban» jasaqtary jeksenbi kúni Aýǵanstan astanasy – Kabýlǵa kirgen. Soǵan baılanysty kóptegen memleket óz azamattaryn jedel túrde shahardan shyǵaryp jatyr.

Aýǵanstan prezıdentiniń Twitter-degi paraqshasynda, Kabýldyń aınalasynda birneshe jerde atys estilgeni, biraq jergilikti sarbazdar men halyqaralyq kúshter qalany baqylaýda ustap otyr­ǵany aıtylǵan.

Prezıdent Ashraf Ǵanı sen­bide jer­gilikti basshylarmen jáne halyq­ara­lyq seriktestermen qalyptasqan jaǵdaı boıynsha shuǵyl konsýltasııalar júrgizip jatqanyn aıtty. Jeksenbi kúni tálibter Aýǵanstannyń shyǵysyndaǵy Djalalabad qalasyn uryssyz basyp aldy. Sóıtip, Aýǵanstan­daǵy negizgi magıstraldardyń birin óz baqylaýynda ustap otyr. Olar sonymen qatar Pákistan mańyndaǵy Torham shekara zastavasyn ózine baǵyndyrdy. Buǵan deıin «Talıban» soltústiktegi Mazarı-Sharıf qalasyn basyp alǵan edi.

Jalpy, Qazaqstan Aýǵanstandaǵy ahýal jaqsaryp, óńirde turaqtylyq pen beıbitshilik ornaýyna múddeli. Eki el arasyndaǵy yntymaqtastyq jolǵa qoıylyp, Qazaqstan aýǵan stýdentteriniń bilim alýyna kómektesip keledi. 2010 jyldan bastap 2021 jylǵa deıingi kezeńde qazaqstandyq joǵary oqý oryndarynda Aýǵanstannyń 1 myńnan asa azamaty bilim alady.

Sondaı-aq 2017-2018 jyldary BUU Qaýipsizdik Keńesine turaqty emes múshe bolyp saılanǵan kezde de Qazaq­stan tarapy Aýǵanstan máselesin nazar­dan shyǵarǵan joq. Máselen, Aýǵan­stan/«Talıban» komıtetine, ILIM/Ál-Kaıda komıtetine jáne Somalı/Erıtreıa Sanksııalyq komıtetine tóraǵalyq etý tapsyrylyp, elimiz atalǵan mindetti abyroımen atqaryp shyqqan bolatyn.

Qazaqstan tarapy Ortalyq Azııany jáne Aýǵanstandy beıbitshilik, ynty­maq­tastyq jáne qaýipsizdik úlgisine aınaldyrýdy kózdeıdi ári osy maqsatta udaıy jumys istep keledi. 2018 jyly Qazaq­stan men Aýǵanstan arasyndaǵy taýar aınalymy 520,6 mln dollardy qura­dy, onyń ishinde eksport – 516,4 mln dol­lar, ımport – 4,2 mln dollar.

Aýǵanstandaǵy ahýaldyń bulaı órbýi­niń negizgi sebebi – AQSh pen NATO sarbazdarynyń el aýmaǵynan shyǵa­rylýy. Osyǵan oraı, AQSh «Talıban» uıymymen kelisim jasasqan. Atalǵan qujatqa sáıkes amerıkalyq sarbazdar Aýǵanstan aýmaǵynan shyǵarylýǵa tıis, al «Talıban» qozǵalysy aımaqtyń turaqtylyǵy men beıbitshiligin qor­ǵaýdy moınyna almaq. Degenmen, saıası sarapshylardyń pikirine qaraǵanda, bul kelisimniń shıki tusy kóp.

AQSh – «Talıban» kelisimine sáıkes, AQSh pen NATO áskeri Aýǵanstannan shyǵarylady. О́z kezeginde «Talıban» uıymy kez kelgen terrorıstik toptyń Aýǵanstanda bas kóterýine tosqaýyl bolýǵa tıis. Biraq «О́zi joqtyń kózi joq» demekshi, «Talıban» amerıkalyqtar ketken soń qalaı áreket etpek? Kimdi terrorıst dep sanaıdy? AQSh pen onyń jaqtastaryna qaýip tóndiretin toptardy qalaı anyqtaıdy? AQSh pen «Talıbannyń» túsinigindegi «terrorıstik top pen terrorıst» uǵymdary saı kele me? Suraq kóp, jaýap joq.

Buǵan deıin Ortalyq Azııa elderiniń Prezıdentteri Túrikmenstanda ótken Ortalyq Azııa memleketteri basshy­la­rynyń Konsýltatıvtik kezdesýiniń qorytyndysy boıynsha Birlesken málimdemede Aýǵanstanda azamattyq beıbitshilikke tezirek qol jetkizýge da­ıyn ekenin bildirgen-di.

«Taraptar kórshi Aýǵanstandaǵy jaǵ­daıdyń jýyq aradaǵy rettelýi Or­talyq Azııadaǵy qaýipsizdik pen turaqtylyqty saqtaý men nyǵaıtýdyń mańyzdy faktorlarynyń biri bolyp tabylatynyn rastaıdy. Osyǵan oraı, Taraptar Aýǵan qoǵamyndaǵy azamattyq beıbitshilik pen kelisimge jedel qol jetkizýge jan-jaqty kómek kórsetýge daıyn ekendikterin bildirdi», delingen málimdemede.