Oqyrman nege ókpeli?

Tehnokratııa saltanat qurǵan dáýirde dástúrli basylymdardyń bolashaǵy bulyńǵyr deıtin pikirge boı aldyra qoımaıtyn oıly oqyrman kúndelikti tirshilik tynysyn jylt etpe saıttardan góri merzimdi basylymdardan oqyǵandy táýir kóredi. Bıylǵy alǵashqy toqsanda «Qazposhta» aksıonerlik qoǵamy jarııalaǵan derekti eskersek, elimizde gazet-jýrnalǵa jazylýdyń jalpy kólemi 55,6 mln danany quraǵan. Bul kóp bolmasa da, az kórsetkish emes. Al basylymǵa jazylý úshin sońǵy tıy­nyn sarp etkenderdi saryla kúttirip, poshta jáshigine telmirtip qoıý – sanaǵa syımaıtyn is.

Joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, bul máseleni qozǵaýǵa túrtki bolǵan oqyr­man hattary. Solardyń birine nazar salyp kóreıik.

 – Men bas basylymnyń 47 jyldan beri oqyrmanymyn. Biraq keńestik kezeńde de jáne osy jylǵa deıin gazetti úıge aldyrýda dáp osyndaı bassyzdyqqa tap bolmaǵan edim. Úıge «Egemen Qazaqstan», «Qazaq ádebıeti», «Ana tili» gazetterin, «Abaı», «Maǵjan» jýrnaldaryn aldyryp oqımyn. Elektrondy nusqadan góri qaǵaz arqyly oqyǵan myń ese áserli. Buǵan deıin basqa da qazaqsha gazetterdi alyp kelgenmin. Bıylǵy shildeden beri ol oıymnan bas tarttym. Sebebi naýryzdan bastap bizge qyzmet kórsetetin 46-posh­ta durys jumys istemeı, gazetterdi keshiktirip ákeldi. Poshta tasýshynyń turaqtamaıtynyn aıtty. Ásirese, «Egemenniń» keshigýi sharshatty. Kúndelikti jańalyqtan qur qalasyń. Tamyzda tipti soraqy boldy: gazetterdiń bir aptadan keıin kelýi úrdiske aınaldy. Sebebin bildim: 46, 57, 60-poshtalar biriktirilip, gazetter 57-posh­tada taratylatyn bolypty. Buǵan da kóndim. Bir aptadaı gazetter durys kelgendeı boldy.

О́tken aptada gazetter múldem kelgen joq. 6 qyrkúıek kúni sol 57-poshtaǵa bardym. Poshta tasýshynyń jalaqynyń azdyǵyna baılanysty jumystan shyǵyp ketkenin, budan bylaı gazetterdi ózimniń alyp turýym qajettigin aıtty. Sonyń ózinde «Egemen Qazaqstan» gazetiniń 1, 3 qyrkúıektegi sandary joq bolyp shyqty. Keıin taýyp berýlerin ótinip, qyzmetker áıelderdiń uıaly telefondaryn surap edim, mundaı telefon joq ekenin syltaý etip, shyǵaryp saldy. Jumystarynan aıyrylyp qalý qaýpinen bolsa kerek. Qyzmet telefondary istemeıdi eken, aqshasy tólenbegen. Mine, ońtústik astanadaǵy poshta tasymaly osyndaı masqara kúıge jetipti. Bulaı jalǵasa berse, ulttyq mádenıettiń mańyzdy bir oshaǵynan aıyrylamyz.

Bul – qazaq baspasózine tón­gen úlken qaýip. Ana tilimiz­degi gazet­ter men jýrnaldar­dyń tara­­ly­­my kúrt tómendeıdi. Al tól ga­zet­­terdi óz ýaqytynda al­maýyń aýa jet­pegenimen birdeı. Bul máse­le­niń basyn ashyp, der kezinde shara qoldanbasa, ulttyq baspasóz­­diń bolashaǵy bulyńǵyr bolady. Gazet tasymalyn durys jol­­ǵa qoımaı, baspasóz de il­geri bas­paı­dy, – dep ashynady Qazaq­­stan Jazý­shylar odaǵynyń mú­she­­si, pro­fessor Serikqazy Qorabaı.

Redaksııamyzǵa telefon shal­ǵan Beken Nurahmet pen zeınetker Seker Aıtbaıqyzy da osy máseleni qaýzap, gazet tasymaly isine kóńilderi tolmaıtynyn alǵa tartty. Álbette, atalǵan jaıt Almatyda ǵana emes, ózge óńirlerde de ózekti máse­lege aınalǵanyna aımaq­tardaǵy áriptesterimiz arqyly habardarmyz.

Aıtalyq, buǵan deıin «Dástúr» jýrnalynyń bas redaktory, aqyn Qasymhan Begmanov «Bas redaktorlar klýby» bas qosyp «Qazposhta» jumysynyń kemshilikterin talqylaǵanyn jelige jazǵan bolatyn.

«...Bizdiń etnografııalyq «Dás­­túr» jýrnaly jaryq kór­geli 12 jyl bolypty. Qazir jýr­­nal­dyń turaqty oqyrman­dary qal­yp­tasty. Nur-Sultan­daǵy Qazposhtanyń №OPS-13 bólim­shesinen «Dástúr» jýrnalyna 2021 jylǵa jazylǵan 98 oqyr­man­nyń aqshasyn operator qyz alyp, olardyń qoldaryna zańdy túbir­tekterin (kvıtansııalaryn) be­rip jibergen. Sóıtip sol operator qyz 98 oqyrmannyń bir jyldyq aqshasyn óz qalta­syna salyp alǵanyn, ony jaratyp qoı­ǵanyn moıyndady. «Mo­ıyn­dady» degenimiz jaı jeńil sóz bol­ǵa­nymen, ony dálel­dep shyǵý úshin re­daksııa men oqyr­man­dar­ǵa eki aı ýaqyt kerek boldy. О́z kiná­laryn bile tura «redaksııa jýr­nal­dy kem beripti» dep, bizdi kinálady. Áıteýir sońynda mo­ıyndady.

Biraq sol qyzdyń da, «Qazposhta» basshylarynyń da «bizdiń tarapymyzdan osyndaı soraqy is jasaldy-aý» dep qysylǵanyn baı­qamadyq. Keri­sinshe ózimizge tep­sinip, qat­qyl sóılep, bizdi ki­náli etkisi kel­­gen­derin kórdik. Bul kórip tur­ǵan­daryńyzdaı sot­qa beri­letin qylmystyq is. Bi­raq biz qazaqylyqqa salynyp, «12 jyldan beri áreń jınaǵan oqyr­man­darymyzǵa sol jýrnaldardy qaıta basyp shyǵaryp, jetki­zip berseńizder boldy» dep, keshir­dik» deıdi Qasymhan Begmanov.

«Saryarqa Aqparat» Medıa­hol­dınginiń dırektory Qambar Ahmetov te osy turǵydaǵy óz oıyn ortaǵa saldy: «Qazposhta» qyzmetinde kúrmeýi qalyń kúr­deli másele kóp. Gazet oqıtyn oqyrman azaıdy desek te, naǵyz oqyrmandar irikteldi. О́ńir-óńir­de basylymdy asyǵa kútetin aǵaıyn az emes. Solardyń deni bizge telefon shalyp, gazettiń óz ýaqytynda jet­pegeni bylaı tursyn, múldem jo­ǵalyp kete­tin jaǵdaılar da kez­de­seti­nin jetkizip jatady. Bul uıat nárse. Basylymdar «Qaz­posh­­tanyń» jazylym úshin al­ǵan qarjysy­nan bólek, jet­kizip berýleri úshin taǵy da qomaq­ty qarjy tóleıtinin basa aıta ketkim kelip otyr. Qazir oqyrmandardyń gazetke, jalpy qazaq basylymdaryna jazylatyny ekitalaı. О́ıtkeni qaı basy­lym­ǵa jazylsa da, «Qazposhta» ony úı­­leri­ne ýaqtyly jetkizip be­­re­­­ti­ni­ne úlken kúmánmen qa­raı­­dy. Ony kóz­deri kórip otyr. Ábden úmit­­teri úzilgende redak­sııa­ǵa ha­bar­­­lasyp jatady. Biz ne is­teı ala­­myz, shyǵarǵan basy­lym­dary­myz­dy «Qazposhtaǵa» jet­kizip bere­miz. Ári qaraı biz­diń min­detimizge jat­paıdy. «Qazposh­ta» osy­laı kete berse gazetter ja­by­­lyp tynady», degen áriptesi­miz júıe jumy­syn sıfr­ly standarttarmen jetildire túsý kerek dep esepteıdi.

«Kóseýi uzynnyń qoly kúı­meıdi» degendeı, mundaı prob­lema aıtyla qalǵanda taıaq qara­paıym poshtashylarǵa tıedi. Mı qaınatar ystyq pen aq qar kók muzda tabanynan taýsylyp gazet tasıtyn jandardyń da janaı­qaıy joq emes eken. Máseleniń bir ushy sonda jatyr. Olarǵa tólenetin jalaqy mardymsyz. 32 jyl Almatyda poshtashy qyzmetin atqarǵan kóp­balaly ana Saǵynysh Do­sanova óz oıymen bólisti. Poshta isiniń ys­tyǵy men sýyǵyn tegis bi­le­tin mamannyń pikiri tómendegideı.

«Poshtashynyń jumysy kóp elenip-eskerile bermeıtin eńbek qoı. Bizdiń de «arqalaǵanymyz altyn, jegenimiz jantaq». 70-80 myń teńge jalaqy alyp, tań­nan keshke deıin tepeńdeımiz. 60 myń teńge alatyndar da bar. Bul qyzmetkerdiń kóńil kúıine de áser etpeı qoımaıdy. Posh­ta­shylardyń jumysyna salǵyrt qaraýynyń negizgi sebebi osy ǵana. Al jýyrda iske asqan «Bizdiń adamdar» jobasy másele­ni tipten ýshyqtyrdy. Keı­bir qyz­met­kerler óz erkimen jumys­tan ketip jatyr. Solardyń biri ǵumyrynyń 32 jylyn osy salaǵa arnaǵan menmin. 37 jyl sonda jumys istegen áriptesim Gýlıa Ánýarbekova da negizsiz jumys­tan ketti. О́zim qala shetindegi Boraldaıda turamyn. Tańǵy 5-te kózimdi tyrnap ashyp jumysqa ketemin. Jańadan engizilgen joba biz úshin tıimsiz. Eńbegińe saı aqsha alasyń deıdi. Sonda zeınet demalysyna sanaýly jyl­dar qalǵan biz qaıtpekpiz. Jastar­men básekelese alamyz ba? Endi qaraptan-qarap dalada qaldyq», deıdi Saǵynysh Dosanova.

Saǵynysh hanym tilge tıek etip otyrǵan joba týraly bilmek úshin «Qazposhta» ókilderine habar­lastyq. Osydan eki jyl buryn Mańǵystaý men Atyraý oblystarynda qanat qaqqan joba búginde basqa óńirlerge de ene bastaǵan.

– Aǵymdaǵy jyldyń 1 qyr­kú­ı­e­ginen bastap «Bizdiń adamdar» jobasy iske qosyldy. Bul jobanyń artyqshylyǵy ár posh­ta qyzmetkeri óziniń atqarǵan qyzmetine saı eńbekaqy alady. Aıtalyq, 20 gazet aparǵan qyz­met­ker men 70 gazetti ditte­gen mejesine jetkizgen maman­nyń jumysy jer men kókteı. Osyny durys baǵalaý, qyzmet­ker­lerdi yntalandyrý – jobanyń basty artyqshylyǵy. Bul – zaman talaby. Qarapaıym mamandardyń kirisin kóbeıtý, eńbek ónim­dili­gin arttyrý, qyzmet sapa­syn jaqsartý bizdiń basty maq­saty­myz. Dese de barlyq qyzmet­kerler bul júıege aýyspaıdy, Almaty qalasy boıynsha shamamen 160 poshtashy «Bizdiń adam­dar» jobasy negizinde keli­simshartpen jumys isteı bas­taıdy. Máselen buryn poshta qyzmetkeri tek qana jalaqyǵa ıek artsa, búginde gazetti nemese hat-habardy naqty jetkizý arqyly tabysyn eseleı alady. Jetkizbedi me, tabysy da tómendeıdi. Munyń bári túptep kelgende gazet-jýrnaldardy, hat-habarlardy oqyrmanǵa der kezinde jetkizýge baǵyttalǵan qadam, – deıdi «Qazposhta» AQ Almaty fılıaly basshysynyń orynbasary Nurdáýlet Qabylov.

Basshylyq jobanyń artyq­shy­lyqtaryn alǵa tartqany­men qa­tar­daǵy qyzmetkerler júıe­niń kemshin tustaryn da jipke tizip berdi. Aıtalyq, qyzmetker­ler burynǵydaı zańdy eńbek demalysyna shyǵa almaıdy, áleýmet­tik paketter almaıdy, esesine kóp aýqymda tapsyrys oryndap tabysyn eseleýine múmkindik bar. Álbette, munyń densaýlyǵy myq­ty jas qyzmetkerler úshin tıimdi tusy bolǵanymen, Saǵy­nysh sekil­di egde tartqan mamandar úshin ońaı bolmaıtynyn eskergen jón sekildi.

Áńgimeniń ushy gazettiń óz ýa­qy­­tynda jetkizilmeýinen týyn­d­a­ǵan bolatyn. Jaýapty mamandar jańa júıe bul olqylyq­tyń or­­nyn toltyrady dep sen­dir­di. Dese de bul qap-qap gazet-jýr­nal ar­­­qalap júrgen qatar­da­ǵy qyz­met­­­kerlerge salqynyn tıgiz­bese ıgi edi. «Qazposhta» AQ bas­pasóz qyz­­­metiniń ókili Venera Mus­ta­fı­­na: «Oqyrmandar gazet-jýr­nal­­­dar­­dyń ýaqtyly kel­meýine baı­­la­­nys­ty qandaı da bir nara­zy­­­lyq týyn­dap jatsa, 1499 baı­la­­nys or­­ta­lyǵyna nemese 7 7272 590 605 nó­mirine tegin habarlasyp, to­­lyq mán-jaıdy anyqtaı ala­dy. Ár oqyrmannyń talap-tilegi biz úshin mańyzdy. Post.kz qosym­sha­synda jáne saıtynda 89 qyzmet qaras­tyrylǵan, jyl sońyna deıin qosymsha 100-ge jýyq qyzmet iske qosylady» dep atap ótti.

Birjaqty pikir aıtýdan aýlaq­pyz. Qolymyzǵa qalam ustatqan – basylymdy oqyrmanmen qaýysh­tyratyn basty kópir qyz­metine serpin kerek degen kóptiń tileýi bolatyn. Sóz oraıy kelgende, memleketten mol qarjy alyp otyrǵan alyp ujymnyń sharýasy shıraı tússe degen tilegimiz bar.

ALMATY