О́ńirlerdiń órkendeýi – eldiń kórkeıýi

О́ńirlik saıasatty jetildirý isi – elimizdi damytýdyń, halyqtyń atqarýshy bılikke degen senimin arttyrýdyń, azamattyq qoǵamnyń áleýetin tıimdi paıdalanýdyń tıimdi joly. Atalǵan baǵytta qolǵa alynǵan aýqymdy sharalar­dyń oń nátıjesi qoǵamda anyq baı­qalyp otyr. Oǵan jergilikti jerler­degi áleýmettik-ekono­mıkalyq qordalanǵan máseleler­diń sheshile bastaǵany, turǵyn­dardyń óz óńirlerindegi, aýyl­daryndaǵy túıtkilderge baılanysty sheshimder qabyldaýǵa qaty­sýynyń deńgeıi óse túskeni, tórtinshi bıýdjetti qalyptastyrý baǵytynda naqty ári júıeli sharalardyń qolǵa alynýy jáne basqa ıgi qadamdar aıǵaq.

Jalpy, óńirlik saıasatty jetildirý jumysy elimizde uda­ıy júrgizilip keledi. Máselen, Qazaq­stan Respýblıkasynyń Tuń­ǵysh Prezıdenti – Elbasy Nur­sultan Nazarbaev 2012 jylǵy «Qazaqstan-2050» Strategııasy: qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» Joldaýynda bas­qarý­dy ortalyqsyzdandyrý, óńir­lik saıasatty jetildirý isin saýatt­y júrgizý qajet ekenine basa nazar aýdaryp: «Ortalyq­syz­dandyrý ıdeıasynyń máni – sheshim qabyldaý úshin quqyqtar men qajetti resýrstardy ortalyqtan óńirlik bılik organdaryna berý», degen bolatyn.

Elbasynyń salıqaly saıasatyn búgingi syn-qaterlerdi, jańa talaptardy eskerip, sabaqtastyra júrgizip kele jatqan Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev óńir­lik saıasatty jetildirý sala­synyń bir bóligi – jergilikti ózin ózi basqarýdy ilgeriletý, ákim­derdiń jaýapkershiligin arttyrý, azamattyq qoǵamdy damytý máse­lesine basa mán berip otyr.

Búginde jergilikti bılik or­gan­darynyń jumysyn jandandyrý maqsatynda olardy qarjy­lyq jáne kadrlyq resýrstarmen qamta­masyz etý kún tártibinde turǵan ótkir másele retinde qaras­tyrylýda. Azamattarǵa óńirlik, aýyldyq mańyzy bar túrli má­selelerdi ózderiniń aralasýymen jáne tyńǵylyqty sheshýine naqty múmkindik berý – qordalanǵan túıtkilderdiń túıinderin tarqatý úshin azamattyq qoǵamnyń áleýe­tin tıimdi paıdalanýǵa jasalǵan senimdi qadam.

Prezıdent osy oraıda qoǵam­dyq baqylaýdy, jergilikti jer­lerdegi jaǵdaılarǵa azamattyq qoǵamnyń yqpal etýin kúsheıtý úshin aýyl ákimderin saılaýǵa erekshe mańyz bergenin, aldaǵy ýaqytta aýdan ákimderin de saılaý­dy júzege asyrýǵa nıet bildi­rip otyr­ǵanyn atap aıtqan jón. Osy­laısha, halyqpen túsinisip tike­leı jumys isteıtin jáne máse­­leni jergilikti jerlerde sheshý­ge qabiletti ákimderdi ashyq básekelestik negizinde iriktep, solar arqyly ákim ınstıtýtynyń deńgeıin kóterý jumysy jal­ǵasatyn bolady.

Álemdik tájirıbe kórsetip otyr­ǵandaı, azamattardy jergi­likti jerlerdegi barlyq máse­le­lerdi sheshýge keńinen qatys­tyrý, olardy jergilikti bıliktiń ju­my­syn baqylaýǵa belsene aralas­tyrý – ózin ózi aqtaǵan úrdis. Qazirgi zaman betalysy da osyny talap etip otyr. Son­dyq­­­tan Prezıdent bul baǵyt­ta­ǵy ju­mystardy jandandyrý­dy óz Jol­daýyndaǵy negizgi min­det­ter­diń biri retinde atady. Bul – túsingen janǵa órkenıetti damý jo­ly, qoǵamdy tolyqqandy demokrat­ııalandyrýdyń naqty qadamy.

Memleket basshysy óz Jol­daýynda «Halyq únine qulaq asa­tyn memleket» tujyrym­dama­synyń basty qaǵıdaty – mem­lekettik apparat azamattar múd­desi úshin jumys isteýge tıis ekenin aıta kelip, munyń birin­shi kezekte jergilikti bılikke qatys­tylyǵyn atap ótti.

«...Turǵyndarmen tikeleı qarym-qatynas jasap, olardyń problemalaryn shuǵyl sheshýmen dál osy ákimdikter aınalysady. Biraq árdaıym osylaı bolyp jatqan joq. Joǵary bas­shylyqtyń óńirlerde qabyl­danǵan sheshimderdi túzetýi­ne, tipti keıde solardyń ornyna she­shim qabyldaýyna týra keledi. Túrli deńgeıdegi ákimderdiń batyl ári derbes qadam jasaýǵa qabi­l­eti jetpeı jatady. Olar orta­lyqqa jaltaqtap jumys isteıdi.

Bul, negizinen, ákimderdiń halyq aldyndaǵy qazirgi jaýap­tylyq deńgeıi jetkiliksizdigine baılanysty ekenin moıyndaǵan jón. Olardyń qyzmetine baǵa bergende óńir turǵyndarynyń pikiri eskerile bermeıdi», dedi Prezıdent. Memleket basshysy osy sózderi arqyly óńirlik saıa­satty jetildirý isine jańa kóz­qaras, tıimdi is-qımyl kerektigin, jumysty shıratý qajettigin meńzep otyr.

Bul rette Memleket basshysy barlyq deńgeıdegi ákimderdiń jumysyn baǵalaý tásilin ońtaı­landyrý kerektigin qadap aıtty.

«Osyǵan oraı táýelsiz áleý­mettik saýaldama júrgizýdiń ma­ńyzy zor. Bul tásil arqyly bılik organdary jumysynyń sapasyna turǵyndardyń kózqarasy týraly shynaıy málimet alýǵa bolady. Formaldy esepterden góri saýaldamadan halyqtyń kóńil kúıi anyq ańǵarylady. Prezıdent Ákimshiligi osy máselege baılanysty usynystar toptamasyn ázirleýi kerek», dedi Prezıdent.

Taǵy bir mańyzdy jaıt, Mem­leket basshysy óńirlik saıasat­ty iske asyrýda áleýmettik-ekono­mı­ka­lyq damý salasyndaǵy teńsiz­dikti azaıtýǵa aıryqsha mán berdi.

«Ár aımaqqa tán mindetterdi jalpyulttyq basymdyqtarmen durys ushtastyra bilý qajet. Ult­tyq damý jospary aıasynda aza­mattardyń turmys sapasyn arttyrý úshin naqty 25 mindet aıqyndaldy. Jumysymyzdyń basym baǵyttary – osy. Sondyqtan Úkimet pen ákimder О́ńirlerdi da­mytý josparlaryn bekitilgen jal­­pyulttyq mindetterge sáı­kes jańartýy qajet. Árıne, teń­siz­dikti azaıtýdyń basty tásiliniń biri – bıýdjet qarjysyn basym­dyqqa saı jumsaý. Respýb­lıkalyq bıýdjetten qarjy bólý ákimderdiń pysyqtyǵyna, qandaı da bir je­ke kózqarasqa jáne basqa da sýbek­tıvti faktorlarǵa baılanysty bol­maýy kerek. Bıýdjet úderisin «qaıta júkteý» úshin jan basyna qaraı qarjylandyrý teti­gin neǵurlym keńirek qoldanyp, bıýdjet lımıtterin bólýdiń obek­tıvti ádistemesin engizý qa­jet. Bıýd­jet úderisterin jeńil­detip, bıýro­kratııany barynsha azaıt­qan jón. Sondaı-aq bıýd­je­tti josparlaý men oryndaý kezinde sıfrly tásilderdi qol­danýdy keńeıtý kerek», degen Qasym-Jomart Kemeluly bıýdjet­tik baǵdarlamalar ákimshi­leri­niń jaýapkershiligin arttyra otyryp, bólshektengen bıýdjetti engizý qajettigine nazar aýdardy.

Sondaı-aq Prezıdent Úkimet­ke bıýdjet zańnamasy men zańǵa táýel­di aktilerge engiziletin tıisti ózgerister toptamasyn ázirleý­di tapsyrdy. Memleket basshysy­nyń aıtýynsha, jobalardyń sme­ta­lyq qunyn únemi artyq kór­setý – asa ótkir problema. Bul bala­baqsha jáne mektep sııaqty sha­ǵyn jobalarǵa da, iri ınfraqu­ry­lymdyq jobalarǵa da qatysty. Qoldanystaǵy normatıvtik baza men tájirıbeni óte qysqa merzim ishinde túbegeıli qaıta qaraý kerek. Osyǵan oraı Prezıdent Úkimet pen Esep komıtetine bıyl­ǵy 1 jeltoqsanǵa deıin usy­nystar engizýdi mindettedi.

Erekshe toqtalatyn máseleler­diń biri – óńirlerdiń qarjylyq derbestigin arttyrý. Bul – óńirlik saıasatty jetildirýdiń, jergilik­ti bıliktiń atqarýshylyq qabile­tin arttyrýdyń tetigi. Atalǵan má­sele boıynsha birshama jumys atqa­ryldy. Máselen, 2020 jyldan bastap shaǵyn jáne orta bız­­nes­ten túsetin korporatıvti ta­bys salyǵy jergilikti bıýdjet­ke berildi. Sodan beri túrli qıyn­dyq­­tarǵa qaramastan, jergilik­ti bıýdjetterdiń túsimi jos­par­­daǵydan 25 paıyzǵa artyq bol­ǵan. Bul ákimderdiń jergilikti bız­nes­ti damytyp, ınvestısııa­lar men salyqtyq bazany kóbeı­t­ý­ge qyzyǵýshylyǵy artqa­nyn bildiredi. Prezıdent osy baǵyt­taǵy jumysty jalǵastyrýdy tapsyra otyryp, Úkimetke jyl sońyna deıin tıisti usynystar toptamasyn ázirleýdi mindettedi.

Prezıdent sondaı-aq óńirlik saıasatty jetildirý aıasynda «Adamdar – ınfraqurylymǵa» qaǵı­datynyń saqtalýyna aıryq­sha den qoıyp otyr.

«Bolashaǵy bar aýyldardy damytýǵa basa nazar aýdarý kerek. Basty maqsat – olardyń О́ńirlik standarttar júıesine saı bolýyn qamtamasyz etý. Bul us­tanymdar Aýmaqtyq damý jos­parynda bekitilýge tıis. Jer­gilikti ózin ózi basqarýdy damytý – basym baǵyttyń biri. «Ha­lyq qatysatyn bıýdjet» orta­lyqqa baǵynatyn qalalar men oblys ortalyqtarynda tabysty engizildi. Azamattardyń naqty suranysyna sáıkes ondaǵan abattandyrý jobasy júzege asyryldy. Bul – jaqsy tájirıbe. Endi abattandyrý jáne turǵyn úı- kommýnaldyq sharýashylyǵynyń bıýdjetindegi «halyq qatysatyn» úlesti 10 ese arttyrý kerek», dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Túıindeı aıtqanda, óńirlik saıa­satty jetildirýdegi ortaq maq­satymyz aıqyndalyp, ortaq min­detimiz de naqty belgilendi. Pre­zıdent Joldaýynan jurttyń kútkeni de osy. Árıne, onyń jaýap­kershiligi de barshamyzǵa ortaq bolýǵa tıis. О́ńirler órkendese, tutas el de kórkeıe túseri sózsiz.