Sarapshylar klımattyq ózgeristerdiń teris saldary – bolashaqtyń máselesi emes, bul bizdiń búgingi kúnimiz degen pikirde. Temperatýranyń kóterilýi, apatty orman órtteri, qurǵaqshylyq, atmosferaǵa qaýipti shyǵaryndylar – bul jahandyq máseleler, olardy sheshý úshin memleketter tez arada kúsh biriktirýi qajet. Eýrazııalyq medıa forým aıasynda ekologııalyq sessııa osy máselelerge arnaldy, dep jazady Egemen.kz.
Onda ár túrli elderdiń sarapshylary, ǵalymdar, bıznes ókilderi jáne azamattyq belsendiler mańyzdy ekologııalyq máselelerdi sheshý úshin ne isteýge bolatynyn talqylady, olardyń eń bastysy klımattyń ózgerýine qatysty másele. Onyń saldaryn biz bıylǵy jyly elimizdiń keıbir aımaqtaryndaǵy qurǵaqshylyqtyń mysalynda ózimizdiń Qazaqstanda da aıqyn sezindik.
«Klımattyń ózgerý máselesi barlyǵyna qatysty, biraq ár túrli aımaqtarda ózgerister ár túrli qarqynmen júredi. Eger siz, mysaly, Afrıka aımaǵyna, Aýǵanstanǵa jáne basqa aımaqtarǵa qarasańyz, ol jerdegi klımattyq ózgeristerge baılanysty týyndaǵan birqatar máselelerdi kóresiz. Atap aıtqanda, bul azyq-túlik qaýipsizdigi máseleleri, al azyq-túliktiń bolmaýy shıelenisterge, shıelenister kóshi-qonǵa, kóshi-qon teńsizdikke jáne t.b. ákeledi. Bul bolashaqtyń máselesi emes, bul qazirdiń ózinde bolyp jatyr, biraq ázirge biz ony jeke kezdestirmeımiz, túsiný jáne uǵyný qıyn. Klımattyń ózgerýin barlyq elder áli birdeı sezinbedi, biraq pandemııa bizge máselelerdiń oqshaýlanbaǵanyn, ortaq sheshimderdi qajet etetin ortaq máseleler bar ekenin úıretti», dedi qaıyrymdylyq jasaýshy, adam quqyǵyn qorǵaıtyn qozǵalys belsendisi jáne Ulybrıtanııadaǵy bilim berý ambassadory Nazanın Alakıdja.
Eń nashar ssenarıı qazirdiń ózinde júzege asyrylýda, deıdi Mettıý Paı, Brıýsseldegi Eýropalyq mekteptiń fılosofııa kafedrasynyń meńgerýshisi. Ǵalym eger aldaǵy 10 jyldaǵy perspektıva týraly aıtatyn bolsaq, onda biz temperatýranyń taǵy 3-4 gradýsqa artýyna bet aldyq. Bul kóp pe álde az ba? Túsinikti bolý úshin Paı adamnyń dene temperatýrasymen salystyrdy jáne 2 gradýsqa kóterilý yńǵaısyzdyqpen baılanysty, al 4 – ke kóterilý qaýipti ekenin atap ótti.
«Biz qazir atmosferadaǵy parnıktik gazdardyń shoǵyrlanýy tarıhı deńgeı ǵana emes, biz burynǵy antırekordtardy asyryp jiberetin jaǵdaıǵa tap boldyq. Eń soraqysy, shyǵaryndylardyń qarqyny áli de artyp keledi», dep atap ótti Mettıý Paı.
Máseleni sheshý úshin kúsh-jiger tek elderdi ǵana emes, barlyq múddeli taraptardy, sonyń ishinde ekologııalyq kún tártibindegi róli artyp kele jatqan iri bıznesti de biriktirýi tıis. Keıbir mysaldar kórsetip otyrǵandaı, Philip Morris International sııaqty óziniń bıznes-mıssııasyna ekologııalyq kún tártibin qurǵan kompanııa aıtarlyqtaı nátıjelerge qol jetkize alady.
«Biz birneshe baǵytta jumys istep jatyrmyz jáne olardyń biri, árıne, shyǵaryndylardy azaıtý. О́tken jyly tikeleı jáne janama shyǵaryndylar kólemin 2019 jylmen salystyrǵanda 26%-ǵa qysqarta aldyq. Sózsiz, bizdiń mindetimiz – kómirtekti beıtaraptyq jáne bizdiń maqsatymyz – oǵan 2030 jylǵa qaraı kásiporyndarymyzda qol jetkizý. Qazirdiń ózinde kompanııanyń 39 zaýytynyń 2 fabrıkasy kómirtekti-beıtarap, al taǵy birnesheýi óz óndirisin kómirtekti beıtaraptyqqa aýystyrý úshin jumys isteýde. Biraq klımattyq kún tártibi týraly aıtqanda, biz barlyq aspektilerdi, mysaly, korporatıvti kólik júrgizý sııaqty aspektilerdi qarastyramyz. Ekologııalyq júrgizý qaǵıdattary kompanııanyń búkil álem boıynsha barlyq fılıaldarynda belsendi túrde engizilýde. Sondaı-aq, biz úshin lastaný, qoqys problemasy óte mańyzdy bolyp tabylady jáne osy jerde men halyq arasynda aǵartý jumystaryn júrgizý úshin kóp jumys jasaıtyn Qazaqstandaǵy ókildigimizdiń rólin atap óter edim. 2020 jyly Fılıp Morrıs Qazaqstan Qazaqstannyń ekologııalyq kásiporyndar qaýymdastyǵymen birlesip «Qoqysty toqtat!» jobasyn iske qostyq, ol basqa elderdegi fılıaldarymyzda da úlken qyzyǵýshylyq týdyrady. Olar oǵan qosylyp, tek aǵartýshylyq qana emes, sonymen qatar eriktilik bastamalaryn da júzege asyrady», dedi Reseı men Shyǵys Eýropadaǵy Philip Morris International turaqty damý jónindegi dırektory, Korporatıvti eriktiler jónindegi ulttyq keńestiń tóraıymy Elena Jýkova.
Spıkerdiń pikirinshe, qazir turaqty damýdyń kún tártibi iri bıznestiń kún kórisi úshin qajettilikke jáne jalǵyz múmkindikke aınaldy. Iri kompanııalar ekologııalyq jaǵdaıdy jaqsy biletin retteýshi organdar, azamattyq qoǵam, tutynýshylar tarapynan kóbirek qysym kórýde. Iаǵnı, ekologııa men qorshaǵan ortaǵa qamqorlyq jasaý búginde bıznestiń áleýmettik jaýapkershiliginiń kórinisi ǵana emes, sonymen qatar aıtarlyqtaı básekelestik artyqshylyqqa aınalýda. Muny búkil álemdegi kompanııalar neǵurlym kóp túsinse, soǵurlym klımattyq máselelerdi sheshýge aıtarlyqtaı úles qosa alady.
Sarapshylardyń pikirinshe, ýaqytty jibermeýimiz kerek – belsendi is-áreketter jasaıtyn kez keldi, árbirimiz klımattyq ózgeristerdiń aldyn alý boıynsha kúreske aralasýymyz qajet.