Jyl saıyn Qazaqstanda 400 myńǵa jýyq náreste dúnıege keledi. Árbir sábıge týǵannan keıin birden mindetti túrde neonataldyq skrınıng júrgizilýi tıis. Skrınıng týraly saýaldarǵa QR DSM Medısınalyq genetıka boıynsha shtattan tys bas mamany Gúlnar Svıatova jaýap berdi, dep jazady Egemen.kz.
Neonataldyq skrınıng degenimiz ne?
Neonataldyq skrınıng – bul jańa týǵan nárestelerde tuqym qýalaıtyn aýrýlardyń bolý-bolmaýyn anyqtaý úshin, dıagnostıkalaý jáne emdeý úshin tekserý. Neonataldyq skrınıng keıinnen náresteniń múgedektigine ákelýi múmkin aýrýlardyń aýyr túrleriniń damýyna jol bermeıdi. Sonymen qatar atalǵan skrınıng - jalpy týa bitken jáne tuqym qýalaıtyn aýrýlardy anyqtaýdyń tıimdi ádisteriniń biri.
Neonataldyq skrınıngke ne kiredi?
2007 jyly Qazaqstanda eki aýrýdy anyqtaýǵa neonataldyq skrınıngtiń memlekettik baǵdarlamasy engizildi. Olar: fenılketonýrııa (FKÝ) jáne týa bitken gıpotıreoz (TBG). FKÝ – aǵzaǵa taǵamdyq aqýyzben enetin amın qyshqyly-fenılalanın almasýynyń týa bitken genetıkalyq buzylýy. TBG – qalqansha bezi qyzmetiniń tolyq nemese ishinara buzylýynan bolatyn syrqat. Ol týǵannan bastap bilinedi. Dárigerler nárestege mindetti neonataldyq skrınıng júrgizip, FKÝ nemese TBG-ni erte anyqtap, ýaqytyly em taǵaıyndaý arqyly onyń damýyna qolaıly boljam jasaıdy. Eger sábı emdelmese, keıin aqyl-oı damýynda aýyr kemistik damıdy.
Skrınıngti uıymdastyrý, odan ótý tártibi qandaı?
Qazaqstandaǵy genetıkalyq skrınıng júıesi halyqaralyq standarttarǵa sáıkes keledi jáne 2017 jyldan bastap Halyqaralyq neonataldyq skrınıng uıymynyń ISNS eýropalyq tobynyń resmı múshesi.
Jańa týǵan nárestelerdiń skrınıngi joǵary tıimdilik kórsetti. Respýblıka boıynsha neonataldyq skrınıngten ótken náreste sany 2007 jyly 52% bolsa, 2020 jyly bul kórsetkish 97,4%-ǵa deıin ósti.
2007 jyldan bastap 2021 jyldyń maýsymyna deıin Qazaqstanda 3 863 502 jańa týǵan nárestege tekserý júrgizildi. Týa bitken gıpotıreozy bar - 538, fenılketonýrııasy bar 177 náreste anyqtaldy. FKÝ jáne TBG bar barlyq náreste ýaqytyly emdeldi.
Neonataldyq skrınıngten qashan ótý kerek?
Barlyq náreste neonataldyq skrınıngten alǵashqy 2-3 táýlikte (dúnıege kelgennen keıingi 25-72 saǵatta) ótedi. Shala týǵan nárestelerge 7-14 kúninde skrınıng júrgiziledi.
Neonataldyq skrınıngti qaıda jáne kim júrgizýi kerek?
Zertteý perzenthanada júrgiziledi. Ony júrgizýdi neonatolog dáriger taǵaıyndaıdy. Arnaıy oqytylǵan meıirbıke jańa týǵan náresteniń ókshesinen qannyń qurǵaq daǵyn alady.
Eger jańa týǵan nárestege neonataldyq skrınıng júrgizilmese, ata-analar qaıda júginý kerek?
Eger sábıge perzenthanada neonataldyq skrınıng júrgizilmese, jańa týǵan náresteler stasıonarynda nemese turǵylyqty jeri boıynsha alǵashqy medısınalyq-sanıtarııalyq kómek uıymdarynda alǵashqy patronajdyq qarap-tekserý kezinde júrgiziledi.
Eger skrınıng nátıjeleri qanaǵattanarlyqsyz bolsa, ata-analar ne isteýi kerek?
Aýytqý anyqtalǵan jaǵdaıda dárigerler náresteniń otbasyna jedel habarlaıdy jáne olardy qosymsha tekserýge shaqyrady. Suraq týyndaǵan jaǵdaıda genetık dárigerge, oblystyq nemese qalalyq medısınalyq-genetıkalyq konsýltasııaǵa júginýi kerek.
Analar ne bilýi kerek?
Jańa týǵan náresteniń ókshesinen qan alý tek qana tańerteń ash qarynǵa jasalady jáne tamaqtaný arasyndaǵy ınterval 2,5-3 saǵatty quraýy kerek. Bul ólshengen markerlerdiń konsentrasııasy durys bolýy úshin mańyzdy.
«Eger sizde medısınalyq kómek alýǵa baılanysty suraqtar týyndasa, óz emhanańyzdaǵy pasıentti qoldaý qyzmetine habarlasa alasyz. Sondaı-aq Medısınalyq saqtandyrý qorynyń 1406 baılanys ortalyǵy, «Qoldau 24/7» mobıldi qosymshasy, Qordyń www.fms.kz saıty, Telegram-daǵy Saqtandyry-bot keri baılanys arnalary arqyly ótinish bere alasyz», dep jazady Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qorynyń Nur-Sultan qalasy boıynsha fılıalynyń baspasóz qyzmeti.