Rýhanı azyqtyń qasıetti otaýy

Qostanaıdaǵy qazaq drama teatrynyń jańa ǵımaraty salynar kezde osyndaǵy zııaly qaýym tarapynan «Áttegen-aı, teatr qalanyń qaq ortasyna, saıabaqtyń qasyna túskende bolar edi» degen pikirler estilip qalǵan edi. Ǵımarat qalanyń shetine emes, biraq dál ortalyqtan qıǵashtaý tústi. Qazir shatyryna qaraǵan kisiniń kóz aldyna qazaq qyzynyń sáýkelesi elesteıtin ǵımarat qalanyń ózi turǵan jerin abattandyryp jiberdi. Qostanaıǵa kelgen qonaq qazaq drama teatrynyń syrtyn da, ishin de kórgenshe asyǵady. «Teatr kıim ilgishten bastalady» degen sóz ras eken. Kirgen bette joǵarydan túsken shamnan, áshekeılerden qazaq arýynyń alqasyn, syrǵasyn kórgendeı bolyp, adam janyn sulýlyqqa degen ińkárlik bıleı bastaıdy. Teatrdyń úlken jáne kishi zaly bar. Úlken zaly 300 oryndyq qana, kishi zalyna 100 adam syıady. Bul dúnıe júzindegi teatr standarty. Sahnadaǵy spektaklden ártistiń júzin jaqynnan kórip, daýysyn da jaqynnan, mıkrofonsyz estigen kórermen kóńiliniń hoshyn aıtpańyz. Al kishi zalda kóbine monospektaklder ótip jatady. Sondaı-aq, belgili óner adamdarymen kezdesý kóbinde osy zalda bolady. Zaldyń kishiliginiń ózi úı ishinen úı tikkendeı, qustyń uıasyndaı bir baýyrmaldyq sezim erekshe áserge bóleıdi. Al úshinshi qabattaǵy «qysqy baqty» kórmegen kórermenniń kóńili syńar ketedi. Munda jer júziniń ár shalǵaıynda ósetin ósimdikter men aǵashtardy qyzyqtar edińiz. Qysy-jazy bir temperatýra ustalady, afrıkalyq ósimdikter Qostanaıdyń kók aspanyna qarap ósedi. Drama teatry úshin arnaıy jobamen salynǵan biregeı ǵımarattaǵy sahna sheberlerine jasalǵan qolaılylyqty qos­tanaı­lyq ártisterdiń ózge áriptes­teri ázirge armandaıdy desek, eshkimniń kóńiline kele qoımas. Mundaǵy akterlerdiń árqaısysy jıhazben jasaqtalǵan. Ár óner ıesine árlenetin bólme bólingen. Teatrda trenajerlyq zal, býfet jumys isteıdi. Ujym spektaklge daıyndyq kezinde burynǵydaı daladan eshteńe izdemeıdi. Sáýleti Qostanaı qalasynyń kórkine aınalǵan I.Omarov atyndaǵy oblystyq qazaq drama teatrynyń spektaklderine orys, qazaǵy birdeı keledi. Teatrdyń ishki ásemdigin ózge jurttyń da kórgisi kelip turady, «jaqsyny kórmek úshin» degen emes pe? Onyń syrtynda qoldanam deseń ár oryndyqta ilespe aýdarma daıyn. Qazaqpen qatar, ózge jurttyń barlyǵyna tanys orys jáne álem ádebıeti klassıkteriniń shyǵarmalary júrip jatady. Mysaly, ótken jyly teatrdyń bas rejısseri Ersaıyn Tóleýbaı «Sergeı Esenın» spektaklin qoıdy. Orys ádebıetin jaqsy biletin rejısser lırıkasy qaı halyq ókilin de sýsyndatqan aqynnyń jeke ómirin, onyń alapat sezimi men mahabbatyn, tragedııasyn pesaǵa arqaý etti. – Qostanaıǵa Reseıde biraz jyl Ishki ister mınıstri bolǵan, Qaýipsizdik Keńesi hatshysynyń orynbasary, general Rashıd Nurǵalıev kele qaldy. Syrtta júrgendikten be, qazaq ónerin qasterleıtin kisi eken. Kóligin toqtatyp, teatrǵa kirip, aralap kórdi. Sol kúni «Sergeı Esenın» spektakliniń bolatynyn aıtyp, shaqyrdym. Keshke ýaqyt taýyp kelip, spektakldi kórip ketti. Ol Sergeı Esenındi qazaq tilinde qoıǵanymyzǵa óz tańǵalysyn jasyrǵan joq. Tek ol emes, Qazaqstan Parlamentiniń depýtattary, qalaǵa kelgen basqa da mártebeli qonaqtar, qarapaıym kisiler osynda kelip, teatrdy aralap kóredi, spektaklderdi qyzyqtaıdy. Sonymen qatar, qaı ulttyń bolsyn otaý qurǵan jastary qos aqqýdaı bolyp, teatr­dy aralap júrýdi, sýretke túsýdi ádetke aınaldyrǵan. Qazaq drama teatry osyndaı ásem ǵımaratqa kóshýdiń arqasynda ónerimiz de ózgelerge burynǵydan da beter jetip jatyr. Shúkirlik etemiz. Bul sulýlyqtyń shekarasy bolmaıtynyn kórsetetin uǵym, – deıdi bas rejısser, Qazaqstannyń halyq ártisi Ersaıyn Tóleýbaı. Iá, osy qutty shańyraqqa kelgen jurt taza bulaqtan sý ishkendeı rýhanı tazaryp, baıyp ketedi. Osyǵan qarap, syrt kisi teatrda ózekti másele joq, bári de qyzdyń jıǵan júgindeı jaınap, ret-retimen tur dep oılar. «О́nerge, teatrǵa memlekettik qamqorlyq bolmaı, onyń kósegesi kógermeıdi!» degen bas rejısserdiń ashy janaıqaıyn tyńdaǵanda pisýi jetken máselelerdiń sheshimin kútip turǵanyn sezgendeısiń. Jáne ol tek Qostanaı teatryna ǵana emes, Qazaqstannyń barlyq dramalyq óner oshaǵyna tán. О́nerdegi ózektilik birneshe eselenip ketkendeı kórinedi. – Meniń ómirim teatr salasynda ótip keledi. Qazaqstandaǵy barlyq teatrdyń jaǵdaıynan habardarmyn. Kópshiligine qaraǵanda Qostanaı teatrynyń jaǵdaıy salystyrmaly túrde shúkirlik deýge turarlyq. Al kadr máselesi kúıip turǵanda mynadaı sáýletti ǵımaratta otyryp, kóńilimiz ortaıa beredi. Teatrda 40-50 akter bolýy kerek. Al olardyń sany bizde qazir 28 ǵana. Segiz akter zeınet jasyndaǵy kisiler. Kadr jetpegen soń olardyń jasyǵynan asylyn irikteýge de mursha joq. Men kelgeli talantty degen bes akter ketip qaldy. Byltyr T.Júrgenov akademııasyn Dıana Rahmetova degen qyzymyz bitirip keldi. Kórik qandaı, til qandaı, án qandaı! Talantty bala, sahnaǵa alǵash shyqanda kórermenin baý­rap aldy. Biraq 30 myń teńgege qashanǵy jumys isteıdi? Chelıabidegi О́ner akademııasyn bıyl tórt jas bitirip keledi. Olar da 30 myń teńgege toqtar ma eken? Áleýmettik-turmystyq másele teatrǵa qadam ashtyrmaıdy, bas kótertpeıdi, – dep bas rejısserdiń saǵy synyp otyr. Ersaıyn Júnisbekuly teatrǵa kadr qutaıtpaıtynnyń biri – baspana máselesi ekenin aıtty. Teatr ashylǵaly on bes jylda bir adam da baspana ala almaǵan. Árıne, naryq kezinde páter burynǵydaı bıýdjet qarajatyna berilmeıdi. Álgi 30 myń teńge alatyn jastarǵa qaı bank nesıe beredi? Olar túgel osy teatrda shashy aǵarǵan akterlerdiń de aılyq jala­qysy úı alatyn nesıege tótep bere almaıdy. Teatrdyń jataq­hanasy retinde bes bólme úı bar. Rejısserdiń aıtýyna qa­ra­ǵanda, qazir onda bes otbasy turyp jatyr. Teatr akter­leriniń toıda júretini de qazir jalpy jurtqa belgili kórinis. Asabadan qadamy júrip ketkender turmysyn túzeýge talpy­nady, al sahnanyń sáni bolǵa­ny­men asa­balyqqa «ebi joq­tar» bas­pa­na­syz júredi ne­mese tur­mys taýqymeti olar­dy sah­na­dan ketirip tynady. – Men qazaq drama teatrynyń bastaý bulaǵynda turǵandardy aıtpaı-aq qoıaıyn, bergidegi Asanáli, Raıymbek, Sábıt, Sholpan, Ydyrys, Farıda, Zámzágúl, Merýert, Núketaı, Torǵyn sııaqty tolyp jatqan akterlerimizdi jurt kóshede kórse marqaıady, maqtanady. Olardy bir kórý kórermen úshin qýanysh. Al qazir akter degen toıdan shyqpaıtyn boldy. Sahnada kórermen tabynyp otyratyn akterdiń quny bes tıyn bolyp ketkendeı, ishim kúıedi. Bizdiń teatrdyń da akterleri toıda júredi. Ne isteımin, olardyń bala-shaǵasyn men baǵamyn ba? Tilim qysqa, – deıdi Ersaıyn Júnisbekuly. О́ner qudireti qoǵamdy tárbıeleıdi. Al teatr – káýsardaı taza, shynaıy rýhanı azyqtyń otaýy, qasıetti qoımasy ispetti. Onyń ózi toq bolmasa, kórermenge bereri de solǵyn tartpaı ma degen oı tek rejısserdi tolǵantpaıdy. «Úıdegi oıdy bazardaǵy naryq buzady» degen ǵoı, turmys taýqymetimen júnjigen akter sahna, sulýlyq týraly shabytty áńgime aıtar ma eken? Bul týraly biz de qadalyp suramadyq. Názıra JÁRIMBETOVA, «Egemen Qazaqstan». QOSTANAI.