Jýyqta jolymyz túsip elordanyń eski bóligindegi «Saparjaı» avtobeketi mańynda ornalasqan «Qaıyrymdylyq» ortalyǵyna bardyq. Kireberistegi qorshaý – keńseniń qasynda bir top adam tur. Deni – jastar. Olar ortaǵa tastalǵan tildeı qaǵazdardy bir-birden sýyryp áketip jatyr. Bul qaǵaz-tizimde qalada turatyn jetim-jesir nemese joqshylyqqa tap bolǵan kedeı otbasylardyń mekenjaıy jazylyp, olarǵa nendeı kómek qajettiligi kórsetilipti. Munda jınalǵan qaıyrymdy azamattar qaǵazda jazylǵan tizim ishinen qolaılysyn tańdap alyp, shamasy keletin isterge tegin kómek jasaýǵa talpynyp jatqanyna kýá boldyq.
Tipti keıbir jigitter «myna mekenjaı meniń úıime jaqyn jerde eken, kórshi haqysy umyt qalmasyn» dep, sharıǵı talap negizinde tańdaý jasasa, ekinshi jaqtan taǵy bireýler «kómir suraǵan adam bar ma eken, men alaıynshy» dep umsynyp turdy. Qazaq azamattardyń osy bir qaıyrymdylyǵyna jáne bul sharany uıymdastyryp júrgen baýyrlarǵa dán rıza bolyp, kóńil shirkin bir marqaıdy. Ásirese, joǵarydaǵy «kórshi haqysynan» qoryqqan azamatqa súıindik.
Osy oraıda, myna bir támsil eske túsedi. Ertede irgesi túıisken eki kórshi bolypty. Biri – dáýletti, ekinshisi – yńyrshaǵy shyqqan jarly. Bir kúni baıdyń jalǵyz uly kedeıdiń úıine barsa, olar jypyrlaǵan bala-shaǵasyna et qýyryp berip jatyr eken. Biraq baıdyń balasyna dám tatyrmaıdy. Renjigen erke ul ákesine jylap keledi. «Kórshiler ózderi qýyrdaq jep, maǵan aýyz tıgizbedi» dep. Bul rasynda yńǵaısyz oqıǵa edi. Renjip baı keledi. «Bunyń qalaı kórshi?» deıdi túnerip. Mańdaıy tershigen jarly beıbaq: «Baıeke, aıyp etpeńiz, birneshe kúnnen beri balalarym ash. Búgin tań qarańǵysynda turyp, aýyl shetinde ólip jatqan esektiń san etin kesip ákelip, ony ystyq sýǵa birqansha qaınatyp aram qany tazarǵan soń balalaryma qýyrdaq jasap berdim. Bul biz sııaqty kedeıge adal esepteledi, al sizdiń balańyz úshin aram. Sol sebepti ulyńyzǵa dám tatyrmadym» deıdi. Bul sózdi estigen baıekeń sol jerde teńselip ketken eken. Dereý úıine baryp, qajylyq paryzyn atqarý úshin jınap júrgen qarajatyn buzbaı-syzbaı jarly kórshisiniń qolyna ustatady. «Meniń qajylyǵym osy bolsyn». Baıdyń bul áreketi táńir aldynda qabyl bolypty. Sol jyly qajylyqqa barǵan tanystary «Baıeke, siz qajylyqtan qashan keldińiz, biz sizdiń qubylanyń qaqpasyna súıenip turǵan sulbańyzdy birneshe dúrkin kórdik» depti.
Mine, qaıyrymdylyqtyń qudireti. Iаkı qaıyrymdylyq bireýge qaıyrym jasaý – Allanyń aldynda eń jaqsy amal. Budan ótken súıikti is joq. Qaıyrym men meıirim bolmaǵan jerde qoǵam qatygezdenedi. Atam qazaqtyń «Qaırany joq kólden bez, qaıyrymy joq elden bez» degeni tegin emes. Adamzattyń asyly ardaqty paıǵambarymyz (s.ǵ.s): «Eger Jaratýshynyń aldynda abyroıym artsyn deseń qaıyrym jasa» depti. Iаǵnı babalarymyzdyń «Allaǵa jaǵam deseń azandy bol, aǵaıynǵa jaǵam deseń qazandy bol», degeni tárizdi.
Bul oraıda, kesip-piship aıtýǵa bolatyn paıym – búgingi qazaq sonaý talapaıǵa toly myńdaǵan ǵasyrdyń qandy qoınaýynda joǵalyp ketpeı, ne bir zulmattan aman shyǵyp, qazirgi kúnge jetýi – osy qaıyrymdylyǵynyń arqasy. О́ıtkeni qaıyrymsyz jurt – qatygez ań sııaqty. Birin-biri talap-jep jer betinen joq bolady.
Qazaqta qaıyrymdy isimen ónege bolǵan tulǵa kóp. Sonyń biri – Shyńjań-Tarbaǵataı óńirinde ótken ǵasyr ortasynda ómir súrgen ataqty jomart Basbaı Sholaquly. Osy kisiniń bir retki qaıyrymyn aıtsaq, Bashekeń 1931-32 jyldary Qazaqstanda bolǵan alapat ashtyq saldarynan Tarbaǵataı ólkesine aýyp barǵan qazaqtarǵa arnap, shekera shebindegi Barqytbel baýraıynan birneshe jerge ashana ashyp, ashtyqtan aýyp kelgen halyqty aman alyp qalǵan. Osy aman qalǵan qazaqtar arada 20-30 jyl ótkende, ıaǵnı 1950-1960 jyldary qaıtadan Qazaqstanǵa kóship kelip, soǵystan keıingi el ekonomıkasyn kóterý isine erekshe eńbek sińirdi. Onyń syrtynda qazaqylyǵy sýalyp bara jatqan eldiń tamyryna nárli qan júgirtti. Demograftardyń esebi boıynsha osy jyldary elge oralǵan qazaqtar urpaǵy qazir 2 mıllıonǵa jetken. Eger táýelsizdiktiń bir ustyny – demografııa desek, qaıyrymdy qazaq bir Basbaıdyń arqasynda jyrtyǵymyz bútindelip, joǵymyz túgendelip otyrǵan joq pa?!