Bul «Báıterektiń» artynda kimder tur?

Qazaqstandyqtarǵa jańa memleket­tik sıfrly joba arqyly tabys tabýdy usynatyn bul jarnama-jazbalardyń jalǵan ekenin holdıng resmı túrde málimdedi. Áleýmettik jelilerdegi hol­dıngtiń atynan jarııalanǵan mundaı aqparattardy teriske shyǵarǵan «Báı­terek» AQ baspasóz qyzmeti munyń barlyǵy alaıaqtardyń arandatýy ekenin aıtyp, «Sońǵy ýaqytta logotıp jáne basqa da sımvolıkany paıdalana otyryp, holdıngtiń atynan jalǵan aqparat taratý jıilep ketti. Munyń barlyǵy jalǵan aqparat jáne holdıng olardyń avtory emes. Barlyq senimdi aqparat holdıngtiń Instagram, Facebook, YouTube, Twitter jáne Telegram-daǵy res­mı paraqshalarynda ornalastyryla­dy. Saq bolyńyz, alaıaqtardyń aqparat­ta­ryna aldanyp qalmańyzdar!» dep má­lim­deme jasady.

Alaıda «Báıterek» sımvolıkasy áli kúnge deıin áleýmettik jelilerde «jyltyńdap júr». Tipti soń­ǵy «jarnamalaryna» Memleket bas­­shy­sy­nyń sýretin salyp, dızaınyn jańa­lap ta qoıǵan.

Osydan keıin biz «Báıterek» ulttyq holdıngtiń bas­pa­sóz qyzmetine habarlasyp, ásire­se Facebook-te jańbyrdan keıingi sańy­raý­qulaqtaı kún sanap kóbeıip bara jat­qan «feık» jarnamaǵa qatysty qandaı shara qoldanǵandary jóninde suraǵan edik. Holdıng bul suraǵymyzǵa: «Shynynda da, sońǵy ýaqytta áleýmettik jelilerde holdıngtiń atynan jalǵan aqparat berý, onyń ishinde «Báıterek» turǵyndardyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan jańa áleýmettik jobany usynady» degen sııaqty taqyryptarda jarııalanymdar kóbeıip ketti. Taǵy da qaıtalap aıtamyz, bul resýrstar – alaıaqtyq áreketter. «Memlekettik sı­fr­­lyq platforma» jáne «Báıterek In­vest platformasy» portaldaryna jáne áleýmettik jelilerde osy platformalardy jarnamalaıtyn posttarǵa holdıngtiń eshqandaı qatysy joq» dep jaýap berdi.

«Báıterek» baspasóz qyzmetiniń ha­barlaýynsha, bul jarııalanymdardy teriske shyǵaratyn tıisti túsin­dir­me­lerdi olar áleýmettik jelilerdegi resmı paraqshalaryna ornalastyryp, korporatıvtik saıtqa kelip túse­tin suraqtarǵa da tolyq jaýap bergen. «Sonymen qatar Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligi Aqparat komıtetiniń kómegimen Telegram-daǵy tanymal StopFake.kz faktchek arnasynda jáne birqatar respýblıkalyq BAQ-ta atalǵan aqparattyń jalǵan ekenin jazdyq. Osyndaı «fıshıng» sil­te­meler anyqtalǵan kezde, Hol­dıng­­tiń aq­parattyq qaýipsizdikke jaýap beretin komplaens qyzmeti «Mem­le­kettik teh­nı­kalyq qyzmet» AQ-ǵa jumys tárti­bi­men osy jalǵan resýrs­tardy buǵattaý týraly suranys jibe­redi. Al olardyń el aýmaǵynda jiberilgen resýrstardy buǵattaıtyn múmkindigi bar» delingen resmı jaýapta. Holdıng qaskúnemderdiń mundaı «fıshıng» resýrstardy sheteldik «hostıngterde» óte kóp jasaıtynyn da aıtyp otyr. «Ishki ister mınıstrligi de, MTQ da, Qazaqstannyń ózge de quqyq qorǵaý organdary álemdik jelide bul resýrstardy jasaýǵa tyıym sala almaıdy. Osylaısha Facebook jáne taǵy basqalardyń jarnama berýshilerdi aldyn ala tekserýlerine súıenýge týra keledi. Al olar paıdalanýshylardyń shaǵymdaryna qaraı osy resýrstardy jarııalanǵannan keıin buǵattap, jarnamalaýdy toqtata alady», deıdi «Báı­te­rek­tiń» baspasóz qyzmeti.

Sonda bul «Báıterektiń» artyn­da kimder tur? Mundaı «feık» aqparat­tardyń qaqpanyna kimder kóp iligedi? «Toly­ǵyraqqa» ótkende qan­daı máli­metterge tap bolasyz? Sıfrly joba­men aqsha tabý – alaıaqtyqtyń jańa túrine aınalǵan ba? Konstıtýsııaǵa sáı­kes Qazaqstan Prezıdenti – memle­ket­tiń joǵary laýazymdy tulǵasy. Memlekettik qyzmet týraly Zańǵa sáıkes laýa­zym­dy tulǵa bılikti bildiredi. Al álgi «Báı­te­rektiń» artynda turǵan alaıaq­tard­yń Memleket basshysynyń beı­nesin qol­dan­ýy «júrekjutqandyq» emeı nemene? Bul bılikti oıynshyqqa aınaldyrý emes pe?

«Siz qııaldaǵan barlyq nárse – shy­naıy», «Qarapaıym halyq úshin», «Ba­tyl­dyq tanytsańyz, barlyq arman oryndalady», «Armanyń asqaq bolsyn»... Álgi «Báıterektiń» joǵaryda aıtqan jazbasynyń siltemesine bir ret «kirip» kórseńiz boldy, áleýmettik jelidegi jeke paraqshańyzǵa túrli jarnama betterinen osyndaı «urandary» menmundalap tur­ǵan «jazba» jyl­tyń­dap shyǵa beredi. Al silteme arqy­ly ótseńiz bir kezderi tıyn sanap, kedeıliktiń qamytyn kıip otyrǵan jal­ǵyz­basty ananyń tórt aıdyń ishinde «óz ózine senimdi» ári aýqatty áıelderdiń qataryna qalaı qosylǵany týraly «qıyndyqqa toly taǵdyrymen» tanysyp shyǵasyz. Senimdilik úshin álgi áıel qarasha úıde balasyn kóterip turǵan kedeı kezi men qymbat kólikte otyrǵan baqytty sátiniń fotosyn da salyp qoıǵan. Uly ekeýiniń ómiri sońǵy ýa­qyt­ta túbegeıli ózgergenin aıtyp, biraz «sezimge oınaıtyn» «baqytty da baı kelinshek» sóziniń sońynda bul oljaǵa qalaı tez ári ońaı qoljetkizýge bo­la­­tyny jaıly tolyq nusqaýlyqty da jarııalaıdy. Iаǵnı Dar Capital plat­for­masynyń jumys prınsıpin egjeı-tegjeı túsindirip beredi. Bir aıta keterligi, bir túnniń ishinde 500 dollar tabysynyń 1300 dollarǵa deıin kóbeıgenin aıtyp, «tamsanatyn» ózge avtordyń 2-3 mınýttyq beınejazbasynda bul sıfrly platformanyń «memlekettik» ekenin, onyń «Qazaqstan Respýblıkasynyń Parlamenti, Ulttyq banktiń qoldaýymen» júzege asyrylyp jatqanyn kórýge bolady. Al nusqaýlyq boıynsha platformaǵa tirkelýshi eń al­dy­men jeke málimetteri men shotyn tirkeýden ótkizýi qajet. Osy tustan-aq bul «jarnamanyń» jalǵandyǵy men jar­ǵa jyǵa­tynyn birden túsinýge bolady. О́zde­rin «áleýmettik joba» dep ataıtyn Dar Capital platformasynyń saıty «Bul usynystyń qarapaıym halyq úshin paıdasy qandaı?» degen suraqqa jaýaptaryn da jarııalap qoıǵan. Ol – birinshiden, «az ǵana táýekelmen úlken paıda tabý», ekin­shiden – «eń tıimdi aktıvterdiń biri», úshin­­shiden – «qarajatty Qazaqstan ban­ki­niń kez kelgen kartasynan jyldam alý múmkindigi».

Internet alaıaqtyqtyǵyna qatysty qylmystardyń kún saıyn túrlenip, ózgerip otyratynyn IIM Tergeý depar­ta­mentiniń basshysy Sanjar Ádilov aptalyq brıfıng barysynda da aıtqan bolatyn. IIM-niń málimdeýinshe, jyl basynan beri elimizde 11 myńnan astam ınternet alaıaqtyq jasalǵan. Departament ókili halyq arasynda alaıaqtyqtyń túrli tásilderi týraly aýqymdy aqparattyq-túsindirý jumystarynyń júrgizilip júrgenine qaramastan aram nıettilerdiń azaımaı turǵanyn aıtady.

Máselen, elimizde jyl boıy «Haı-tek» operasııasy birneshe ret ótkiziledi. Aq­parattandyrý jáne baılanys sala­syn­daǵy, sondaı-aq aqparattyq tehnologııalardy, onyń ishinde ınternet alaıaq­tyq­tyǵyna qatysty qylmystardyń aldyn alý­ǵa jáne ashýǵa baǵyttalǵan je­del is-shara kezinde ınternet paıdalanýshylar­dy aldaýǵa qatysty kóp fakti anyq­ta­lyp jatady. Sonyń ishinde ózge­ler­diń derbes derekterin paıdalana otyryp, mıkroqarjy uıymdarynda onlaın nesıe rásimdeý, jalǵan habarlandyrýlar ornalastyryp, belgili bir qyzmet túrin usyný arqyly aqsha tabý óte jıi tir­ke­le­di eken. «Haı-tek» jedel aldyn alý is-sharasyn ótkizý kezinde res­pýblıka aýmaǵynda barlyǵy bıyl 200-den astam qu­qyq buzýshylyq anyqtalsa, onyń ba­sym bóligi, ıaǵnı 190 fakti ınternet alaıaq­tyq­qa qatysty.

«Qylmystyq isterdi tergeý tájirı­be­si ınternet alaıaqtary men qarjy pıra­­mıdalarynyń qurbandary tez ba­ıyp ketýdi ańsaıtyndar ekenin kórsetip otyr. Adamdardyń kóbi salymdardyń joǵary kirisine úıip-tógip ýáde beretin agressıvti jarnamaǵa qarsy tura almaı qalady. Buǵan qarapaıym halyqtyń soqyr senimin qarjylyq saýatsyzdyǵyn qosyńyz. О́zderin joǵary tabysty ınves­­­­tısııalar salasyndaǵy tabysty kompanııalar retinde kórsetý – ınternettegi alaıaqtyq pen qarjy pıra­mı­dalarynyń keń taralǵan túri mine, osy. Bul kompanııalar «perspektıvaly bıznes», «jo­ǵa­ry tehnologııalyq kompanııa», «ın­no­­vasııalyq joba» sııaqty tanymal jáne tartymdy ataýlardy óte utqyr paıdalanady. Sonymen qatar olar óte tıimdi jobalarǵa, qor bırjala­ry­na nemese tıimdi óndiriske aqsha salý­dy usynady. О́kinishtisi, qazirgi tań­­da ınternetti jaýlap alǵan mundaı nusqa óte kóp. Birin buǵattap, kózin jo­ıyp jatsań, ertesi basqa bir túri shyǵa keledi», degen Sanjar Ádilov jalǵan aq­pa­rat taratqany úshin zań boıynsha jaýapkershilik qarastyrylǵanyn da eske salyp ótti.

Ras, qazir aqparattyń kóptiginen sarap­taýǵa ýaqytymyz joq. Baıybyna bar­maı jatyp, ońaı ári tez baıýǵa umtylamyz. Al túbine tereń boılasań, bári basqasha...Tu­nyp turǵan alaıaqtyq pen aldap-arbaý. «Bálen jerde altyn bar, barsań baqyr da joq» demekshi, tegin aqshany eshkim basyńnan tómen tóge salmaıtynyn qashan túısiner ekenbiz osy...