«Jasyl Qazaqstan» – Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasyna sáıkes ázirlengen Ulttyq joba. Osy arqyly elimizdegi ekologııalyq jaǵdaıdy jaqsartyp, halyqqa qolaıly ómir súrý ortasyn qalyptastyrý kózdelip otyr.
Ornyqty damýdyń 7 maqsatyn kózdeıdi
Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Serikqalı Brekeshevtiń aıtýynsha, qujat tórt negizgi baǵyttan turady. Tutastaı alǵanda, Ulttyq jobada 11 mindet qarastyrylyp, soǵan sáıkes 19 kórsetkish jáne 48 is-shara aıqyndaldy.
«Birinshi baǵyt – «Taza Qazaqstan» atmosferalyq aýa sapasyn jaqsartý, qaldyqtardy basqarý jáne elimizdegi sý nysandarynyń ekojúıelerin saqtaý syndy negizgi ekologııalyq problemalardy sheshýge yqpal etedi. «Únemdi Qazaqstan» baǵytynda tabıǵı resýrstardy turaqty paıdalanýǵa den qoıylady. Birinshi kezekte, bul sý resýrstaryna jáne ekonomıkanyń energııa syıymdylyǵyn tómendetýge qatysty. «Tabıǵat» baǵytynyń maqsaty – bıoalýandyqty saqtaý jáne erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtardy damytý. Tórtinshi baǵyt – «Ekologııa bolashaǵy» halyqtyń ekologııalyq bilimi men mádenıetiniń deńgeıin arttyrýǵa arnalǵan.
Ár baǵyt boıynsha memlekettik josparlaý júıesiniń birinshi deńgeıdegi qujattarymen, sondaı-aq BUU Ornyqty damý maqsattarymen ózara baılanystylyǵy aıqyndalǵan. Máselen, turaqty damýdyń 17 maqsatynyń ishinde bul joba jeti maqsatty iske asyrýdy kózdeıdi», dedi S.Brekeshev.
Elimizdiń bas ekology aıtqandaı, «Taza Qazaqstan» atmosferalyq aýanyń lastanýyn azaıtýdy, qaldyqtardy basqarý júıesin jetildirýdi, tuıyq sıkldegi ekonomıkany damytyp, tarıhı lastanýlardy joıýdy jáne respýblıka aýmaǵyndaǵy sý nysandarynyń ekojúıelerin saqtaýdy kózdeıdi. Bul birinshiden, lastanýdyń deńgeıi joǵary ónerkásip oryndarynyń qyzmeti men elektr stansalarynda kómirdi jaǵýmen baılanysty. Osy máseleni sheshý úshin aýa sapasy nashar 10 qalada 5 jyl ishinde 16 iri kásiporynda zııandy qaldyqty 20%-ǵa tómendetý josparlanyp otyr. Aıtalyq «ArselorMıttal Temirtaý» qaldyq kólemin 54%-ǵa azaıtýǵa mindetti.
Ulttyq parkterdiń qatary tolyǵady
Ekojúıeni ornyqty damytý úshin álemdik tájirıbe kórsetkendeı, erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtardyń aýdany shamamen 10-12%-dy quraýy tıis. Qazir Qazaqstanda erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtardyń úlesi – 9,6%. Osyǵan baılanysty «Ulytaý» memlekettik ulttyq parkin jáne «Merke» qoryqtar tabıǵı parkin qurý josparlanýda.
«Sırek kezdesetin jáne joıylyp bara jatqan janýarlardyń sanyn qalpyna keltirý» mindeti sheńberinde turan jolbarysyn reıntrodýksııalaý úshin azyq bazasyn qurý maqsatynda «Ile – Balqash» memlekkettik tabıǵı rezervatynda qaban, toǵaı buǵysy, elik sanyn ulǵaıtý kózdelgen. Sondaı-aq balyq resýrstarynyń tabıǵı popýlıasııasyn 224 myń tonnaǵa deıin ulǵaıtý jáne jersinýi keminde 65% bolatyn 2 mlrd aǵash otyrǵyzý jónindegi is-sharalar qarastyrylǵan», dedi mınıstr.
Ekologııalyq mádenıet basty nazarda
S.Brekeshevtiń aıtýynsha, «Ekologııa bolashaǵy» aıasynda ornyqty damý qoǵamyn qurýǵa basa nazar aýdarylady. Vedomstvo basshysy ekoqurylym men mádenıet deńgeıin arttyrý jónindegi baǵyt ulttyq jobanyń bazalyq baǵyty sanalatyndyqtan tabıǵatty qorǵaý jáne ekologııalyq saqtaý is-sharalary men saıasaty birinshi kezekte ekologııa jáne qorshaǵan ortany qorǵaý týraly bazalyq túsinikteri bar azamattarǵa arnalady. Qazirgi jaǵdaı osy saladaǵy bilim berý, onyń ishinde ekologııalyq bilim salasynda reformalar júrgizý qajettiligin kórsetip otyr.
«Osy baǵytta eki mindet alǵa qoıylǵan. Birinshiden, bul – ekologııalyq aspektilerdi resmı bilim berý jáne aǵartý júıesine biriktirý. Mekteptiń 6-synyp baǵdarlamasyna tańdaý boıynsha jańa kýrs retinde «Ekologııany» engizip, osy baǵyttaǵy aǵartý ortalyqtary jelisin qurý kózdelgen. Ekinshiden, ekologııalyq baǵyttaǵy aqparattyq keńistikti qalyptastyrý. Birge-taza Qazaqstan syndy ekologııalyq aksııalar iske asyrylady», dedi Ekologııa mınıstri.
Tutastaı alǵanda, jobany iske asyrý halyqtyń naqty kiristeriniń ulǵaıýyna, IJО́-niń 231 mlrd teńgege ósýine yqpal etip, 60 myńǵa jýyq jumys orny ashylady dep boljanýda. Mınıstr bul joba áleýmettik nátıjege qol jetkizýge arnalǵanyn jetkizdi. Budan basqa atalǵan strategııa kólderdegi sý sapasyn jaqsartýǵa, sondaı-aq sýarý kezinde shyǵyndy azaıtýǵa múmkindik beredi. Sol sekildi ormandy aýmaqty 5%-ǵa deıin ulǵaıtýǵa jol ashady dep sendirdi joba avtorlary.