Keńestik saıasattyń keleńsizdigi

Sharaǵa Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıver­sıtetiniń professory, tarıh ǵylymdarynyń doktory, UǴA akademıgi Mámbet Qoıgeldi onlaın qatysyp, «Azattyq qozǵalystaǵy din men din qyzmetkerleriniń orny» taqyrybynda baıandama jasap: «Din – kez kelgen ulttyń mádenıetiniń qalqany, qorǵany. Patshalyq Reseı de, bolshevıkter de muny jaqsy bildi. Sóıtip dinge qarsy jumys istedi. О́ıtkeni din jaıǵan ımamdardyń halyq arasyndaǵy bedeli óte joǵary boldy. Imamdar Alash qozǵalysyna da dem berdi. Máselen, Mirjaqyp Dýlatov­tyń «Oıan, qazaq» kitabyna ty­ıym salynǵanda ımamdar ony meshitterde qoldan kóshir­tip, taratty. Sol úshin de olar qýdalandy» dedi ol. Sondaı-aq ótken ǵasyrdyń 30-jyldary bolshevıkter Shaıanda meshit-medrese ustaǵan Appaq ıshan­dy qolǵa túsirip, túrmege qamap, ǵumyryn qıǵanyn, tipti ıshannyń úrim butaǵyna de­ıin qýdalaǵanyn aıta kelip, kóp­tegen din qyzmetkeri aıaýsyz jazalaǵanyn atap ótti.

Sonymen qatar jıynda Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń professory, tarıh ǵylymdarynyń doktory,  Talas Omarbekov «HH ǵasyrdyń 20-30 jyldaryndaǵy keńestik bıliktiń din qaıratkerleri­ne ustanymy: qasiretti sıpa­ty men saldarlary» taqyry­byn­da baıan­da­ma jasap, Ahmet Ádilbaev atty moldanyń Stalınge jazǵan hatynan úzindi oqyp, qýdalanǵan din qaıratkerlerin aqtaý jolynda tize qosyp eńbektený keregin alǵa tartty.

Odan keıin fılosofııa, saıasattaný jáne dintaný ınstıtýty dintaný bóliminiń meńgerý­shisi Baqytjan Satershınov «Qazaqstandaǵy dinge qar­­sy saıası qýǵyn-súrginniń ózek­ti máseleleri» taqyrybyna toqtaldy. «Negizinde dindarlarǵa qarsy saıasat Patshalyq Reseı kezinde bastaldy. Osy saıasatty bolshevıkter jalǵastyr­dy. Onyń dúnıetanymdyq negizi tórkinin marksızmnen alǵan lenınızmnen bastaldy. Bılik­ti Stalın óz qolyna alǵannan keıin stalınızm ıdeologııasyna negizdelgen dinge qarsy saıasat júrgizildi. Bul saıasattyń túpki negizi, istegen qylmystary barynsha adamshylyqqa qarsy antıgýmanıstik sıpatta boldy» dedi ol.

Bas qosý barysynda pikir bil­dirgen basqa da maman, ar­hıv derekterine súıene otyryp, din qaıratkerleri men ult zııalylary arasynda rýhanı baı­lanys bolǵanyn alǵa tartty. Sol sebepti din qaıratkerlerine antıkeńestik agıtasııa jasady, kontrrevolıýsııalyq áreketke bardy, shpıonajben aınalysty degendeı aıyptar taǵylyp, qýǵyn-súrginge ushyraǵanyn jetkizdi.