Yrysty aımaqtyń súti men qaımaǵy árdaıym suranysqa ıe

 «Sútten bulaq aǵyzǵan...» degendeı, je­tisýlyq sharýalardyń jemisti eń­be­gi­niń bir parasy sút zaýyttarynyń toq­taýsyz jumys istep, ózimizdi de, ózge­ler­di de daıyn ónimmen qamtyp otyr­ǵa­ny­­nan baıqalady. Sonyń biri – Tekeli qa­lasyndaǵy sút zaýyty. Jalpy, sút ón­dirisimen aınalysyp, halyqty tabıǵı ónimdermen qamtamasyz etip otyrǵan «Tekeli» sút zaýytynyń 60 jyldyq tarıhy bar. Kásiporynda «Tekeli» brendimen sút taǵamdarynyń 23 túri shyǵarylady, sonyń ishinde sút, aıran, maı, qaımaq, súzbe jáne basqa da kóptegen túri bar. Aldaǵy ýaqytta balmuzdaq pen irimshik shyǵarý josparlanyp otyr. О́tken 9 aıda Tekeli qalasynda quny 307,2 mln teńge bolatyn 1 100 tonnadan astam sút, qaımaq, sary maı, súzbe jáne basqa da sút taǵamdary óndirilgen. Kásiporyn «Altyn sapa» baıqaýynyń júldegeri, kóptegen marapatqa ıe bolǵan.

«Tekeli» sút zaýytynyń tarıhy sonaý 1953 jyldan bastalady. Alǵashynda sút jı­naıtyn saýda núktesi retinde quryl­dy. 1987 jyly oǵan jeke kásiporyn mártebesi berildi. Al qazirgi «Tekeli sút zaýyty» degen ataýy kópke keńinen ta­nys. Ujymnyń tynymsyz eńbeginiń jáne basshylyqtyń uıymdastyra bilý she­ber­liginiń arqasynda 1990 jyl­dar­daǵy kúrdeli kezeńde de kásiporyn jumysy aqsaǵan joq. Al táýelsizdik jyl­dary zaýyt qaıta túlep, jumysy ja­ńa­sha qarqyn aldy. Bertinde oblys ákim­diginiń qoldaýymen «О́ndiris» baǵdarlamasy boıynsha jeńildetilgen nesıege ıe boldy. О́ndiris tolyqtaı qaıta jańǵyrtyldy. Zamanaýı tehnologııalarmen jabdyqtaldy. Budan soń zaýyt ta­­­ýaryna degen suranys artyp, kásiporyn búgingi naryq talabyna saı damı tústi.

Eńbek jolyn osy kásiporynda bas­taǵan, úzdiksiz 30 jyl boıy óndiriste ju­mys istegen Valentına Kýbrak bú­ginde «Tekeli» sút zaýytynyń óndiris jónin­de­gi dırektory laýazymyna deıin qol jet­kiz­gen jan eken.

– Alǵash zaýytqa 1990 jyly óndiris she­beri retinde qabyldandym. Bul – eń­bek jolymdy alǵash bastaǵan jerim. Sodan beri 30 jyl boıy osy zaýyttyń qa­byrǵasynda eńbek etip kelemin. Eli­miz táýelsizdik alǵannan keıin memleket qol­daýynyń nátıjesinde zaýyttyń shy­ǵa­­ratyn óniminiń kólemi edáýir artty, óndiris irgesi keńeıdi. Búginde táýligine 10 tonnadan 20 tonnaǵa deıin ónim shyǵa­ra­myz. Zaýytta tájirıbeli mamandar jet­kilikti. Olardyń aldy keminde 20 jyl­­dan beri osynda eńbek etip júr. Bul rette 45 qyzmetkerdiń 30 paıyzyn jas­tar qurap otyr. Bul – qýantarlyq jaıt. Qyzmetkerlerimizdiń áleýmettik jaǵ­daı­la­ryna da kóńil bólip, qoldap otyramyz. Kásiporyn esebinen bir mezgil ystyq tamaq jáne tegin jol júrý bıleti beriledi, – deıdi V.Kýbrak.

Zaýytqa qajetti shıkizat qala mańyn­da­­­ǵy sharýa qojalyqtarynan, jeke aýla­­­­lardan jınalady. Zaýytta sút­tiń sa­­­pasyn tekseretin arnaıy zertha­na bar. Tek zerthanalyq tekserý qory­tyn­dysy shyqqannan keıin ǵana sút ón­diriste qoldanylady. Máselen, zaýyt oblystyń iri sharýashylyqtarynyń biri «Hılnıchenko jáne K» sharýa qojaly­ǵy­men tyǵyz baılanysta jumys isteıdi. Sút zaýytqa jetkizilip, tıisti zertteý júr­­gizilgennen keıin separatordan ótki­zi­ledi. Sol arqyly sút tabıǵılyǵyn saq­taıdy. Munan keıingi ónimniń standartty maılylyǵyna qol jetkizý úshin qalyptandyrý, súttiń uıyp qalmaýy úshin gomogenızasııa, súttiń maksımaldy qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin pas­­­terleý prosesteri júrgiziledi. Budan ári daıyn ónim qaptalyp, markasy qoıylyp, saýda núktelerine jóneltiledi.

– Bizdiń ónimniń basty ereksheligi – onyń eshqandaı qospasyz, ónimniń tabıǵı qalpyn saqtaýynda. 1953 jyldan bastap biz taza memlekettik tapsyrysqa jumys istedik. Bizdiń sútimizdi balabaqshada, mektepter men aýrýhanalarda paıdalandy. О́ıtkeni biz óz ónimimizdi taza tabıǵı sútten daıyndadyq. Jáne áli kúnge son­daı sapany ustanyp kelemiz, – deıdi ká­sip­oryn dırektory V.Kýbrak.

Jalpy, sútte tabıǵı dárýmender saqtalatyndyqtan, ónimdi saqtaý merzimi shekteýli bolady. Máselen, zaýyttyń sút ónimderi 5 kún, al aıran 7 kún ǵana saqtalady. Zaýyt ónimderin turaqty tutynatyndar qatarynda jeke satyp alýshylardy aıtpaǵanda, «Shapaǵat» arnaıy áleýmettik qyzmet kórsetý ortalyǵy, «Te­keli» sanatorıi, kondıterlik sehtar, iri saýda dúkenderiniń jelisi bar. Taldyqorǵan, Almaty qalalarynda da zaýyt ónimine suranys joǵary eken.

Byltyr «Tekeli» sút zaýyty rebrendıng jasap, óziniń barlyq óniminiń syrtqy qaptaýyn tolyqtaı ózgertti. Sonyń nátı­je­sinde ónim qaptamasy burynǵydan góri aıqyn, tanymal, qolaıly bola túsken. Qazir sút zaýytynyń taýarlaryn ınternet jelisi arqyly keńinen jarnamalaı bastapty. Kásiporyn indet jaǵdaıynda úlken synaqty bastan ótkerdi. Indetpen kúres jaǵdaıynda da zaýyt jumysyn toq­tatqan joq. Qaıta otandyq taýarǵa degen suranys eki esege artyp, ónim shy­­­ǵ­arý kólemi de ulǵaıtyldy. Kásip­oryn qyzmetkerleriniń bári koro­na­vırýsqa qarsy vaksına aldy. «Osy­laı­sha ózimizdiń, jaqyndarymyz ben aı­nalamyzdaǵy adamdardyń da ómirin qaýip­ten qorǵaımyz», deıdi olar.

Aıtpaqshy, aldaǵy jyldan bastap zaýyt balmuzdaq pen irimshik shyǵa­rý­dy bas­tamaq. Sonymen qatar jańa tehno­lo­gııa­nyń kómegimen óndiris kólemin taǵy da ulǵaıta túsip, naryqtaǵy pozısııalaryn nyǵaıtyp, taýardyń jańa túrlerin meńgerýge kóshpek.

– Osy jyl el Táýelsizdigine 30 jyl to­­­lyp otyr. Al bizdiń kásipornymyz úshin eki ese qýanysh. Osy jyldar ishin­de Tekeli qalasy da ósip-órkendedi, jańa arnaǵa baǵyt aldy. Kásiporyndar kó­be­ıip, jańa úıler, áleýmettik nysandar salyndy. Memlekettik qoldaý shara­la­rynyń nátıjesinde, qyzmet­ker­ler­diń kúndelikti tynymsyz eńbegi arqyly zaýytymyzdyń da irgesi keńeıip, jańa múmkindikterge talpynýda. Sapaly ónim shyǵaryp, jas mamandardy oqytyp-úıretip, jańa jumys oryndaryn qurdyq. Biz otandyq óndiristi damytýǵa úles qo­syp júrgenimizge qýanyshtymyz. Osy 30 jylda men qarapaıym maman­nan dırektorǵa deıingi qyzmettik bas­pal­daq­tardyń bárinen óttim, kásibimdi tereń meńgerýge múmkindik aldym, óz-ózimdi damyttym, sóıtip tabysqa jet­tim. Osyndaı damý joldarynyń bári biz­diń bereke-birligimizdiń, bir-biri­miz­di qoldaýdyń, memlekettiń jaǵdaı jasaǵanynyń arqasy dep bilemin, – deıdi V.Kýbrak.

Almaty oblysy