Azattyqtyń qadirin ár azamat túsinýi kerek

Keńes dáýirindegi josparly ekono­mıkanyń saıasaty odaqtas respýblı­kalardyń derbes óndiris júrgizýine barynsha tosqaýyl qoıǵany belgili. Kezindegi saıasat Tuńǵysh Prezıdenttiń maqalasynda egjeı-tegjeıli baıandalypty. Rasymen de alpaýyt odaqtan shyǵyp, jeke táýelsiz memleketke aınalý jolynda birtalaı qıyndyqqa kezik­tik. Ekonomıkalyq turǵydan alsaq, alyp zaýyttar negizinen Reseı jerinde orna­lasty. Al respýblıkalardan shıki­zat jóneltiletin edi. Sonyń ishinde Qazaq­standaǵy metallýrgııa, alıýmınıı, taǵy basqa zaýyttardyń ónimderi jartylaı shıkizat bolyp, ol basqa jerde daıyn ónim bolyp óńdelip shyǵatyn. Bir mysal, Almaty oblysynyń Shelek aýda­nyn­da temeki sharýashylyqtary bola­tyn, «Qazaqstan» atty halyqtyń joǵar­y su­ra­nysyna ıe bolǵan temekini oraıtyn qaǵaz Perm oblysynan alynatyn, ol ónim Armenııada shyǵarylatyn edi.

Kezinde Ońtústiktegi Qyzylqum aýda­nynda, qazirgi Otyrar aýdanynda ýran óndirisi bolyp, onyń zııany jergi­likti halyqqa tıe bastaǵan. Onyń sebebin izdesek, jerastyndaǵy ýran ónimin alý úshin oǵan kúkirt qyshqyly jiberilgen, ol qospa sısternalarmen Tájikstanǵa tasymaldanǵan, al ony basqarýshy mekeme Tashkentte ornalasqan. Kúkirt qyshqyly eldiń sý ishetin qudyǵynan tabylyp, halyq sýsyz qalǵanda jaýapty mekemeni tabý ońaı bolmaı shyqqan. Mine, osyndaı mysaldar ortalyqtyń ımperııalyq qıturtqy saıasatynyń bir kórinisi edi.

Qazaqstan ekonomıkasy rýbl aıma­ǵynda bolǵanda ınflıasııa myńda­ǵan paıyzben ólshenýshi edi. Oǵan da ba­ıyppen qarap, kezinde zeınetaqy men basqa da áleýmettik tólemderdi tóleý bas­ty saıasat boldy, azyq-túlikpen qam­tamasyz etý qatań baqylaýǵa alynyp, alypsatarlardyń alasapyranyna jol berilmedi.

Egemendiktiń eleń-alańynda kóshe demokratııasy alǵa shyǵyp, tyńǵy­lyq­ty is atqarýdyń ornyna saıasat týyn jelbiretip, qoǵamdy dúrliktirgen kúshter az bolǵan joq. Sol kezde Elbasy Nursultan Nazarbaev «aldymen – ekonomıka, sodan keıin – saıasat» uranyn kóterip, atqarýshy bılik pen qoǵamdy naqty iske jumyldyra bildi.

Sonyń arqasynda el ekonomıka­syn­da­ǵy qıyndyqtardy bastan keshe oty­ryp, tyǵyryqqa tirelsek te qulaǵa­nymyz joq. Halyq bosyp, kórshi elder­diń esiginde telmirgen joq. Aqyry, irgemizdi bekitip, ózimizdiń tól qun­dylyq­tary­myzǵa qol jetkize bastadyq. О́z ónim­derimiz kóbeıdi. Talaı álemdik daǵ­darysty da basymyz­dan ótkizdik, son­da da jasyǵan joqpyz, qaıta eńsemiz­di tikteı túsip, memleket retinde orny­ǵa tústik. Ekonomıkamyzdyń on pa­ıyz­dyq ósimine qol jetkizýimiz – so­nyń kórinisi. Qazirgi IJО́ ósimi tym joǵa­ry bolmasa da álemdik pandemııa keze­ńinde órkenıentti elderdiń sońynda emespiz.

Eń bastysy, elimizdiń tynysh­ty­ǵy men halyqtyń birligi. Táýelsizdi­gin ala almaı júrgen, osy bir qymbat syıǵa qol jetkize almaı, armanda júrgen elder de barshylyq. Sondyqtan ár aza­mat basty qundylyǵymyz – táýel­siz­digimizdiń qadirin túsinýi kerek. Oqy­­ǵan jastarymyzdyń úlken toby eko­no­mıkanyń ár salasynda eńbek etip jat­qany da qýantady. Soǵan qarap el egemendiginiń alǵashqy qazyǵyn qaǵý men onyń irgesin qalaýǵa qatysqan adam retinde bolashaqqa senimmen qaraımyn. Biraq izdenis kerek, áli de órkenıetti elderden úırenetinimiz kóp.

Atamurat ShÁMENOV,

ekonomıka ǵylymdarynyń doktory