ArcelorMittal: Táýelsiz Qazaqstandaǵy 26 jyldyq tabysty qyzmet

– Naır myrza, búginde «Arse­lorMıttal Temirtaý» iri taý-ken me­tal­­­lýrgııa kompanııasy sanalady, 26 jyl buryn kásiporynnyń eli­miz­degi qyzmeti qalaı bastaldy?

– О́zderińiz biletindeı, 1991-1995 jyl­dar aralyǵynda el boıynsha jaǵ­daı óte kúrdeli boldy. О́nerkásiptik kásiporyndar birinen soń biri jabyldy, ınjenerlik-tehnıkalyq kadrlar bul jerden perspektıvalar kórmeı, jappaı shetelge ketip jatty. Temirtaý qala­syndaǵy iri metallýrgııalyq kombınat ta tolyq toqtaýǵa jaqyn boldy, qyz­metkerlerge uzaq ýaqyt boıy jalaqy tólenbedi, al qalanyń ózinde jylý da bolǵan joq.

Qazaqstandyqtar ekonomıkanyń tu­raqtanýy men jańǵyrýyn eldiń Tuńǵysh Prezıdenti N.Á. Nazarbaevtyń esimimen baılanystyrady. Qazaqstan Magnıtkasyn jáne Qaraǵandy kómir shahtalaryn saqtaý men qaıta jańǵyrtý da Elbasynyń jeke qatysýymen júzege asty. Jas táýelsiz Qazaqstannyń qa­lyp­tasýynda Tuńǵysh Prezıdenttiń sheteldik saparlary, sonyń aıasynda shetelderdiń basshylarymen jeke baılanystary jáne jetekshi ekonomıkalyq alyptarmen tabysty kelissózderi sheshýshi ról atqardy.

1995 jylǵy qarasha aıynda NLM toby (keıinnen ArcelorMittal tobyna aınalǵan) Qazaqstandaǵy iri metal­lýr­gııa­lyq kásiporynnyń aktıvterin satyp alyp, 800 mln dollar ınvestısııalady, onyń basym bóligin kásiporyndy tehnıkalyq qaıta jaraqtandyrýǵa jum­sady. Lakshmı N.Mıttal bastaǵan top basshylyǵy el men óńirdiń odan ári eko­no­mıkalyq damýynyń úlken perspektıvalary bar jáne oǵan kásiporyn da óz úlesin qosa alady dep sendi.

N.Nazarbaev qarapaıym jumys­shy­lar arasynda árdaıym bedeldi boldy. Áriptesterdiń aıtýynsha, birneshe aı boıy qaryzǵa jumys istegen zaýyt ju­mys­shylarynyń senimine ıe bolý óte qıyn edi. Ol jumysshylardy sheteldik ın­­ves­tordyń nıeti túzý jáne uzaq ýaqyt boıy jumys isteýge daıyn ekendigine sendirdi.

Kásiporynda tyndyrylǵan birinshi is – jalaqy tólendi. Sodan keıin sýyq ılekteý sehynda metall óńdeý jelisi jáne daıyn ónimdi oraý ýchaskesi qaıta qu­ryldy. Zaýytta eki ystyq myryshtaý jáne metall jolaqty alıýmınıı myrysh­taý jelileri salyndy.

Sol kezde óndiristik qana emes, búkil qalanyń problemalary da sheshildi. Jumysshylardyń eńbek jaǵdaılarymen qatar, ómir súrý jaǵdaılaryn da jaqsartý kerek edi. Metallýrgııa kombınatynyń JEO-2 Temirtaý turǵyndaryn jylýmen jáne elektr energııasymen qamtamasyz ete bastady, al QarGRES-ke osy fýnksııalardy qalanyń eski bóliginde ǵana atqarý júkteldi.

2005 jyly eki úzdiksiz qańyltyr quıý mashınasyn iske qosqan soń zaýyttyń aldynan jańa múmkindikter ashyldy. №2, 3 jáne 4 domna peshterinde 2-shi razrıadty kúrdeli jóndeý jumystary júrgizildi. Marketıng salasyndaǵy jumys ta jańa deńgeıge shyqty – ótkizý naryǵyn qaıtadan ıgerýge týra keldi.

Sodan beri 26 jyl ótti. «Arselor­Mıttal Temirtaý» kompanııasy áýelden respýblıkadaǵy jumysyn qarqyndy bastap, áli de Qazaqstannyń qara metal­lýr­gııasynyń flagmany bolyp keledi.

– Siz mańyzdy aspekti – kom­pa­nııa­nyń qala ómirine yqpa­lyn aıtyp óttińiz, búginde «ArselorMıttal Temirtaý» kompanııasynyń áleýmettik ma­ńyzy qandaı?

– Bul Temirtaý qalasyna ǵana qatys­ty emes. 30 myńnan astam adam eńbek etetin kompanııa kásiporyndary 8 mono­qalada qala quraýshy bolyp sana­la­dy, 180 myńnan astam turǵyndy kom­mý­nal­dyq qyzmettermen qamtamasyz etedi.

2019 jáne 2020 jyldary qalalardyń ınfra­qurylymyna salynǵan ınves­tı­sııa 1,3 mlrd teńgeni; densaýlyq saqtaý men qaýipsizdikke, ekologııalyq qo­ǵam­das­tyqty damytýǵa jáne áleý­met­tik is-sharalarǵa salynǵan ınvestısııa 1,9 mlrd teńgeni qurady. Al óndiristiń qor­sha­ǵan ortaǵa áserin azaıtýǵa atalǵan kezeńde 30,8 mlrd teńge baǵyttaldy.

Kompanııanyń óńirdegi áleýmettik jobalarynyń jalpy quny 1,1 mlrd teńgeni qurady. Temirtaýda zamanaýı emhana men dene shynyqtyrý-saýyqtyrý ortalyǵyn saldyq. Qazir balabaqsha qurylysy júrgizilip jatyr.

Biz árqashan áleýmettik jaýapty kompanııa boldyq. Sońǵy ýaqytta osy ba­­ǵyt­taǵy belsendiligimiz arta tústi. Qa­­­raǵandy oblysynyń ákimdigimen yn­ty­maqtastyq jónindegi birqatar memorandým jasaldy. Onyń ishinde 800 mln teńgeden astam somaǵa oqý oryndaryn qoldaý jáne 250 mln teńgeden astam somaǵa Shahtınsk qalasyndaǵy Mádenıet jáne demalys saıabaǵyn qaı­ta jańartý bar. Turaqty jobalarǵa kel­sek, kompanııa balansynda balalar-jasóspirimder ortalyǵy, «Mıttal» sport kesheni, «Samal» sanatorıı-pro­fı­­laktorıi, qazaq mádenı ortalyǵy, «Shahter» tennıs ortalyǵy, «Romantık» balalar lageri, «Fakel» balalar lageri bar.

Kompanııa qyzmetkerleri men olar­dyń otbasylarynyń laıyqty ómir súrýi biz úshin mańyzdy. 2020-2021 jyldary adamı kapıtalǵa, áleýmettik saıasatqa, qyzmetkerlerdi qoldaýǵa jáne qaýipsiz eńbek jaǵdaılaryn jasaýǵa salynǵan ınvestısııalardyń jalpy kólemi 47,6 mlrd teńgeden asty.

– Pandemııamen kúres, jumys­shy­lar­dy qoldaý sharalary qalaı júr­gizi­lý­de?

– Kásiporyndarda COVID-19-dan ba­rynsha qorǵalǵan eńbek jaǵdaılaryn jasaý boıynsha sharalar qabyldandy. Kompanııa birden áleýmettik osal top­tar­ǵa arnalǵan birneshe jobany iske qos­ty. Adamdar kóp jınalatyn jerler­de jumysshylardyń bolýyn azaıtý úshin avto­býstar uıymdastyryldy, olar metal­lýrgter men shahterlerdi bar­lyq sanıtarlyq-epıdemıologııalyq nor­maǵa sáıkes jumysqa jáne úıge apardy. Sondaı-aq qorǵanys maskalary tapshy bolǵan kezde kompanııa kúshimen 330 myńnan astam qorǵanys quraly tigildi.

Vaksınalaý bastalǵan kezde, tike­leı kásiporyndardyń densaýlyq saq­taý pýnktterinde egý bólmeleri uıym­das­tyryldy. Bul ujymdy vaksınalaý­men barynsha qamtýǵa múmkindik berdi. Qyzmetkerlerdi ózderiniń jáne bas­qa­lar­dyń qaýipsizdigi týraly oılaý­ǵa jáne egilýge yntalandyrý úshin vak­sı­na­laýdyń tolyq kýrsynan ótkenderge syıaqy berdik. Sonymen qatar olardyń arasynda úsh avtomobıl oınatyldy. Bul kólikterdi qarapaıym jumysshylar: slesar, shahter jáne júrgizýshi jeńip alǵany qýantady. Joǵaryda atalǵan barlyq is-sharalar jaqsy nátıje berdi – kompanııa ujymynyń 92%-dan astamy vaksınalandy.

Sondaı-aq Qaraǵandy oblysynyń medısınalyq mekemelerine Pfizer-BioNTech vaksınalaryn saqtaý jáne tasymaldaý úshin 180 mln teńgege jabdyq satyp alyp, kómek kórsettik. Jalpy, KVI-men kúreske 2,7 mlrd teń­ge­den astam qarjy baǵyttaldy.

 – Siz kompanııanyń áleýmettik joba­lary boıynsha aıtarlyqtaı kór­­set­kishterge toqtaldyńyz, al sa­lyq­­­qa qatysty ne aıtasyz? «Ar­selor­Mıttal Temirtaý» memleket qa­zy­­na­syna qansha qarajat tóleıdi?

– Jyl saıyn «ArselorMıttal Temirtaý» tóleıtin salyqtardyń jalpy somasy 60 mlrd teńgeden asady. Alaıda bıyl memlekettik bıýdjetti 100 mlrd teń­geden astam somaǵa tolyqtyrýdy jos­parlap otyrmyz.

– Qazirgi ýaqytta turaqty damý maqsattary, kómirtegi izin azaıtý jáne jal­py prosesterdi, tehnologııalardy jetildirý, ekologııalyq turǵydan taza bolý – jaı trend qana emes, ómir­lik qajettilik. Kompanııa osy ba­ǵytta qandaı jumystar atqaryp ja­tyr?

– «ArselorMıttaldyń» jahandyq maqsaty – áldeqaıda tıimdi jáne energııany az paıdalanatyn, kómirtekti az shyǵaratyn ınnovasııalyq prosesterdi qoldana otyryp jasalǵan bolatpen jaqsy álem qurýǵa kómektesý. «Ar­se­lorMıttal» álemde 2050 jylǵa qa­raı kómirtegi beıtaraptyǵyna qol jet­ki­zý­ge jáne 2030 jylǵa qaraı 25%-ǵa tómendetýdi maqsat etip otyr. Germanııa, Ispanııa, Belgııa jáne Kanadadaǵy «ArselorMıttal» bólimsheleriniń el Úkimetimen kómirtegi izin azaıtý bo­ıyn­sha kúsh-jigerin qoldaý týra­ly ke­lisim­de­ri bar. Biz Qazaqstan Úki­me­ti­men osyndaı kelisim jasaımyz dep úmittenemiz.

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezı­denti Qasym-Jomart Toqaev kómir­tektik beıtaraptyq ssenarııi úshin alǵa qoıylǵan maqsattarǵa qol jet­ki­zý­de memlekettiń, bıznes pen jalpy qoǵamnyń belsendi birlesken kúsh-jigeri qajet ekenin birneshe ret atap ótti. Ony tabysty iske asyrý 2030 jylǵy maq­sattarǵa – 1990 jylǵy deńgeıge qaraǵanda shyǵaryndylardy 15%-ǵa tómendetýge ǵana emes, sondaı-aq 2060 jylǵa qaraı parnıktik gazdardyń nóldik teńgerimine de qol jetkizýge múmkindik beredi. Biz «ArselorMıttal Temirtaýda» kúsh-jigerimizdi biriktire otyryp, kózde­gen nátıjelerge qol jetkizýge bolatynyna senimdimiz.

– Qazirgi ýaqytta kompanııa qandaı mańyzdy ekologııalyq jobalardy jú­ze­ge asyrýda?

– Qazirgi kezde úsh úlken joba belsendi iske asyrylyp jatyr. Onyń basty maqsaty – qorshaǵan ortaǵa shyǵarylatyn shyǵaryndylar sanyn azaıtý. Birinshisi, bas korpýsty qalpyna keltirý jáne JEO-2-de №7 qazandyqty montajdaý. Bul jobanyń taǵy bir mańyzdy áseri bar. Bul qalaǵa ystyq sý berýdi jáne onyń teńgerimdi shyǵynyn ulǵaıtý múmkindigi. Qazir alty qazandyq jumys istep tur, degenmen qoldanystaǵy qýat­tar jetkiliksiz. Qoımaǵa qosalqy ból­shekter men jabdyqtardyń 65%-y ákelindi. Jumysty 2022 jyldyń naý­ryz aıynda aıaqtaý josparlanǵan, sodan keıin №7 qazandyq pen onyń barlyq komponentterin ornatý qolǵa alynady. Jobany 2023 jylǵy qyrkúıekte tolyq aıaqtaý kózdelgen. Qazirgi ýaqytta barlyq jumys kestege sáıkes júrgizilip jatyr.

Budan basqa, eki óndiristik joba «ArselorMıttal Temirtaý» AQ JEO-PVS-da iske asyrylýda, ıaǵnı eki ret tazalanatyn №1 qazandyq pen bıiktigi 150 metr, ıaǵnı burynǵydan 50 metr joǵary JEO-PVS tútin qubyryn salý. Jumys keste boıynsha júrgizilýde jáne 2022 jylǵy tamyzda aıaqtaý josparlanyp otyr. Bul jobalar ekologııalyq jaǵdaıǵa jáne óńirdegi ómir sapasyna aıtarlyqtaı oń áserin tıgizedi.

– Fıltrlerdi ornatý – ózekti másele. Osy baǵytta qandaı jumys júr­giziledi?

– Fıltrlerdi ornatý – bizdiń ekolo­gııalyq josparymyzdyń mańyzdy quramdas bóligi. Agloóndiriste №5 aglomashınada elektr fıltrlerin ornatý boıynsha júzege asyrylýda. Buǵan deıin eski tazartý júıeleri AGP-da – mýltısıklondar jumys isteıtin, olardyń tıimdiligi shań shyǵarýdyń ruqsat etilgen kórsetkishterine qol jet­kizýge múmkindik bermeıtin. Bel­gııalyq Hamon fırmasynyń tehnologııasy boıynsha jasalǵan jańa elektr fıltri jumys oryndaryndaǵy shańdy azaıtýǵa jáne atmosferanyń lastaný kórsetkishterin jaqsartýǵa yqpal etedi. Shań shyǵaryndylary boıynsha kútiletin kórsetkishter – 45-ten 50 mg/m3 deıin.

Budan basqa, biz ák kúıdirý sehynda elektr fıltrlerin ornatýdy, sondaı-aq kúl-qoqys jınaǵyshty arttyrý bo­ıynsha jobany qolǵa alýdy josparlap otyrmyz.

2024 jylǵa qaraı «ArselorMıttal Temirtaý» AQ koks hımóndirisinde koks gazyn tazartý jobasyn engizedi. Búginde koks batareıalarynan shyǵatyn gazdyń qospalary bar. Qazirgi jabdyq gazdy tıisti kólemde tazarta almaıdy, bul qorshaǵan ortanyń lastanýyna ǵana emes, sonymen qatar kúndelikti paıdalaný kezinde qaýipsizdik tehnıkasyna baılanysty problemalarǵa da alyp keledi. Jobanyń quny shamamen 135 mln dollardy quraıdy.

– Naır myrza, 2024 jyl – mundaı mańyzdy joba úshin tym uzaq emes pe?

– Biz óz tarapymyzdan osyndaı jahandyq jobalardyń barynsha tez iske asyrylýyna bar kúsh-jige­rimizdi salamyz, biraq barlyq qa­jetti talaptar men iske asyrý kezeń­deri mindetti túrde saqtalýǵa tıis. Mysaly, biz aıtyp otyrǵan joba úsh ke­zeńge bólingen. Birinshisi, jańa salqyndatý qondyrǵylaryn ornatý jáne bastapqy gaz salqyndatqyshtardy qalpyna keltirý. Ony 2022 jylǵy jeltoqsanda aıaqtaý josparlanǵan. Qa­zirgi ýaqytta eski jabdyqty demon­taj­daý júrgizilýde, onyń ornyna tıimdi tazartý júıeleri ornatylady: kombınatta alǵash ret engiziletin úsh elektr fıltri, mehanıkalyq jaryq­tan­dyrǵyshtar jáne sentrıfýga bol­maq. Jańa qondyrǵylar gaz sapasyn jaq­sartady jáne aýanyń lastanýyn­ azaı­tady. Sonymen qatar jobanyń birinshi kezeńiniń eń qıyn bólikteriniń biri aıaqtaldy – ıtalııalyq Paul Wurth kompanııasynyń jańa bastapqy gaz salqyndatqyshy ornatyldy. Ol zaýytqa eki ret bólek jetkizildi: kontraksııanyń birinshi bóliginiń salmaǵy – 47 tonna, ekinshisi – 40 tonna. Jabdyqty ornatý úshin 500 tonnalyq kran qoldanyldy.

Mundaı kólemdegi jumystar aıtar­lyqtaı daıyndyqty jáne ýaqytty qajet etedi.

– Eger sandar arqyly aıtar bol­saq, 2021 jyly emıssııalar kólemi qan­shaǵa azaıtyldy?

– Eger 2020 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrsaq, 2021 jyldyń úshinshi toqsanynda emıssııa kólemi 2 myń tonnaǵa tómendedi. Bul rette bıyl óndiristiń óskendigin eskerý qajet.

Biz aldymyzǵa emıssııany azaıtý ǵana emes, Temirtaýdy kógaldandyrý mindetin de qoıyp otyrmyz. Kompanııa «Jol kartasyn» oryndaý aıasynda qala aýma­ǵynda 500 myń túp aǵash otyr­ǵy­zady. Jumys bastalyp ketti, kombınat aýmaǵy kógaldandyryldy, kóktemde jáne kúzde Temirtaýda 11 myńnan astam aǵash egiledi.

«ArselorMıttal Temirtaý» AQ óńir­diń ekologııalyq jobalaryna sal­ǵan ınvestısııalarynyń jalpy kólemi 800 mln dollardan asady, bul qarjy ózara túsinistik týraly memorandým boıynsha «Jol kartasy» sheńberindegi ınvestısııalar kóleminen 140 mlrd teńgege artyq. Osy is-sharalardyń bar­lyǵy óz nátıjesin beretinine senim­di­min. О́ıtkeni bizdiń kásiporyndar orna­lasqan qalalar kompanııa úshin tek óndiris orny ǵana emes. Onda bizdiń jumysshylarymyz turady. Kompanııa basshylyǵy da turady, jumys isteıdi. Men árqashan kompanııa – bul bir úlken otbasy dep aıtamyn jáne jaýapty jumys berýshiler retinde adamdarǵa ju­mysta ǵana emes, ómirde de qolaıly jaǵdaı jasaý úshin bar kúshimizdi salýy­myz kerek dep sanaımyn.

 Qazaqstanda eki jyldan beri jumys istep kelemin. Bul el – meniń ekinshi úıimdeı. Bárimiz de úıimizdiń jaqsy jáne jaıly bolǵanyn qalaımyz. Sondyqtan basty mindetimiz – qaýipsiz jáne turaqty óndiris qana emes, el azamattarynyń ómirin jaqsartý. Osy ýaqyt ishinde kóp is atqaryldy, odan da artyǵyn qolǵa alý kerek. Qazaqstandyq Magnıtka Táýelsiz Qazaqstanǵa salyqtyq tólemder ákelip qana qoımaı, turǵyndardyń áleýmettik kóńil kúıin jaqsartý, jańa tehnologııalar men kásipqoılardyń jańa býynyn tartý arqyly damyp, órkendeýge tıis. «ArselorMıttal Temirtaýda» bul maqsat úshin bar kúsh-jigerimizdi salamyz.

Áńgimelesken

Dýman ANASh,

«Egemen Qazaqstan»