О́zbekstandaǵy tuńǵysh elshi

Ol – respýblıkada birinshi lektegi arab tiliniń mamany, shyǵystanýshy ǵalym. Tashkent memlekettik ýnıversıtetinde úzdik oqyp júrip, 1963 jyly KSRO Jo­ǵa­ry bilim mınıstrligi Damask ýnı­ver­sıtetine oqýǵa bólgen jalǵyz oryndy Saılaý Batyrsha-uly jeńip alyp, Sırııada alǵashqy keńestik stýdent boldy. Aǵanyń aıtýynsha, Uly dalanyń Ábý Nasyr ál-Farabı jáne basqa da bilim izdegen jastary Baǵdatqa, Shamǵa baryp oqyp, ǵylymmen aınalysqan. Qazaq aýyz ádebıetinde, hıssalarda, halyq ertegilerinde jıi aıtylatyn Sham – osy Damask shahary. Sóıtip, taǵdyr Saılaý aǵany bul qııanǵa salǵan jazmysh ony jerlesi, ekinshi Arıstotel dep atalǵan uly ustaz ál-Farabı izimen Damaskige tegin jolyn túsirmegen sııaqty. Ol – keńes zamanynda uly ǵalym babasynyń basyna baryp duǵa oqyǵan alǵashqy qazaq.

Halyqaralyq qarym-qatynas sala­syn­da­ǵy alǵashqy qadamyn S.Batyr­sha-uly 1964 jyly Qazaq sheteldermen dostyq jáne mádenı baılanystar qoǵamynyń jaýapty hatshysy retinde bastady. 1965-1967 jyldary Qazaq KSR Syrtqy ister mınıstrliginiń birinshi hatshysy bolyp qyzmet atqardy. Onda dıplomatııalyq qabiletin kórsete bildi, kóp sheteldiń delegasııalaryn Almatyda qabyldap, onyń ishinde Iran shahy Mohammed Reza Pehlevımen kezdesti. Ol 1967 jyly Qazaqstan Kommýnıstik partııasy joldamasymen Máskeýdegi Keńes Odaǵy Syrtqy ister mınıstrliginiń Joǵary dıp­lomatııalyq mektebine (bú­ginde Dıp­­lo­matııalyq akademııaǵa) tyń­daý­shy retinde qabyldandy. Keńestik kadr júıesinde dıplomatııa salasyndaǵy jaýap­ty qyzmet az ulttar ókilderine sırek buıyratyn. Naqtylaı aıtqanda, KSRO Syrtqy ister mınıstrliginiń quramynda qazaq dıplomattary neken-saıaq, saýsaqpen sanarlyqtaı bolatyn.

Joǵary dıplomatııalyq mektepti bitirgen soń, S.Batyrsha-ulyn arab jáne fransýz tilderiniń mamany retinde Aljır Respýblıkasyndaǵy Keńes Odaǵy elshiligine úshinshi hatshy dıplomatııalyq qyzmetine jiberedi. Onda jas dıplomat óz qyzmetin abyroımen atqara bildi. Sondaı-aq ol Qazaqstannyń Aljırdegi mádenı kúnderin ótkizýge bel­sen­e qatys­ty. Delegasııa quramynda Qazaq KSR Oqý-aǵartý mınıstri K.Aıma­nov, ataqty ártister B.Tólegenova, E.Hasan­ǵalıev, Á.Esqalıev t.b. óner maı­tal­mandary boldy. Qazaq ónerin arab jurt­shylyǵyna keńinen tanystyrýda S.Batyrsha-uly da óz úlesin qosty.

Dıplomatııalyq qyzmetpen qatar, Sákeń ǵylymı jumyspen de shuǵyldandy. 1973 jyly kandıdattyq dıssertasııasyn ol kezde jabyq mekeme bolǵan Máskeý mem­lekettik halyqaralyq qatynastar ıns­tıtýtynda qorǵady. 1993 jyly Ple­ha­nov atyndaǵy halyq sharýashylyq ıns­tıtýtynda «Indýstrıalızasııa ekonomıkı stran Severnoı Afrıkı (Aljır, Egıpet, Lıvııa, Marokko, Týnıs)» taqy­ry­bynda doktorlyq dıssertasııasyn qorǵaıdy.

Ol KSRO Syrtqy ister mınıstrliginiń quramyna qaıtyp kelip, 1978-1981 jyldary aralyǵynda Kongodaǵy Keńes Odaǵy elshiliginiń ekinshi hatshysy boldy. Sheteldegi jaýapty qyzmetter oǵan álemniń tynysyn uǵynýǵa, óz eliniń keleshegin ózge eldermen salystyryp, dúnıeni tanı bilýge aıqara jol ashty. Halyqaralyq tájirıbesi bar dıplomat Keńes Odaǵy ydyraǵanda ǵana eli­miz derbestik alatynyna kózi jetedi. S.Batyrsha-uly 1990 jyly 3 maýsymda Qazaq KSR Prezıdenti N.Nazarbaevpen kezdesedi. Keńes Odaǵy daǵdarysty bas­tan keship otyrǵanyn, ulttyq múddeni oılastyrý kerektigin bilgen Nursultan Nazarbaev Qazaqstannyń bolashaǵyn oılap, dıplomat S.Batyrsha-ulyna: «Bundaı jaǵdaıda syrtqy saıasattaǵy tá­jirıbeńdi eseptep seni Syrtqy ister mı­nıstriniń orynbasary etip taǵaıyn­daı­myn, haraket jasa», dep aıtady.

1990-1993 jyldary Sákeń Qazaqstan Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary retinde Táýelsizdik úshin belsendilik tanytty jáne jas memleketti halyqaralyq arenaǵa shyǵarýda tııanaqty da abyroıly eńbek etti.

Qazaq dıplomatııasy 1990 jyly Mem­­lekettiń Egemendigi týraly dek­lara­sııany jáne Táýelsizdik jarııalaý jónindegi qujattardy daıyndaýǵa zor úlesterin qosty. Syrtqy ister mınıstr­­ligi bul mańyzdy qujattarǵa óz tarapynan «Qa­zaq­stannyń shet eldermen saıası, saýda jáne mádenı baılanys­tar jasaýyna ózindik quqyǵy bar ári bizdiń el dúnıejúzindegi qazaqtardyń ata­me­ke­nine oralýyna jaǵdaı jasaıdy» degen tarmaqty usyndy. S.Batyrsha-uly Mońǵolııaǵa eki ret resmı saparmen baryp, 50 myńnan astam qazaqtyń tarıhı Otanyna oralýyna qol ushyn berip, múm­kindik týǵyzdy. Qazaq memleketin kú­sheıtýge shettegi qandastarymyzdyń oralýynyń strategııalyq mańyzy zor eke­nin dıplomat erte túsindi.

Táýelsizdik almaı turyp-aq, 1991 jyly Prezıdent N.Nazarbaevtyń sheshi­mi­men Syrtqy ister mınıstriniń min­de­tin atqarýshy S.Batyrsha-uly Sene­galdyń astanasy Dakar qalasynda Islam konferen­sııasy uıymynyń sammıtine Qazaq­s­tan­nyń atynan tuńǵysh ret qa­tysady. Al kórshi tórt musylman Orta­lyq Azııa respýblıkalary «Islam» degen sózden shoshyp, Senegaldaǵy sammıtke barýdan bas tartty. Iran prezıdenti Rafsanjanı óziniń ushaǵymen birge Qa­zaq­stan ókilin Tegerannan Dakarǵa alyp barady. Osy sátti paıdalanyp Sákeń onnan astam shetel delegasııa basshylarymen kezdesip, olarǵa Qazaqstan týraly málimet beredi jáne Prezıdenttiń Táýelsizdik jarııalaý jónindegi oıyn jetkizedi. 1991 jyly 10 jeltoqsan kúni arnaıy shaqyrý boıynsha Sákeń jáne Ázerbaıjan delegasııasynyń basshysy Allahshúkúr Pashazade Túrkııa prezıdenti Turǵyt О́zalmen kezdeskende eýropa tilderinde sóılesýden bas tartyp, ortaq qazaq-ázerbaıjan-túrik tilderinde áńgime bolady. Bizdiń dıp­lomattan Prezıdent N.Nazarbaevtyń Táýel­sizdik alý týraly oıyn estigen T.О́zal qýanyp, Túrkııa birinshi bolyp Qazaqstannyń Táýelsizdigin moıyndaıtynyn aıtty. Shynynda da, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń depýtattary respýb­­­lıka táýelsizdigin jarııalaǵan soń, jarty saǵattyń ishinde Ankaradan Túrkııa Respýblıkasy Qazaq KSR-niń táýel­sizdigin moıyndaıtynyn jáne dıp­lo­matııalyq qatynas ornatýǵa daıar ekenin málimdedi.

1991 jyly 16 jeltoqsanda N.Á.Nazar­baev­tyń basshylyǵymen Qazaqstan Táýel­siz­digin jarııalady. Qazaqstannyń syrtqy saıasatyn júrgizip, álem elderi­men teń quqyly baılanys ornatý dıplo­mat­tarǵa júkteldi. Jas memleketti álem­dik qoǵamdastyqqa moıyndatý jáne ha­lyq­aralyq uıymdarǵa kirý mindetin Syrtqy ister mınıstri T.Súleımenov jáne onyń orynbasary S.Batyrsha-uly oıdaǵydaı atqardy. Bul – qazaq dıplomatııasynyń erekshe synalǵan kezi edi. Ekonomıka to­qyraýǵa tústi, keńestik ımperııadan qal­ǵan ıadrolyq qarý bar. Eski júıe kelmes­ke ketip, jańa júıe qalyptasýy ońaı bolǵan joq. Syrtqy ister mınıstrliginiń quramy shaǵyn edi, sheteldik tájirıbesi, dıplomatııalyq dárejesi bar adamdar az boldy. Sol sebepten Keńes Odaǵynyń Syrtqy ister mınıstrliginde jumys iste­gen bir top qazaq dıplomaty elge sha­qy­ryldy. Olardyń mınıstrlik qura­myn qalyptastyrýdaǵy eńbegin Sákeń joǵary baǵalaıdy.

S.Batyrsha-uly bir suhbatynda bos­tandyq joly týraly bylaı deıdi: «Qazaq­stannyń syrtqy baılanysyn ke­ńeı­tý úshin 1991 jyly Nursultan Nazarbaev táýelsizdik jarııalanbaı turyp-aq, Máskeýmen sanaspaı AQSh-tyń memlekettik hatshysy Djeıms Beıkerdi Almatyǵa shaqyryp, eki el arasyndaǵy ekonomıkalyq baılanys jasaýǵa kelisti».

Osy kezdesýdi jaqsy uıymdastyrǵany úshin S.Batyrsha-uly AQSh memlekettik hatshysy Dj.Beıkerden alǵys hat alady. Bul hatta Dj.Beıker myrza Almatyǵa shuǵyl saparynyń uıymdastyrylýyna mınıstrdiń mindetin atqarýshy Sákeńniń erekshe kúsh salyp, naqty ról atqarǵanyn ári kelissózdiń sátti ótýine qosqan úlesi úshin shynaıy rızashylyǵyn bildiredi.

Mınıstrliktiń basyna kele salysymen Sákeń Qazaq KSR-niń BUU-ǵa múshe bolý máselesin kóteredi. Ol 1990 jylǵy 6 qazanda «Lenınskaıa smena» gazetine ber­gen suhbatynda bizdiń respýblıka BUU-ǵa múshe bolýǵa tolyq quqyly degendi ashyq aıtady. Mysal retinde BUU-ǵa Reseı Federasııasy, Ýkraına KSR-i, Belorýsııa KSR-i múshe bolǵanyn keltiredi. Al Odaq quramynda bolǵan on bes respýblıkanyń barlyǵy Keńes Odaǵyn qurý týraly shart boıynsha teń quqyly. Soǵan qaramastan gazet redaktory kúmán keltirip: «Kazahstan polnopravnyı chlen OON: fantazııa ılı realnost?» dep Syrtqy ister mınıstriniń orynbasaryn «fantazer» dep jazdy. Alaı­da dıplomattyń aıtqany aqıqat bolyp, Qazaqstan 1992 jylǵy 2 naýryzda BUU-ǵa tolyq múshe bolyp kirdi.

S.Batyrsha-uly 1991 jyly Nıý-Iork qalasynda ótken BUU Bas Assam­bleıa­sy­nyń 46-sessııa jumysyna KSRO dele­gasııasy múshesi retinde qa­ty­sady. Ol BUU qabyrǵasynda eli­miz­diń táýelsizdigin kóksegen syndarly dıp­lomatııalyq áreketter jasady. S.Batyrsha-uly BUU janynda tirkelgen shetel tilshilerine baspasóz konferensııasyn ótkizedi. TASS tilshisi Evgenıı Menkes dıplomattan suhbat alady. KSRO delegasııasy múshesi Saılaý aǵa BUU qabyrǵasynda Qazaqstannyń táýelsizdigin alý jáne respýblıkanyń Uıymǵa kirýi týraly máselesin ashyq kóteredi. «Halyqaralyq quqyqqa jáne Qazaq KSR Konstıtýsııasyna jáne BUU-nyń Jarǵysyna sáıkes, Qa­zaqstan egemendi memleket retinde Uıym­nyń tolyq múshesi bolýyna quqy bar jáne Qazaqstan Memlekettik Egemendik týra­­ly Deklarasııamen shektelmeı tolyq táýel­sizdikke barady», dep tuńǵysh ret batyl málimdeme jasady. Bul suhbat TASS arqyly búkil álemge taraldy. Negizinde ol Prezıdent N.Nazarbaevtan Qazaqstan memlekettik táýelsizdigin alatyny, soǵan saı áreket jasaý týraly nusqaý alǵan bolatyn. BUU-ǵa Keńes Odaǵy atynan bara turyp, onyń bıik minberin paıdalanyp Qazaqstannyń múddesin kózdeýi Sákeńniń dıplomatııalyq ónerdiń sheberligin jetik meńgergenin dáleldep berdi.

Qazaq KSR Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary, Keńes Odaǵynyń BUU-ǵa kelgen delegasııa múshesi S.Batyrsha-uly arnaıy Vashıngton qalasyna barady. Onyń sebebi AQSh Baltyq jaǵalaýy el­deri, Kavkaz, Ýkraına respýb­lı­ka­la­rynyń táýelsizdigin qoldap otyrdy. Al Qazaqstanǵa kelgende AQSh Mem­lekettik departamenti eshqandaı pi­kir bildirmeı otyrǵan edi. AQSh-tyń Qazaq­stanǵa degen kózqarasyn anyqtaý úshin mınıstrdiń orynbasary resmı túrde Vashıngtondaǵy Keńes Odaǵynyń elshiliginen nota jiberip, Memlekettik departamenttiń Ortalyq Azııa respýb­lıkalarymen shuǵyldanatyn basqarma bastyǵynyń orynbasary Djonsonmen kezdesedi. Amerıkalyq dıplomatqa bizdiń respýblıka táýelsizdigin jarııalaýǵa daıyndalyp jatyr, sondyqtan AQSh-tan Qazaqstan Táýelsizdigin qoldaýdy suranady. Sonymen Sákeń AQSh mem­lekettik departamentine kirip resmı kelissóz júrgizgen birinshi qazaq boldy. AQSh-tyń syrtqy saıasatyn qosymsha qa­da­ǵalaıtyn Kongresske de kirip, kongres­smen Djonstonǵa Qazaqstannyń saıa­satyn, Ortalyq Azııadaǵy onyń geo­­saıası ornyn tolyq túsindirip, qol­daý­dy suraıdy. AQSh-tyń dıplomaty men kongressmeni jyly qabyldap, Qazaqstannyń josparyn joǵary bılikke jetkizemiz dep ýáde berdi. Sonyń nátıjesinde Almatyda birinshi bolyp AQSh óz elshiligin ashty. Onyń resmı ashylýyn Sákeń ózi basqardy.

Táýelsiz memleket jarııalanǵan soń ony BUU, basqa da halyqaralyq uıym­dar jáne shet memleketter moıyndaýy kerek. Prezıdent bul mańyzdy isti Syrtqy ister mınıstrligine tapsyrdy. Sonyń nátıjesinde bir aıdyń ishinde Táýel­siz­digimizdi 40 memleket, al bir jyl­dyń ishinde 100-den asa el moıyndady.

Halyqaralyq jaǵdaıdy bilmeıtin keıbir jýrnalıster, sarapshylar keńestik ımperııa ydyrap, onyń quramyndaǵy elder jeke-dara qalǵanyn «Táýelsizdik bizge aspannan túsken syı», «Egemendik ońaı ýysqa tústi» dep bura tartqysy keledi. Derbestikke jetý úshin ǵasyrlar boıy qanshama ult-azattyq kúres júrdi. Babalardan mırasqa qalǵan atamekendi saqtap turý úshin týǵan eldi qorǵaýda talaı bozdaqtardyń qany tógildi. XX ǵasyr basynda Alash arystary táýelsizdik úshin kúresse, XX ǵasyrdyń sońynda babalardyń bostandyq ańsaǵan uly rýhyn qazaqtyń órimdeı qyz-uldary 1986 jylǵy Jeltoqsan kóterilisinde jańǵyrtty. Dúnıedegi teńdesi joq qýatty uǵym – Azattyq , Táýelsizdik dep eńiregen erlerdiń erligi, 1990-1991 jyldary patrıottyq qoǵamdyq uıymdar, partııalar kúreske shyqty, osylaısha Táýel­sizdikke qol jetti. Táýel­siz­dik jolynda talmaı ter tókken qazaq dıp­lo­ma­tııa­synyń eńbegin nege aıtpasqa.

Ortalyq Azııada qurylǵan jańa memlekettermen dıplomatııalyq qatynas ornatý, saýda-ekonomıkalyq áriptestik, shekara máselesin sheshý problemasy týyndady. Sondyqtan 1993 jyly Prezıdent Jarlyǵymen Qazaqstannyń О́zbekstandaǵy tuńǵysh Tótenshe jáne ókiletti elshisi qyzmetine bilikti dıplomat S.Batyrsha-uly taǵaıyndaldy.

S.Batyrsha-ulynyń aıtýynsha, Tá­ýel­­­sizdik jarııalaǵan soń Máskeýden kel­­gen bilikti dıplomat Sálim Qurman­ǵo­­jın jáne Beıjińnen oralǵan Qasym-Jomart Toqaev Qazaq KSR Syrtqy ister mınıstriniń orynbasarlary bolyp taǵaıyndaldy. Olar 1992 jyly 2 shildede Syrtqy ister mınıstrligi týraly Úkimettiń jańa qaýlysyn, elshiler, dıplomattar týraly zańnamalar, erejeler daıarlaýda jáne shetelderde Qa­zaqstan elshilikterin ashýda qyrýar is atqardy.

S.Ba­tyr­sha-uly О́zbekstan Prezıdenti Islam Karımovke Senim gramotasyn qazaq tilinde sóılep, jazbasha da qazaq tilinde tapsyrǵan birinshi elshi boldy. Sol kezden bastap bizdiń elshiler de dıp­lomatııa alańynda ana tilinde sóıleýdi úlgi tutty.

О́zbekstanda elshi bolyp qyzmet atqar­ǵanda Saılaý aǵa qazaq dıasporasymen baılanysty kúsheıtti. О́zbekstanda qazaqtyń daryndy azamattary kóp bolatyn. Mysalǵa, osy eldegi qazaq zııa­lylaryn, oqymystylaryn elge tartty. Olardyń ishinde О́zbekstanǵa eńbek sińirgen arhıtektor, Qazaqstannyń Eltań­ba­syn jasaǵan Jandarbek Máli­bekov, О́zbekstanǵa eńbek sińirgen arhı­tektor, qazaq halqynyń handary, bıleri jáne batyrlarynyń alǵashqy portretterin salǵan sýretshi Á.Buharbaev syndy tulǵalar boldy. Qazir J.Málibekov Nur-Sultan qalasynda Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń professory, arhıtektýra ortalyǵynyń meńgerýshisi bolyp isteıdi. Á.Buharbaev búginde Almaty qalasynyń janyndaǵy Raıymbek aýy­lyn­da eńbek etýde. Olarǵa Qazaqstan azamattyq pasportyn qoldan tapsyrǵan bizdiń keıipkerimiz boldy.

Qazaqstan men О́zbekstan shekarasyn belgileý kúrdeli de qıyn másele boldy. Elshi shekarany bekitýde tabandylyq tanytyp, burynǵy Chernıaevka, qazirgi «Jibek joly» beketine baryp, óz aıaǵymen shekarany túgel aralap shyǵyp, Almatyǵa habar jetkizip otyrdy. Úkimetaralyq delegasııa kelissózder júrgizip, eki jaq mámilege kelip, shekara bekidi.

Saılaý aǵa 1997-2002 jyldary Qazaq­stannyń Izraıldegi elshiliginiń keńes­shisi jáne bir mezgilde Qazaqstannyń Palestınadaǵy arnaýly ókili qyzmetin atqardy. Prezıdent N.Á.Nazarbaevtyń qut­tyqtaý hattaryn Palestına bıli­gi­niń lıderi Iаsır Arafatqa tapsyryp, bizdiń el Palestına halqynyń bos­tan­dy­ǵyn qoldaıtynyn jetkizdi. 1999 jyly Nursultan Nazarbaev ekinshi ret Palestınaǵa resmı saparynda Saılaý Batyrsha-uly kezdesýdi uıymdastyrdy. Sol jyldarda Taıaý Shyǵysta jumys isteý qaýip-qaterge toly ekenin sezine tura tájirıbeli dıplomat ot pen oqtyń ortasynda júrip el múddesin múltiksiz qorǵady. Qan­sha qıyn sátter bolsa da, mınıs­tr­lik­tiń tapsyrmasyn oryndap, málimet jınady.

Dıplomatııalyq qyzmetpen qosa Sákeń ana tilimiz úshin de tabandy kúresip kele jatqan azamat. Ol memlekettik til­di dıplomatııaǵa engizýdi qolǵa alady. Ol 2007 jyly sol kezdegi Syrtqy ister mınıstri Marat Tájınniń qabyl­da­­ýyna kirip, qazaq tiline qatysty ke­le­li usynystar jasaıdy. Qazaq tilin memlekettik til retinde Syrtqy ister mınıstrligine engizýdi, qujat aınalymyn, elshilikterde notanyń qazaq tilinde júrgizilýin suraıdy. Onyń bul usynysyn mınıstr M.Tájın oń qabyldap, sodan bastap syrtqy álemmen hat-habar alysý sıpaty ana tilimizde júrgiziledi. Birneshe shet tilin biletin dıplomattar áýeli óz tilin qurmetteýi qajet. Sákeńniń usynysymen dıplomatııalyq kásibı me­re­keni atap ótýdi sol kezdegi Syrtqy ister mınıstr M.Tájın engizdi.

Búginde S.Batyrsha-uly L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıver­sı­tetiniń professory, ekonomıka ǵy­lym­darynyń doktory. Ol halyq­ara­­lyq qatynastar salasy mamandaryn daıarlaýǵa belsendi atsalysýda. Qazaq tilinde alǵash ret stýdentter men ma­gıstrant­tarǵa arnal­ǵan «Dıplo­ma­tııa­lyq qyzmet jáne halyq­aralyq qa­ty­nastar» atty oqýlyq (2011 j.) jazdy. Tuńǵysh ret BUU-nyń Jar­ǵy­syn qazaq tiline aýdaryp shyǵardy. «Táýel­sizdik jolyndaǵy dıplomatııa» esse-dıalog kitabynyń tusaýkeseri 2017 jyly Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde «Qa­zaqstan Respýblıkasynyń dıplomatııasy: qalyptasýy, damýy jáne pers­­­­pektıvalary» atty ǵylymı-tájirı­be­lik konferensııanyń aıasynda ótti. Konferensııaǵa qatysqan Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary R.Vasılenko óz sózinde S.Batyrsha-uly óziniń tereń bilimi men jan-jaqty bilik­ti­liginiń arqa­syn­da Táýelsiz memle­ke­ti­mizdiń irge­sin nyǵaıtýǵa eńbek sińir­di, elimizdiń syrtqy saıasatynyń qalyp­tasýyna zor úles qosty, dep baǵa berdi. Onyń eńbe­gi jo­ǵary baǵalanyp, «Qazaqstan Res­pýb­lı­kasy dıplomatııalyq qyzmetiniń eńbek sińirgen qaıratkeri» ataǵyn aldy.

Elbasy N. Nazarbaev: «Siz – qaltqy­syz qajyrly eńbegi osyndaı berik ir­ge­ge órilgen óreli jannyń birisiz. Osy­naý qıyndyǵy kóp jolda janymda ózde­rińiz­deı zamandastarymnyń bol­ǵa­nyn men maqtan etemin», dep Sá­keń­niń eńbegin atap ótti. Al Prezıdent Q.Toqaev: «Siz, bilikti dıplomat retinde Táýelsizdik úshin elimizdiń syrtqy saıasatyn sarabdal júrgizýge atsalysyp, ózińizdiń aıryqsha qabiletińizdi tolyq kórsete bildińiz. Kásibı sheberligińiz, prınsıpshildigińiz jáne tabandylyǵyńyz tárizdi birqatar qasıetterińizdiń arqa­syn­da laıyqty qur­met­ke bólendińiz», dep joǵary baǵa­lady.

Búginde ol jas býyn dıplomattarǵa baǵdar berip, dárister oqyp, ǵylymı jetek­shilik etedi. Sonymen qatar Syrt­qy ister mınıstriniń shtattan tys keńes­shi­si, «Dıplomat Názir Tórequluly» qo­ǵamdyq qorynyń tóraǵasy. Qazaqtan shyqqan belgili tarıhshy «Qadyrǵalı bı Jalaırı» halyqaralyq qory prezı­dentiniń orynbasary. Sákeń Reseı­diń Afrıka ınstıtýtynyń qoǵamdyq keńesiniń múshesi. Kóptegen memlekettik, halyqaralyq, vedomstvolyq nagradalarmen marapattalǵan. Atap aıtsaq, «Qurmet» jáne «Parasat» ordenderiniń, Názir Tórequlov atyndaǵy medaldyń, «Qazaqstan Respýblıkasynyń táýel­siz­digine 25 jyl» mereıtoılyq me­dali­niń ıegeri. О́zbekstannyń Qazaq­stan­daǵy elshisi Sákeńdi eki el arasyndaǵy dostyqty nyǵaıtýǵa jasaǵan eńbegi úshin О́zbekstan Respýblıkasynyń «Qurmet» gramotasymen marapattady.

Bıyl elimizdiń táýelsizdigi jolynda belsendi eńbek etken kórnekti dıplomat Saılaý Batyrsha-ulynyń 80 jyldyq mereıtoıy. Onyń ónegeli ómir jolyna qarap jas urpaq rýhtanyp, úlgi alary sózsiz.

Gúlsim EŃSEPOVA