Ár jyl óziniń ataýly kúnderimen, tarıhı oqıǵalarymen, jańa jobalarymen hám jańalyqtarymen keledi. 2022 jyl eldiń ádebı-rýhanı ómirinde túrli oqıǵalar bolmaq. Álqıssa.
Qalamger toıy – halyq toıy
Kózi ashyq, kókirek kózi oıaý oqyrman Qasym Amanjolovty qalaı qadirlese, Syrbaı Máýlenovti de sonshalyq qaster tutar edi. Sebebi onyń kez kelgen óleńin oqı qalǵan adam tutanyp keter oq dárideı otty óleńderiniń deminen qan maıdanda aldaspandaı jarqyldaǵan órshil rýhty sezer edi.
Biz keıde aqyndarymyzdyń potensıaldyq qýatyn jyrlaryna qarap emes, jarnamasyna qaraı baǵa berip jatamyz. Ol qate úrdis. Dabyrasy joq aqyn darynsyz aqyn degen sóz emes. Búginde jas býyn Syrbaı Máýlenov jaıly tolyq biledi desek ótirik aıtqan bolar edik. Aǵa býyn árıne, olardyń jyrlaryn jastap ósti, jattap er jetti. Bir ǵana «Soǵystan qaıtqan soldattarynyń» ózi nege turady?!
Aıtpaǵymyz, sol qazaq jyrynyń syrly Syrbaıy bıyl ǵasyr bıigine kóterilmek. Mereıli 100 jyldyq dóńgelek datada aqyn tulǵasy aıryqsha nasıhattalsa deımiz. Biz kóbine Syrbaı Máýlenovti soǵys taqyrybyna soqqanda ǵana eske alatyndaımyz. Aqyn jyry – onyń barynsha kóp oqylǵandyǵymen ómirsheń. Syrbaı jyryn klassıkter qatarynan ysyrmaı jas urpaqqa ár kez nasıhattap turǵanymyz jón.
Aqyn týraly 1996 jyly abyz aqyn Muzafar Álimbaevtyń qurastyrýymen «Jyr tulpary, syr suńqary Syraǵań» atty estelikter jınaǵy shyqsa, 2012 jyly shaıyrdyń 90 jyldyǵyna oraı bes tomdyq jınaǵy baspadan jaryq kóripti.
Áli de aqyn haqynda aıtylar sóz jeterlik. Bıyl Máýlenov mereıtoıy jer-jerde óz deńgeıinde keńinen atap ótilip, jyl boıy atqarylar josparly jumystar Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń tikeleı bastamasymen jan-jaqty júıeli júzege asady dep senemiz.
* * *
«Mahabbat, qyzyq mol jyldar» romany oqyrman arasynda kúni búginge deıin kóp oqyldy. Tipti bir jyldarda mahabbat taqyrybyn arqaý etken shyǵarmany paraqtamaǵan, oqıǵalaryn talqylamaǵan, Erboldy kinálamaǵan jastar kemde-kem boldy. Al sonaý 1970 jyly baspadan jańa shyqqan kitaptyń qoǵamdy qalaı dúr silkindirgenin biz elestete almasaq ta romannyń respýblıkanyń túkpir-túkpirine jaıylǵan ataǵyn estelikterden oqyp tańǵaldyq.
Shyǵarmanyń el ishinde keń taralyp, oqyrmannyń qolynan túspeı oqylýy – jazýshy baqyty deımiz. Al kóziniń tirisinde jazýshy baqytyn sezinip hám eńbegi baǵalanýy kez kelgen shyǵarmashyl janǵa buıyra bermeıtin baq. Bıyl osy jazýshy baqyty men baǵy buıyrǵan Ázilhan Nurshaıyqovtyń týǵanyna 100 jyl tolady.
Ázilhan Nurshaıyqovtyń bir aty jazýshy-jýrnalıst bolsa, bir aty maıdanger. Talaı bozdaqtyń taǵdyryn oqqa ushyrǵan sum soǵysta Otan aldyndaǵy paryzyn oryndap júrgen qalamger sol kezeńde de jazýdan qol úzgen joq. О́leńderi men ocherk, pýblısıstıkalyq maqalalary maıdan gazetterinde jarııalanyp turǵan.
Avtordyń shyǵarmashylyq jolyna qarap otyrsaq, zamannyń qıyndyǵyna qaramastan oqtyn-oqtyn jarııalanyp turǵan maqala-ocherkter, áńgimeler jınaqtaryn baıqaımyz. Ázilhan Nurshaıyqovtyń ómir jolyndaǵy sandaǵan eńbekterdi sholyp otyryp, jazýshynyń eńbekqorlyǵyn erekshe baǵalaısyń.
Shyǵarmashylyǵynyń shyrqaý bıigi kezeńinde jazylǵan «Aqıqat pen ańyz» roman dılogııasy Ázilhan Nurshaıyqovqa 1980 jyly Qazaq KSR-iniń Abaı atyndaǵy Memlekettik syılyǵynyń laýreaty ataǵy berilgen edi.
Jazýshy-jýrnalıst, Qazaqstannyń halyq jazýshysy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Ázilhan Nurshaıyqovtyń qazaq ádebıeti men jýrnalıstıkasynda alar orny erekshe. Qalamgerdiń bıylǵy 100 jyldyq mereıtoıy respýblıkalyq deńgeıde atap ótilip, shyǵarmalary qaıta kitap bolyp basylady dep oılaımyz.
Qandaı kitaptar basylyp shyǵady?
Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń habarlaýynsha, 2022 jyly memlekettik bıýdjetten jalpy kitap shyǵarý salasyna 1 mlrd 31 mln teńge bólingen. Onyń ishinde memlekettik satyp alýǵa bólingen qarjy 300 mln teńgeni quraıdy. Aıta keteıik, memlekettik satyp alýǵa ótinishter ár jyldyń 1 aqpan men 1 mamyr aralyǵynda qabyldanady. Al 2022 jyly 2019-2020 jyldary memlekettik satyp alýmen qabyldanǵan túrli atalym boıynsha 70 kitap basylyp shyǵady. Mádenıet jáne sport mınıstrligi Til saıasaty komıteti Baspa isi basqarmasynyń basshysy Álııa Bekbatyrovanyń aıtýynsha, bıyl budan ózge de jospardaǵy mereıtoılyq jáne basqa da janrdaǵy kitaptar shyǵarylmaq.
Aıta keteıik, elimizde qazir kitap shyǵaratyn jalǵyz baǵdarlama bar. Ol eki baǵyt boıynsha ıaǵnı satyp alý jáne shyǵarý men taratý salalary aıasynda júrgiziledi. Satyp alý baǵytynda avtor quqyǵy 3 nemese 5 jylǵa satyp alynyp, ár baspa tabaǵyna 255 myń teńgeden qalamaqy tólenedi. Sondaı-aq avtor baspany ózi tańdaı almaıdy. Al shyǵarý men taratý baǵytynda avtor ózi baspa tańdap (tańdamaǵan jaǵdaıda baspalar arasynda konkýrs jarııalanyp, ıaǵnı tender ótkizildi), kelisimshartqa otyrady.
Eske salsaq, byltyr Mádenıet jáne sport mınıstrligi «Balalar ádebıeti jyly» dep jarııalaǵan edi. Bul bastama jalǵasyn taýyp, jańa bastalǵan 2022 jyl da «Balalar ádebıeti jyly» bolmaq. Iаǵnı osy jyly balalarǵa arnalǵan shyǵarmalar jaryq kórip, tyń jobalar qolǵa alynady dep senemiz.