1 qańtardan bastap ne ózgeredi?

Járdemaqy, aıyp­pul, s­alyq jáne basqa da tó­lem­­­derdi esepteý úshin qol­da­­ny­­latyn aılyq esep­tik kór­set­kish (AEK) 2022 jyl­dan bas­tap 3 063 teńge bol­dy. 2021 jyly 1 AEK – 2 917 teńge bolǵan edi. Al 2022-2024 jyldarǵa arnal­ǵan res­pýblıkalyq bıýdjet týraly zańǵa sáıkes 2022 jylǵy 1 qań­­tardan bas­tap eń tómen­­gi aı­lyq jal­aqy mólsheri óse­di. Bul 60 myń teńgeni quraı­­­­­dy. Bul mól­sher 2021 jyly

42 500 teńge bolǵan edi. Eń tó­men­gi kún­kóris deńgeıi – 36 018 teń­ge. Osy zańǵa sáıkes 2022 jylǵy 1 qańtardan bas­­tap jasyna baılanys­ty zeı­net­aqy jáne eńbek si­ńir­­gen jyldary úshin zeı­net­­aqy tólemderiniń mól­sheri 2021 jyly alynatyn mólsher­den 7 paıyzǵa ósedi. Mem­le­ket­­tik áleý­mettik járdem­aqy mólsheri de 5 paıyzǵa joǵarylaıdy.

Eńbek jáne halyqty áleý­mettik qorǵaý mınıstrliginiń habarlaýynsha, eń tómengi jalaqy mólsheriniń ósýine baılanysty eldegi 1,6 mln adamnyń tabysy artady.

О́tken jyldyń basty jańalyǵy – zeınetaqy jınaǵyndaǵy artyq somany paıdalaný bolǵany belgili. Bul múmkindikti 370 myńǵa jýyq adam paıdalanyp, 1,7 trln teńgeden astam qarjy qordan shy­ǵarylǵan. Ony azamattar turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartýǵa, emdelýge jumsady jáne jeke kompa­nııalardyń basqarýyna berdi. Jyl sońynda jetkilikti shek­ten asatyn somany jer ýchas­kesin satyp alýǵa jumsaý jáne «Otbasy» bankindegi depozıtke aýdarý múmkindigi de paıda boldy.

Alaıda otandastarymyzǵa jaısyz tıgen bir jańalyq – jet­kilikti shektiń óskendigi. Jańa­lyqty BJZQ 2021 jyly 3 jel­toqsanynda jarııalady. Bıyldan bastap 21 jastaǵy azamattyń esep­shotyndaǵy qarjy 3,2 mln teńgeden asýǵa tıis. 30 jasta – 4,4 mln teńge, 40 jasta – 5,8 mln teńge, al 50 jasta – 7,4 mln teńge, 59-62 jasta 9,1 mln teńgeden artyq qarajat jınaýy qajet. Qor basshylyǵynyń túsindirýinshe, bul eń tómengi jalaqy men zeı­netaqy tóleminiń artýymen baılanysty. Osydan soń kóp azamat jyl sońyna deıin qordaǵy artyq aqshasyn shyǵaryp, paıdalanyp qalýǵa tyrysty. Mundaı jantalas qoǵamda shý týǵyzdy. Keıin Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev zeınetaqy jınaǵynyń shekti mejesin kóterý merzimin 2022 jyldyń 1 sáýirine deıin uzartýdy tapsyrdy.

2022 jyl maınerlerge ońaı tımeıin dep tur. О́ıtkeni bıyldan bastap tutynǵan 1 kılovatt-saǵat úshin 1 teńgeden tóleýge týra keledi. Sóıtip, Úkimet aýa jaıy­lyp, el ishine erkin engen sıfr­ly maınıng qyzmetin salyqpen aýyzdyqtamaq. Sol arqyly olar­dyń kóleńkeden shyǵyp, el bıýd­jetine qarjy túsirýin tikeleı baqylaýǵa alady. Maınerlerden bólek, Google, Facebook, Netflix sekildi sheteldik ınternet-kompanııalar da 2022 jyldan bastap Qazaqstan Úkimetine salyq tóleı bastaıdy. Bul «Google salyǵy» dep atalady. Iаǵnı qyzmet pen taýaryn onlaın platforma arqyly satatyn barlyq sheteldik kompanııa Qazaqstan bıýdjetine qosymsha qun salyǵyn tóleýge mindetteledi. QQS mólsherlemesi satylǵan taýar­lar men qyzmetter somasynyń 12 paıy­zyn quraıdy. Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń esepteýinshe, jańa salyqtan el qazynasyna jyl saıyn 2 mlrd teńge túsýge tıis.

Bıyl elimizde sıfrly teńge paıda bolady. Ulttyq bank bul jo­bany byltyr aıaqtaı almaı, amalsyz 2022 jyldyń 1 shilde­sine deıin shegergen. Jobany daıyndaýshylardyń aıtýynsha, tólemderdiń sıfrly teńgemen júzege asyrylýy barlyq operasııa men tranzaksııany baqylap, qarjy júıesiniń ashyq­tyǵyn qamtamasyz etedi. Tıisinshe, jemqorlyqqa aparar joldy da kesedi.

2022 jyly kúshine enetin ja­ńalyqtyń biri – ýtılızasııalyq alym kóleminiń artýy. Avtokólikti elge kirgizý úshin mindetti sanalatyn alymnyń bul túri elimizde 2016 jyldan beri qoldanylyp keledi. Ýtılızasııalyq alymdy esepteý úshin koeffısıentti (qozǵaltqysh kólemi men kólik kategorııasyna baılanysty) baza­lyq stavkaǵa (mólsheri AEK-ke baı­lanysty) kóbeıtý kerek. Al bazalyq stavka 50 AEK-ti qu­raıdy. 2022 jyly 1 AEK – 3 063 teńge ekenin eskersek, onda bıyl bazalyq stavka mólsheri 153 150 teńgege bir-aq jetedi. Sonda osy jyly qozǵaltqysh kólemi 1000 tekshe sm bolatyn jeńil avtokólik úshin jańa qojaıyn 459 450 teńge tóleýi tıis bolady.

Bıyl úı baǵasy arzandamaıdy. Qazaqstan qurylys salýshylar qaýymdastyǵynyń prezıdenti Vıktor Mıkrıýkov 2022 jyly sıfrly ıpoteka trendke aınalady deıdi. Onyń aıtýynsha, bıyl qurylys materıaldarynyń baǵasy taǵy da qymbattaıdy; páter­lerdiń sharshy metri taryla túsedi; jańa áleýmettik baǵdar­lamalar paıda bolady.

2022 jyldyń 1 qańtarynan bas­tap «salyqtyq mobıldi qosymsha» túsinigi ómirimizge kirigedi. Bul arqyly jeke tulǵalarǵa múlik salyǵy, jer salyǵy jáne jeke tulǵalardyń kólik quraldary salyǵy boıynsha salyq mindet­temeleriniń eseptelgen somalary týraly jáne (nemese) salyq beresheginiń bar ekeni týraly habarlamalar jiberilip otyrady. Al 1 naýryzdan bastap «Salyq tóleýshiniń tólqujaty» normasy jumysyn bastaıdy. 1 naýryzdan kúshine enetin jańalyqtyń biri – ekinshi deńgeıli bankter (EDB) mindettemesiniń keńeıýi. EDB jáne bank operasııasynyń jekelegen túrlerin júrgizetin uıymdar úshin salyq organdaryna aqparat berý boıynsha qosymsha mindettemeler engiziledi.

Sondaı-aq E-Salyq Business mobıldi qosymshasyn paıdalanatyn jeke kásipkerler úshin jańa arnaıy salyq rejimi jumysyn bastaıdy. Servıs arqyly jeke kásipker retinde tirkelip, salyq jáne áleýmettik tólem ese­bin júr­­gi­zýge bolady. Jańa mobıl­di qo­sym­sha jáne jańa salyq reji­min paıda­lanǵan zańdy tulǵalar 3 jylǵa deıin ujymdyq tabys salyǵy men jeke tabys saly­ǵynan bosatylady.

Atap óterlik taǵy bir jańa­lyq – eski avtokólikterdi ýtılı­zasııaǵa qabyldaý jaıy. Bıyl eski avtokólikterdi jańa baǵamen ótkizý 5 qańtardan bastalady. Jalpy, bıyl azamattardan 70 myń avtokólik qabyldap alynyp, óńdeýden ótkiziledi degen jospar bar. Avtokólikterdi elektrondy kezekke qoıý prosesi jáne olardy qabyldaıtyn 18 pýnkt óz jumysyn 5 qańtar kúni bastaıdy.