Zańnyń zardabyn tartyp-aq otyrmyz desedi katonqaraǵaılyq malshylar. Qys túspeı jatyp Jańaúlgi aýylynyń mańaıynan ǵana alty-jeti bas jylqyny qasqyr jep ketken. Az shyǵyn emes. Qos aýyz myltyqtaryn alyp shyǵyp, atyp salaıyn dese, ruqsat joq. Ulttyq tabıǵı parktiń aýmaǵy. Zań qatal. Mundaıda tórt túlikpen jan baǵyp otyrǵan turǵyndarǵa qaıtpek kerek?
– Mańdaı ter, taban etpen baǵyp otyrǵan jaman laǵyń ólip qalsa da janǵa batady. Biz bolsaq, tebindegi jylqylardy jaman aýyzǵa jegizip qoıyp otyrmyz. Qoldan keler qaıran joq. Atyp salaıyq desek, zańnan attaı almaımyz. Al ıt-qus kóbeıgenniń ústine kóbeıip barady. Qasekeń bir kúshiktegende, jeti bóltirikke deıin tabady. Sanyn adam qolymen rettemese, tabıǵı jolmen rettele qoıady degenge senbeımin, – deıdi Jańaúlgi aýylynyń turǵyny Qýat Sahımov.
Aýyldyqtardyń aıtyp otyrǵan ýájderi oryndy. Tuıaqty ańdardyń álsizi jyrtqyshtarǵa jem bolyp, sany jaǵynan rettelip otyrsa, qasqyr syndy jyrtqyshtarda jaý joq. О́sip-óne beredi. Qaban da qaptap ketken. Olar qustyń jumyrtqalary men eliktiń laqtaryn azyq etip júr. Ol óz aldyna úlken másele.
О́ńirde elý qasqyr jortyp júrse, jylyna qansha bóltirikke azyq keregin esepteı berińiz. Kem degende, bireýi eki tonna et jese, júzi 200 tonna et jeı me?! Ulttyq park mamandary bergen sońǵy málimetterge sensek, aýmaqta 100-den astam qasqyr bar.
– Bıyl qar erte túsip, qasqyr jeke menshik sharýa qojalyqtaryna zııan keltirip jatyr. Ásirese, Aqsý, Aqqaınar, Katonqaraǵaı aýyldarynyń mańynda qasqyrdyń shabýyly jıilep ketti. Biraq ulttyq park aýmaǵynda ań aýlaýǵa múldem ruqsat joq. Bul jóninde «Erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtar týraly» zańynyń 48-babynda jazylǵan. Eskerte ketsek, Ulttyq park aýmaǵynda ań aýlansa, ol qylmystyq áreket, – degen Katonqaraǵaı memlekettik ulttyq tabıǵı parki dırektorynyń orynbasary Arnas Aýǵanbaev zańdy belden basýǵa bolmaıtynyn eskertti.
Ras, Parlamenttegi pármendiler aýyldaǵy aǵaıynnyń zar-muńyna sál qulaq asyp, zańnyń keıbir tompaq tustaryna ózgertý engizýlerine bolatyn shyǵar. О́ıtpese, qys túspeı jatyp jylda malshylardan maza qashady. Mazadan buryn, qyp-qyzyl shyǵyn, zaıa ketken mańdaı ter. Saıyp kelgende, shekara shebinde malmen kún kórip otyrǵan jurttyń jan aıqaıy bul.
Eger zań júzinde ulttyq park aýmaǵynda belgili mólsherde qasqyr aýlaýǵa ruqsat etse, ákki ańshylar az emes. Baıaǵyda qaqpanmen qasqyr aýlaıtyn ańshy Aleksandr Stepanıshevpen áńgimeleskenim bar. Onyń ańshylyqqa daıyndyǵy aýlasyndaǵy qara qazannyń astyna ot jaǵýdan bastalatyn-tuǵyn. Qandy qaqpandaryn sý toly qazanǵa túsirip, onyń ústine ıisi ańqyǵan shyrshanyń qurǵaq butaqtaryn salar edi. On-on bes mınýt qaınaǵan soń shyrshanyń shaıyry temirge ábden sińedi. Áıtpese, qýlyǵyna quryq boılamaıtyn sur ań temirdiń ıisin shaqyrymdardan sezip qoıady eken. Ertesi eleń-alań shaqta atpen qasqyrdyń izine túsedi. Keıde izin jaıaý-jalpy ańdýǵa da týra keletin. Sóıtip júrip, syńar soqpaqtarǵa qaqpan qoıyp, talaı qasqyrdy qyryp salǵanyn jaqsy bilemiz. Qasqyrdyń jyrtqyshtyǵy sol, azyq izdep, kúnine 60-70 shaqyrymdy artqa tastaıdy. Qar basyp, tuıaqty taǵylar aýyp ketken soń ashyqqan jaman aýyz aýylǵa túsip, tebindi jaǵalaıdy. Qoraǵa kirip ketken kezderi de az emes. Ony qoıyp, byltyrlary adamǵa shapqany da este.
Belgili lımıtpen qasqyr soǵýǵa ruqsat bolsa, ańshynyń pulyn turǵyndar ózderi-aq óteýge ázir. Buryndary malshylar ańshynyń aýlaǵan tórt qasqyryna bir qulyndy syıaqy retinde berip otyratyn. Ádiletti ári tıimdi. Tórt qasqyr tórt qulyndy tartyp ketse qaıter edi?! Qazirgi kúnde tartyp ketkeni bylaı tursyn, jaıratyp jatyr. Malshylarda barmaq tistep qalýdan basqa amal qalmaǵan. Qalmaǵan deımiz, «mal ashýy – jan ashýy» degendi de esten shyǵaryp almaýymyz kerek...
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Katonqaraǵaı aýdany