Sannan sapaǵa ótetin kez jetti

Depýtattar ishki ister organdaryna osyndaı talap qoıyp otyr

Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaevtyń jetekshiligimen ótken palatanyń keshegi jalpy otyrysynda syrtqy barlaý jáne ishki ister organdary máseleleri boıynsha ózgeristerdi kózdeıtin zań jobalary qaraldy. Sondaı-aq, Konstıtýsııalyq Keńes múshesi qyzmetine taǵaıyndaý júzege asty. Kún tártibinde birinshi turǵan másele – palata Tóraǵasynyń usynysymen Anar Jaıylǵanovany Konstıtýsııalyq Keńes múshesi qyzmetine taǵaıyndaý máselesi Senat depýtattary tarapynan qoldaý tapty. Bul rette Anar Nuralyqyzynyń óz eńbek jolyn 1991 jyly Qazaqstan Ǵylym akademııasynda kishi ǵylymı qyzmetkerlikten bastaǵandyǵyn aıta ketken jón. Al 2008 jylǵy naýryzda Konstıtýsııalyq Keńes múshesi bolyp taǵaıyndalsa, bıylǵy taǵaıyndaýdy da atalǵan kandıdatýranyń jumysyna taǵy da senim bildirgendik dep túsingen jón. Budan keıin zań jobalary talqyǵa tústi. Aldymen depýtat­tar nazaryna usynylǵan syrtqy bar­laý máseleleri boıynsha ózge­risterdi kózdeıtin zań jobasy biraýyzdan qabyldandy. Negiz­gi maqsat syrtqy barlaý sýbek­tileriniń qyzmetin retteı­tin zańnamany jetildirý bolyp tabylady. Atap aıtqanda, syrt­qy barlaý sýbektilerin naqty­laý boı­ynsha normalar men syrt­qy bar­laý sýbektileriniń mem­­le­ket­­tik organdarmen jáne uıym­­dar­­men ózara is-qımylyn jaq­sar­­­týǵa baǵyttalǵan normalar qaras­tyrylyp otyr. Zań jo­ba­sy boıynsha qysqasha túsi­nik bere ketken palatanyń Halyq­ara­lyq ister, qorǵanys jáne qaýip­sizdik komıtetiniń tóraǵasy Ikram Adyrbekov qazir búkil álemde elimizdiń ulttyq qaý­ip­sizdigine nuqsan keltirýi múm­kin oqıǵalardyń oryn alyp otyr­ǵandyǵyna erekshe nazar aýdartty. Jalpy otyrysta depýtattar «Qazaqstan Respýblıkasynyń ishki ister organdary týraly» zań jobasy men oǵan ilespe zań jobasyn da talqyǵa saldy. Zańdyq qujat tórt mindetti aıqyndaıdy. Atap aıtqanda, quqyq buzýshylyqtyń aldyn alý, qoǵamdyq tártipti qam­tamasyz etý, qylmyspen kúres jáne ákimshilik aıyppuldardy óndirý. Bul mindetterdiń oryn­dalýyndaǵy ashyqtyqty qamtamasyz etý maqsatynda ishki ister organdary janynan qoǵamdyq keńester men qoǵamdyq baıqaýshylar komıssııa­sy da qurylǵan. Ishki ister organdary qyzmetkerlerin áleýmettik qorǵaý maqsatynda respýblıkalyq bıýdjetten 6,2 mıllıard teńge qarastyrylǵandyǵyn da aıta ketken lázim. Bul qarjylar qyzmet­kerlerdiń páter jaldaýyna, IIO basshylarynyń, olardyń orynbasarlary men olardyń otbasylarynyń bir jerden ekinshi jerge kóship barýyna, tóten­she jaǵdaılarda qosymsha tólem jasaýǵa, t.b. shyǵyndarǵa jum­salmaq. Zań jobasy boıynsha qosymsha baıandama jasaǵan Konstıtýsııalyq zańnama, sot júıesi jáne quqyq qorǵaý organdary komıtetiniń múshesi Ermek Jumabaev ilespe zań jobasynda jaraqattaýshy qarýdy azamattyq aınalymnan alý jáne ony qyzmettik qarý qataryna aýys­tyrý kózdeletindiginen de habardar ete ketti. Budan basqa quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerleri qyzmetten bosatylǵan kezde eńbek sińirgen kúntizbelik jyldardyń sanyna baılanysty (on jyldan az jáne otyz jyldan astam) birjolǵy járdemaqy tóleý usynylyp otyr. Sondaı-aq, depýtat áskerı qyzmette bolýdyń shekti jasyna tolǵannan keıin, densaýlyq jaǵdaıy boıynsha nemese shtattardy qysqartýǵa baılanysty eńbek sińirgen jyldary úshin zeınetaqy tólemin alý quqyǵynsyz qyzmetten bosatylǵan ofıserlik quramnyń qyzmetkerlerine (áskerı qyzmetshilerine) jumystan shyǵý járdemaqylaryn tóleýmen qatar, qyzmetten bosatylǵan kúninen bastap bir jyl boıy arnaıy (áskerı) ataq boıynsha jalaqylar tóleýdi belgileıtin normalar kózdeletindigin de atap ketti. Zań jobasy boıynsha ja­rys­sózge shyqqan depýtat Q.Aıta­hanov qazirgi ózgermeli zamanda ishki ister organdarynyń jumysyndaǵy ózgeristerdiń az­dy­ǵyna nazar aýdarta sóı­ledi. «Olardyń jumysynda dóre­kilik, adam taǵdyryna degen nem­quraıdylyq, adamdar quqyn qorǵaýdy qamtamasyz etý emes, qaıta shekteýge jaqyn is-qımyldar kóptep kezdesedi. Bul polısııa qyzmetkerlerine degen qoǵam men halyq senimin tómendetedi», dedi Qýanysh Aıtahanuly. О́tken jyly ishki ister organdarynda júrgizilgen attestattaýdan 12 myńnan astam qyzmetkerdiń nemese 17 paıyzynyń óte almaýy biraz nárseni ańǵartady, degen senator qazirgi tańda elimiz dúnıe júzi boıynsha polısııa qyzmetkeri sany jaǵynan árbir 100 myń turǵynǵa shaqqanda altynshy orynda turǵanymyzdy da qaperge saldy. El ishinde árbir 100 myń turǵynǵa 444 polısııa qyzmetkeri keletin bolsa, Ońtústik Qazaqstan oblysynda bul kórsetkish 185-ke nemese 2,4 esege az. Depýtattyń málimetine qaraǵanda, oblysta bir polısııa ýchaskelik ınspektory 3517 adamǵa qyzmet jasaıdy. Bul respýblıka boıynsha ortasha kórsetkishten 2 esege joǵary. Sondyqtan mınıstrlik osy máselelerdi qaperine alǵany durys. Osylaısha, talqyǵa túsken ne­gizgi zań jobasy senatorlardyń tú­zetýlerimen Májiliske jibe­rilse, al ilespe zań jobasy birinshi oqy­lymda maquldandy. Jalpy, depýtattar sannan sapaǵa ótetin kez jetti dep sanaıdy. Turǵyndarmen kezdesýler ótkizý, buqaralyq aqparat qu­raldary arqyly polısııa ju­mysyn nasıhattaý, olar týraly jaǵymdy fılmder túsirý jáne kitaptar shyǵarý sııaqty oılar sońǵy kezde jıi aıtylyp qalyp júr. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan».