Sońǵy kezderi Qazaqstannyń balýandary baıraqty básekelerde súreńsiz óner kórsetip júrgeni jasyryn emes. Máselen, kúrestiń úsh túri boıynsha elimizden Olımpıada chempıony shyqpaǵanyna tabany kúrekteı 26 jyl boldy. Sońǵy ret sonaý 1996 jyly Atlantada Iýrıı Melnıchenko atoı salǵan edi. Al 1999 jyly Afınada ótken álem chempıonatynda Mhıtar Manýkıan qarsylas shaq keltirmeı, jeńis tuǵyrynyń eń bıik satysyna kóterildi. Sodan beri baqandaı 23 jyl ótse de áli birde-bir jerlesimiz tórtkúl dúnıeniń teńdessizi degen ataqqa qol jetkize alar emes.
Rasynda da, sońǵy jyldary otandyq balýandarymyzdyń óz jankúıerlerin qýantqan kezderi sırek. Máselen, byltyr eki birdeı asa iri halyqaralyq jarysty tapjylmaı tamashaladyq. Alǵashqysy – shildeniń sońy men tamyzdyń basynda Tokıoda alaýy tutanǵan Olımpııa oıyndary. Tórt jylda bir ótetin dúbirli dodaǵa respýblıkamyzdyń eń úzdik balýandary attanǵanymen, barlyǵy da tegisteı utyldy. Buıyrǵany bir ǵana qola medal. Bul júldeni 57 kılo salmaq dárejesinde beldesken erkin kúres sheberi Nurıslam Sanaev ıelendi. Desek te sol sportshynyń ózi Qazaqstannyń týmasy emes.
Osydan jeti jyl buryn Artas Sanaa Reseıdiń Tyva avtonomııalyq respýblıkasynan bizdiń elge qonys aýdardy. Kóp uzamaı esimin Nurıslam Sanaev dep ózgertip, ıslam dinin qabyldady. Ýaqyt oza úlken arenalarda aýyz toltyryp aıtarlyqtaı tabysqa qol jetkizip, elimizdiń sporttyq dańqynyń artýyna súbeli úles qosty. Sol úshin de oǵan alǵystan basqa aıtarymyz joq. Biraq tyvalyq balýannan qazaq jigitteriniń qaı jeri kem? Osy kúnge deıin olar nege Nurıslamnyń deńgeıine jete almaı júr? Osy saýal jergilikti mamandardy qatty oılandyrýǵa tıis.
Arada eki aı ýaqyt ótken soń Norvegııanyń astanasy – Osloda álem chempıonatynyń jalaýy jelbiredi. Bul joly nebári eki júlde enshiledik. Áıelder kúresi sheberleri arasynda 72 kılo salmaqta baq synaǵan Jámıla Baqbergenova kúmis alsa, grek-rım kúresinen ótken jarysta 67 kılo salmaqta kúsh synasqan Almat Kebisbaev qola medaldy moınyna ildi. Balýandyq ónerde baı dástúri bar Qazaqstan sekildi qabyrǵaly memlekettiń atalǵan dodada eki júlde ǵana ıelenýi jankúıerlerdi qanaǵattandyrmaǵany anyq. Joǵaryda atalǵan eki jarysta da biz ózgelerdi aıtpaǵanda, Qyrǵyzstan quramasynan da qalyp qoıdyq. Jasyratyn nesi bar, olarda dál bizdegideı jaǵdaı joq. Sporttyq nysandar men keshender kemshin, qarjylandyrý jaǵy da máz emes. Soǵan qaramastan, aıyr qalpaqty aǵaıyndarymyz Olımpıadada 2 kúmis pen 1 qola alsa, álem chempıonatynda 2 altyn, 2 kúmis jáne 2 qolany oljalap, aıdy aspanǵa bir-aq shyǵardy. Dál sol tusta el gazeti – «Egemen Qazaqstanda» «Qyrǵyzdarǵa qyzyǵa qaraıtyn boldyq», degen maqala jaryq kórgen edi.
Jýyrda dańqty balýan Dáýlet Turlyhanov Qazaqstan Respýblıkasy Kúres federasııasynyń tizginin ustady. Bul esim qalyń oqyrmanǵa jaqsy tanys. О́tken ǵasyrdyń sekseninshi jáne toqsanynshy jyldary Alashtyń maqtan tutar azamaty tórtkúl dúnıeniń teńdessiz balýandary sanatyna qosyldy. Ol Seýl Olımpıadasynyń kúmis, Barselona Olımpıadasynyń qola júldegeri, álem, Eýropa, Azııa chempıony, Azııa oıyndarynyń jeńimpazy, KSRO-nyń jeti dúrkin chempıony atanyp, basqa da asa iri halyqaralyq jarystarda jasyndaı jarqyldady. Bozkilemmen qosh aıtysqannan keıin de qandasymyz sport salasynan alystaǵan joq. Bul kúnderi Turlyhanov Azııa Kúres federasııasynyń prezıdenti jáne UWW bıýro múshesi qyzmetin atqarýda.
Elimizde kúres óneriniń turalap qalǵany qazaqtyń dańqty balýanyn qynjyltsa kerek, Dáýlet Bolatuly qyzmetke kirisken bette, eń áýeli, jasóspirimder men jastar jáne eresekter qurama komandalarynyń bapkerlerin tegisteı aýystyrdy. Endi asa iri halyqaralyq dodalarǵa qazaqstandyq balýandardy myna mamandar daıarlaıdy: Grek-rım kúresi: Ulttyq quramanyń bas bapkeri – Serik Jumashev, keńesshi-bapker – Iýrıı Melnıchenko, aǵa jattyqtyrýshy – Grıgorıı Komyshenko. Jastar quramasynyń (U-23) aǵa jattyqtyrýshysy – Jańabaı Ospanov, jattyqtyrýshy – Danııar Turlyhanov. Jastar quramasynyń aǵa jattyqtyrýshysy – Nurym Dúısenov. Jasóspirimder quramasynyń aǵa jattyqtyrýshysy – Almat Kebisbaev. Erkin kúres: Ulttyq quramanyń bas bapkeri – Madııar Quramysov, aǵa jattyqtyrýshy – Samat Jaqypov. Jastar quramasynyń (U-23) aǵa jattyqtyrýshysy – Rýslan О́mirálıev. Jastar quramasynyń aǵa jattyqtyrýshysy – Aslan Baıǵulov. Jasóspirimder quramasynyń aǵa jattyqtyrýshysy – Dáýlet Nııazbekov. Áıelder kúresi: Ulttyq quramanyń bas bapkeri – Serik Alshynbaev, keńesshi-bapker – Gýzal Manıýrova, aǵa jattyqtyrýshy – Vladıslav Sýtormın. Jattyqtyrýshy – Qaırat Saǵadıev. Jastar quramasynyń (U-23) aǵa jattyqtyrýshysy – Aleksandr Kolyvanov. Jastar quramasynyń aǵa jattyqtyrýshysy – Ádilet Ermakov. Jasóspirimder quramasynyń aǵa jattyqtyrýshysy – Arman Sadybekov.
Baıyptap qarasańyzdar, ulttyq komandalarymyzdyń bas bapkeri bolyp taǵaıyndalǵan mamandardyń úsheýi de alǵash ret osyndaı jaýapty qyzmettiń tizginin ustady. Biraq soǵan qarap «olardyń tájirıbeleri az» degen oı týyndamaýy kerek. Serik Alshynbaev, Serik Jumashev, Madııar Quramysovtyń qaı-qaısyn alsańyz da tek balýan retinde ǵana emes, maman retinde de ózderin áldeqashan moıyndatqan. Olar birer jyl boıy jasóspirimder men jastar quramasyn jattyqtyryp, úlken tájirıbe mektebinen ótti. Kóptegen myqty shákirt tárbıeledi. Sondyqtan da osy bapkerlerge senim artaıyq. Qazaq eli balýandary aldaǵy jaýapty jarystarda óz jankúıerlerin jarqyn jeńisterimen qýantady dep úmittenemiz.