Qoǵamda qyzý talqyǵa túsip jatqan basty taqyryp – «Qańtar oqıǵasy». Tutas elge tuman ornatqan dúrbeleńniń dýy áli basyla qoıǵan joq. Dál osy kezeńde elimizdiń ár óńirinde ustalǵandarǵa qatysty tergeý-tekserý jumystary júrip jatyr.
Álbette, beıbit sherýge shyqqandardyń, dúken tonaǵandardyń, ózgeniń múlkin qıratqandardyń, sonymen birge qolyna qarý alyp teris pıǵylǵa barǵandardyń arajigi jer men kókteı. Iаǵnı qylmys deńgeıine saı kúdikke ilingenderdiń jazasy da san qıly kórinis tabýǵa tıis. «Qańtar oqıǵasyna» qatysty ustalǵandardy tergeý jumystary qalaı júrip jatyr degen saýaldy Qaýipsizdik Keńesiniń janynan qurylǵan arnaıy jumys tobynyń múshesi, advokat Telman Alenovke qoıǵan edik. Zańgerdiń paıymynsha, tergeý jumystarynyń qalaı júrip jatqanyna jalpylama baǵa berý qıyn.
– Bul turǵyda pikir san qıly. Degenmen máselege keń aýqymda qaraǵan durys. Kúdikke ilingenderdiń qatarynda beıbit sherýge shyqqandar bar, sol sekildi buzaqylar da, urymtal tusty utymdy paıdalanýdy kózdegen qaraqshylar da, ekstremıstik toptar da, bılikke qarsy shyqqandar da bar. Olardyń árqaısysyn jeke-jeke bólip, jiktep, anyqtap alǵan abzal. Qylmystyń ótemi – jaza. Al jazaǵa árkim óz isiniń salmaǵyna saı jaýap berýi kerek. Ol úshin ár kúdiktiniń qylmystyq isimen bólek-bólek tanysý qajet. Sodan keıin ǵana istiń ádil ne teris júrip jatqany týraly sóz qozǵaýǵa bolady. Qoǵam úni eskerilip, tergeýdiń ádil júrýin qadaǵalaýǵa arnalǵan komıssııalardyń qurylyp jatqanyn bilesizder. Qanshama azamattar aqtalyp shyǵyp jatyr. Keleńsizdik kezinde neshe túrli jaǵa ustatar jaǵdaılar oryn aldy. Onyń bárin aqtap alýǵa kelmeıdi. Aıtalyq, meniń Almatyda sýdıa bolyp jumys isteıtin Murat Abraev esimdi joldasym snaıper oǵy tıip qaıtys boldy. Ol ne sherýge shyqpaǵan, kezdeısoq ketip bara jatyp osyndaı oqıǵaǵa tap bolǵan. Sol sekildi jazyqsyz qurban bolǵandar qanshama?! Olardyń obaly kimge? Munyń bári aıaqsyz qalmaı, muqııat zerttelýge tıis. «Qańtar oqıǵasy» halyqtyń jaǵdaıyn, bizdiń qoǵamnyń ishinde áli de tártip saqtamaıtyn adamdardyń bar ekenin kórsetti, – deıdi Telman Alenov.
«Qańtar oqıǵasyn» zerdeleý jumystarynyń bel ortasynda júrgen Ishki ister mınıstrligine qarasty Jedel krımınalıstıka departamentiniń bastyǵy, polısııa polkovnıgi Serik Sadyqovtan kúdiktilerdi anyqtaý jumystarynyń qalaı júrip jatqanyn suradyq.
– Krımınalısterdiń jumysynda múlt ketýge bolmaıdy. Olaı bolýy múmkin de emes. Sebebi biz naqty dáıektermen ǵana jumys isteımiz. Almatydaǵy tártipsizdik kezinde birneshe janarmaı beketteriniń tonalǵanyn bilesizder. Qylmysqa qatysqandardy qalaı anyqtadyq? Saýsaq izderi, aıaq-kıim izderi, kólik dóńgelekteriniń izderi tutastaı derlik tekserildi. Beınebaqylaý qurylǵylarynyń kómegine júgindik. Málimetter bazasy arqyly saraptama júrgizdik. Isti ári qaraı jalǵastyrý úshin anyqtalǵan qorytyndy málimetterdi tıisti mamandardyń qolyna tapsyrdyq. Beıbereketsizdik kezinde Almatyda tonaý jasaǵandardyń basym bóligi buǵan deıin urlyq, qaraqshylyq sekildi qylmystarmen isti bolǵandar ekeni anyqtalyp otyr. Qazir bizdiń jumysymyzda júkteme óte kóp. Kelip túsken árbir dáıekti zatty jiti zerttep, anyqtaımyz. Tabylǵan oqtyń qandaı qarýdan atylǵanyn, ol qarýdyń kimge tıesili bolǵanyn, kimge qalaı tıgenin anyqtaý qajyrly eńbekti talap etedi. Moınymyzda úlken jaýapkershilik bar. Ár istiń artynda adam taǵdyry jatyr. Biz anyqtaǵan málimetter tergeý kezinde jáne sotta úlken ról oınaıdy, – deıdi Serik Sadyqov.
Quqyq qorǵaý organdarynyń nazaryna ilingen qylmystardyń kópshiligin Almaty qalasynyń saýda nysandaryna jasalǵan urlyq týraly ister quraıdy. 127 qylmystyq is atys qarýy men oq-dárilerdi zańsyz saqtaý, taǵy 30 is olardy urlaý deregi boıynsha tergelýde. Sonymen birge 63 qylmystyq is múlikti qasaqana búldirý jáne joıý, 12 – avtokólikti aıdap ketý, 24 – qaraqshylyq jáne tonaý, 23 – quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerlerine kúsh qoldaný jáne olardyń ómirine qol suǵý faktisi boıynsha tirkelgen. Al 274 adam urlyq jasaý isi boıynsha kúdikke ilingen. Qarý urlaǵany úshin 98 adam jáne sýyq qarýdy saqtaǵany úshin 61 azamat jaýapqa tartylǵan.
Jaýapty vedomstvo tergeýshilerdiń qylmystyq ister boıynsha barlyq sheshimderi zańnama talaptaryna saı júrgiziletinin, kúdiktini ustaý, olardyń is-áreketterin saralaý, sondaı-aq bultartpaý sharalaryn tańdaý sekildi barlyq negizgi is júrgizý sheshimderi mindetti túrde prokýrormen kelisiletinin málimdegen bolatyn.
Áleýmettik jelide ustalǵandardyń týystary óz jaqyndarynyń polısııadaǵylardan zań aıasynan tys jábir kórip jatqanyn dáleldeıtin beınejazbalar men sýretter jarııalaýy tolastar emes. Bul másele qoǵamdyq komıssııalardyń nazaryna ilinip, birneshe zań qyzmetkeriniń ústinen qylmystyq is qozǵalǵany belgili boldy. Eger olarǵa tańylǵan azaptaý faktisi dáleldener bolsa, olar da zań aıasynda jaýap beredi.
Beıbit sherýden jappaı tártipsizdikke ulasqan beıbereketsizdik saldarynan el boıynsha 225 adam qaza taýyp, 700-den astam avtokólik pen kóptegen mádenı-ákimshilik nysan men qoǵamdyq orynǵa zalal keldi.
ALMATY