Balalyq shaǵymyzda kún qurǵatpaı kelip turatyn bir dorba gazet-jýrnaldardy shuqshııa oqyp, ár basylymnan ózimizdi qyzyqtyratyn aıdarlardy jarysa izdeıtinbiz. Bárinen de meni asa qýantatyny – bizdiń úıge «Ara» jýrnaly keletin. Qoǵamdyq dertti túıregen qyzǵylyqty karıkatýralar, mysaldar, feletondar, shetel satırasynyń aýdarmalary, nesin aıtasyz, úlken túgili qara tanymaıtyn balany da eliktirip áketer jaýynger basylym edi. Men eń alǵash Tolymbek Álimbekulynyń shyǵarmashylyǵymen osy «Ara» jýrnaly arqyly tanys boldym.
QazUÝ-diń jýrnalıstıka fakýltetine oqýǵa túse salyp izdegen ári eń alǵash kezdesken jazýshym Tolymbek Álimbekuly boldy. Buryn shyǵarmalaryn gazet-jýrnaldan oqyp, ózin teledıdardan ǵana kórip júrgen jazýshy aǵanyń aldyna bardym. Ol kezde meniń de satıralyq áńgimelerim úlken basylymdarda jaryq kóre bastaǵan kez. Tabaldyryǵynan ımene attap, jasqanshaqtana amandasqannan keıin satıra jazatynymdy jetkizdim. Aǵam: «Stýdentsiń be? Tamaq ishpegensiń-aý deımin, úniń qumyǵyp shyqty ǵoı» dep badanadaı kózderin ári-beri bir aýnaqshytyp aldy. Sosyn, meniń jazǵan-syzǵanymnan habardar ekenin, qaı basylymǵa nendeı taqyryptardy usynyp júrgenderimdi talqylaı kele, «ádebıettiń tabaldyryǵynan batyl attaý kerek» degen syńaıda birshama aqyl aıtyp tastady. Mine, meniń pir tutqan jazýshymmen kezdesý osylaı bastalyp, qalamnyń kıesin tanýǵa umtylǵan shyǵarmashylyq izdenis jolyndaǵy qadamym táı-táı basyp júre berdi.
Tolymbek Álimbekulynyń shyǵarmashylyǵy satıranyń saf úlgisi, ıýmordyń naq ózi ekeninde daý joq. Kónbis erkek, alaıda sol buqpantaılyǵynyń arǵy jaǵynda eptegen baqaı esebi de joq emes otaǵasyna adýyndy báıbishe, baıy túgili Qudaıyna moıynsynbaıtyn keýdemsoq áıeldi qarsy qoıa otyryp kez kelgen qoǵamda kezdesetin kertartpalyq pen kejirlikti irep salady. Jáne ony ádemi ázil, tátti tilmen boıap, kisi qyzyǵarlyq sıýjetpen bere bilýi ár oqyrmandy túrli oıǵa jeteleıdi.
Sál sheginis jasaı ketsek, keńes dáýirinde teledıdardan anda-munda ázil-syqaq otaýynan qyzyqty habarlar kórsetiletin. Ondaı merekelik ázilderdi talantty ártisteriniń kóleńkesinen ári asyrmaǵan «Tamashanyń» da dúrkirep turǵan kezi. Ol kezde qazaq tilinde kórsetetin jalǵyz «Qazaqstan» arnasy úshin el shatyrǵa shyǵyp ketetin. Boıyńdy balqytardaı qazaqy áýezdegi án-kúıdiń arasynda ádemi ázilge de oryn berilip, ekranǵa Tolymbek Álimbekuly shyǵady. Sonda ákem marqum aıtatyn: «Kúlimkóz shyqty, qazir keremet ázil tyńdaımyz», dep. Sodan Tolymbek aǵany otbasymyzben «Kúlimkóz» atap ketken edik. Keıinirek ol kisimen aralasa bastaǵanda, osyny ózine aıttym. Basyn shaıqap kúldi. «Apyr-aı, jeńgelerim qoıa almaǵan atty qoıypty ǵoı», dep balasha máz boldy.
Tolymbek aǵanyń aldyna endi qalam ustap júrgen tustastarymdy ertip aparýshy edim. Qujyrasyna qutty qonaq kelgendeı bar jumysyn jıyp qoıyp, emen-jarqyn áńgime tıegin aǵytatyn. «Al, sóıleńder, jastar!» dep bizdiń búgingi kózqarasymyz ben ózara qozǵar taqyrybymyzǵa, keıingi býynnyń ázili men qaǵytpa qylyqtaryna kóńil bóletin. Sóıtsem, bul qylyǵy izdenisten týǵan qadam, ár zamannyń tamyryn dáp basý úshin birge tynystaý amaly eken. Áńgime arasynda aldyńǵy býyn aǵalarynyń aıtqan ázilderin, jarasymdy qarym-qatynasyn jastarǵa jetkizip otyrar edi. Qazaq ádebıetiniń keshegisi men búginin jalǵap, keleshekke ozdyratyn jany taza kisiniń árbir sózin rahattana tyńdap, shynaıy jymıyspen kóńil túkpirine ornalastyra beretinbiz.
Birde Jazýshylar odaǵynyń májilis zalymen qabattasqan shaǵyn kabınette ekeýara áńgimelesip otyryp: «Aǵa, men sizdiń shákirtińizbin», dep saldym. Talaı jylǵy aralasý men aǵanyń ishki jan dúnıesine úńilgennen keıin paıda bolǵan rııasyz kóńil edi. Júrip júrgen jigitinen usynys túsken qyzdaı qyzarańdap, aǵam ústeliniń tartpasyn aqtarystyryp, aldyndaǵy qaǵazyn árli-beri aýdarystyryp, uıalyp-aq qaldy. «Shyn aıtamyn, aǵa. Men sizdiń shyǵarmashylyǵyńyzben de, adamı qalybyńyzben de etene jaqynmyn», dep ústep qoıamyn. Birazdan soń Tolymbek aǵa tilge kelip: «Aqtóbedegi Úmit Zulharova deıtin satırık qyz da shákirtińizbin dep edi», deıdi qıpaqtap. Keýde kerýdi bilmeıtin kishipeıil minez-aı deseńizshi. Sodan keıin ol kisi menen, men ol kisiden birazǵa deıin uıalǵandaı bolyp, týra bir-birimizdiń qylmysymyzǵa kýá bolǵandaı kúı keship júrdik.
О́mirde kezdesetin keıbir pendeshilik áreketter ýsoıqy óleńge, mytyp alar parodııaǵa aınalyp deste-destesimen jaryq kórip jatady. Kez kelgen kemshilikti kúlip qarsy alady. «Meniń úlken syıym da, ataq-dańqym da – oqyrmandarym», dep óziniń bir suhbatynda aıtqandaı, Tolymbek aǵanyń jan júıesine tirshilik nárin berip turǵan da onyń shyǵarmashylyǵy. Satıra onyń syrlasy da, sabyrǵa shaqyrar aqylshysy da, tipti tar jerde demep, únemi jebep júretin jan serigi de boldy. Keıde albyrttyqpen árnege bir kúıip-pisetin minezimizdi baıqatyp qoısaq, bizden aqylyn aıamaı, ómirdiń durys soqpaǵyna salyp jiberýden sharshamaıtyn. Ákeden erte aıyrylyp, jastaıynan beınettiń ashy dámin tatqandyǵynan bolar, aldyna kómek surap kelgen talaı kisige qol ushyn berip, sharýasyn sheship berýge tyrysatyn. Múldem tanymaıtyn adamdarynyń máselesine oń yqpal etkenine biz kýá bolsaq ta, Tolymbek aǵa bireýge tis jaryp bildirtpeıtin. О́zi aıtady: «Men úıdegi kóńil-kúıdi jumysqa, jumystaǵy kóńil-kúıdi úıge aparmaımyn», dep sol sózi, sol minezi rasynda da aınymaǵan qalpynda esh ózgergen emes.
Qazaqy qaljyńnyń joqshysy bolyp, ádemi, jarasymdy ázildiń júıesin tapqan Tolymbek Álimbekulynyń ázil áńgimeleri men óleńderi «Kúlemiz be, qaıtemiz?», «O, nesi-eı?», «Kimge kúlki, kimge túrpi?», «Tamasha» jınaqtaryna enip, búgingi oqyrmannyń talabyna saı «Lám-mım», «Ah-úh», «Ym-jym», «Toıda jolyǵaıyq», «Qalaı bolsa solaı» jáne taǵy basqa birneshe jeke kitaby jaryq kórdi. Onyń F.Býlıakovtan («Otyz ulyń bolǵansha»), M.Zadornovtan («Kúıeýińizdi satyńyzshy»), G.Beleskııden («Jelikken jastar») aýdarǵan komedııalary M.Áýezov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq teatrynda, E.Berdjesten aýdarǵan «Temir qýyrshaq» dramasy Qostanaı oblystyq drama teatrynda sahnalandy. «Tamasha», «Baýyrjan-shoý» satıralyq teatrlarynyń repertýaryna arnap jazǵan ssenarııleri áli de kórermenin baýrap alady. «Habar» telearnasy usynǵan «Súıinshi», «Bozbala shaqtyń sońǵy jazy» dep atalatyn kórkem fılmderdiń ssenarııin jazyp, «Qazaqstan» telearnasyndaǵy «Ázilkeshter aýyly», «Habar» arnasynyń altyn qorynda saqtalǵan «Áziliń jarassa...» deıtin ázil-ospaq baǵdarlamalarynyń avtory ári júrgizýshisi boldy.
Kózi de, sózi de, ózi de kúlip turatyn, ómirdiń qıyndyǵy men qııastyǵyn kúle júrip, kúldire júrip satıranyń nysanasyna aınaldyrǵan Tolymbek Álimbekuly jýyrda aqsaqaldyqtyń alańyna aıaq basty. Shyǵarmashylyǵy adam janyn jadyratatyndyqtan ba, áli de sonaý toqsanynshy jyldary alǵash kezdestirgendegi jaısań qalpynda ǵana kóz aldyńa kelip tura qalady. Teledıdardy qossań, óziniń bııazy únimen jarasymdy ázilin oqyp turatyn sııaqty. Áıel zatyn áspettep turyp jeńil shymshyp alatyn ádemi shýmaqtaryn, qyzdardy maqtap turyp mádenıettilikke jeteleıtin kóńildi tirkesterin birinen soń birin aǵytyp jatqandaı kúı keshesiń.
Onyń satıralyq áńgimelerinen, ázil óleńderinen, sahnalyq qoıylymdarynan qolǵa ilikkenin julyp alyp talqylaý, táptishtep tarqatý, túsinik berý – shákirttiń isi emesi anyq. Biz de sol údeden aspadyq. Jaqsy adamnyń ómiriniń tek jarqyn tustaryn jazý mindet bolsa, Tolymbek aǵa týraly aıtylar jaqsy pikir de, jazylar jaqsy estelik te jeterlik.
Qanat ESKENDIR,
«Egemen Qazaqstan».