Qarjylyq qyzmetterge degen suranystyń ósýi azamattardyń bul saladaǵy jaýapkershiligi men saýatyn da arttyryp jatyr. Sıfrǵa shaqsaq, qazir eldegi qarjylyq saýattylyq deńgeıi 39,52 paıyzǵa jetken. Jaqynda Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi osy baǵyttaǵy jyl saıynǵy áleýmettanýshylyq zertteýin jarııalady.
Halyqtyń qarjylyq saýattylyǵynyń bar ıakı joq ekeni qalaı tekseriledi ózi? Ony bilý úshin kóp jaǵdaıda Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymynyń qısyny qoldynylady eken. Iаǵnı úsh krıterıı – menshikti qarjy qarajatyn basqarý, qarjylyq kórsetiletin qyzmetterdi paıdalaný jáne halyqtyń qarjy júıesi týraly habardar bolý deńgeıi.
Menshikti qarjy qarajatyn basqarý boıynsha joǵary deńgeı Jambyl, Soltústik Qazaqstan, Túrkistan, Qostanaı jáne Qyzylorda oblystarynda baıqalady. Almaty, Aqmola jáne Shyǵys Qazaqstan oblystary turǵyndarynyń bul turǵydaǵy deńgeıi ortasha baǵalanady. Bir qyzyǵy, zertteý barysynda er adamdardyń áıelderge qaraǵanda aqsha ustaýda uqyptylyq tanytatyny anyqtalǵan. Jalpy, qoǵamdyq sıpat turǵysynan qarar bolsaq, joǵary oqý ornyn bitirgen azamattardyń, kásipkerlerdiń, jeke jáne memlekettik kompanııa ókilderiniń qarjylyq qabileti joǵaryraq. Kóp jaǵdaıda 18-29 jas aralyǵyndaǵy jastar men 60-75 jas aralyǵyndaǵy qart kisiler qarjy ıgerýde qıyndyqqa kóp kezigedi eken.
Zertteý arqyly málim bolǵandaı, qazaqstandyqtardyń 42,8 paıyzynyń jeke bıýdjeti bar, al suralǵandardyń úshten biri otbasylyq bıýdjet máselesin (29,9 paıyz) jubaıymen (zaıybymen) birlese otyryp júrgizedi. Saýaldamaǵa qatysýshylardyń kóbi (46,3 paıyz) olardyń satyp alýǵa múmkindigi bar-joǵyn muqııat oılastyratynyn, 0,6 paıyzy mundaı baǵalaýdy jasamaıtyndyǵyn aıtqan.
«Saýaldamaǵa qatysýshylardyń 36,4 paıyzy turaqty jınaq jasaıdy, al 37,9 paıyzy múmkindigine qaraı belgili bir aqsha somasyn jınaıdy. Respondentterdiń 36,04 paıyzynda shyǵyndardy josparlaý ádeti bar, 37,1 paıyzy keıde muny isteýge tyrysady, al 2,2 paıyzy eshqashan istemeıdi. 40 paıyzǵa jýyq qatysýshy keıde aqsha salý arqyly táýekelge barýǵa daıyn (mysaly, baǵaly qaǵazdarǵa), 18,4 paıyzy muny isteýge múlde daıyn emes», dep jazady agenttik.
Zertteýdiń taǵy bir nátıjesi – eń tanymal qarjylyq qyzmetterdiń anyqtalýy. Azamattar kóp tutynatyn qarjylyq qyzmet ne bolmasa taýarlardyń kósh basynda – taýar nesıesi (37,4 paıyz) tur. Odan keıin kópshilik aǵymdaǵy shot pen bank depozıtine de jıi júginedi. Al zeınetaqy annýıteti, bilim berý depozıti, aksııa, oblıgasııa jáne ınvestısııalyq paı qory sııaqty qarjy quraldaryn paıdalanýshylar úlesi tym tómen. Sonymen qatar sońǵy birer jyl kóleminde turǵyndardyń bankterdiń mobıldi qosymshalaryn jappaı qoldanýǵa kóshkenin de aıta ketý kerek. Naryqtaǵy bul tendensııaǵa COVID-19 pandemııasy da erekshe áser etti.
«Jalpy alǵanda, zertteý keıbir respondentterdiń qarjylyq qyzmetterdiń saralanǵan jıyntyǵymen jaqsy tanys bolmasa da, qarjylyq qyzmetti tańdaý prosesine egjeı-tegjeıli qarap, shartty muqııat zertteı bastaǵanyn kórsetti. Máselen, respondentterdiń 44,9 paıyzy, olardyń aıtýynsha, shartqa tek ony oqyp, barlyq jaǵdaıyn túsindirgennen keıin qol qoıady. Menedjerlerge qosymsha suraqtar qoıady jáne talaptardy zertteıdi, respondentterdiń 21,8 paıyzy suraqsyz qol qoıady, óıtkeni munyń bárin túsiný olarǵa qıyn», dep jazady agenttik.
Al saýaldamaǵa qatysýshylardyń jartysynan kóbi ekinshi deńgeıdegi bankterdiń fýnksıonalyn, sondaı-aq Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi men Qazaqstan Ulttyq bankiniń atynan retteýshiniń mindetterin jaqsy túsinetinin málim etken. Jalpy, zertteýge 10 myń respondent qatyssa, sonyń 23 paıyzy – 18-29, 63 paıyzy – 30-49, 13 paıyzy – 50-63, 2 paıyzy – 63 jastan joǵary azamattar. Saýaldama Nur-Sultan, Almaty men Shymkent sııaqty respýblıkalyq mańyzy bar 3 qalada jáne Qazaqstannyń 14 óńirinde júrgizilgen.