Astana Opera aıshyqtary

Qazaqstandyqtarǵa teatrmen dos bolý usynyldy

Áýelgi eleýli jańalyq – «Astana Opera» tórinde «Dostar klýby» dep atalatyn arnaıy jobanyń iske qosylýy. Aıtýly shyǵarmashylyq bastama ótken aptada saltanatty jaǵdaıda kózi qaraqty kórermen men uly ónerge yntyq talǵampaz qaýymǵa tanystyryldy. Joba tusaýkeserine qatysqan Mádenıet jáne sport mınıstri Dáýren Abaev teatrdyń bastamasyn qoldap, óz sózinde mundaı jobalardy iske asyrýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti.

– Bul – shyǵarmashylyq orta úshin óte qajetti joba. «Dostar klýby» teatr­ǵa onyń kóp qyrly qyzmetin egjeı-tegjeıli zerttep, aldaǵy damýyna óz usy­­nystaryn bildire alatyn jańa kórer­­menderdi tartatynyna senimdimin. Klýb qatysýshylaryn kóptegen qyzyq­ty kezdesýler, jańalyqtar men basta­malar kútip tur, sebebi «Astana Ope­ra» talǵampaz kórermenge aıryqsha shy­ǵarmashylyq týyndy syılaıdy. Jańa joba jemisti ári uzaǵynan bolsyn, teatr men onyń trýppasy órkendep, damyp, kórermenderdi ǵajap qoıylymdarymen qýanta bersin dep tileımin, – dedi mınıstr. Sondaı-aq «Dostar klýbyn» qurý ıdeıasyn Nur-Sultan qalasynyń ákimi Altaı Kólginov te qoldap, mundaı tájirıbe álemde bar ekenin jáne bul teatr ónerin qoldaýǵa septigin tıgizetinin atap ótti.

Jańa jobanyń máni – múshelikke nıet bildirýshilerdiń barlyǵy, sondaı-aq kommersııalyq jáne kommersııalyq emes uıymdardyń, onyń ishinde sheteldik kompanııalar men kásiporyndardyń «Dostar klýbyna» qabyldanatynymen túsindirildi. Teatrdyń «Dostar klýbyna» múshe bolý – bul «Astana Operanyń» qyzmetine, elimiz ben elordamyzdyń mádenı ıgiligin saqtaýǵa jáne arttyrýǵa teńdessiz úles qosýymen qatar, klýb músheleri úshin de jaǵymdy jańalyqtar men bastamalarǵa baı. Atap aıtsaq, klýb quramyna qabyldanǵandar úshin keleshekte arnaıy teatrlyq sharalar ótkizilip, «nıettestik baǵdarlamalary» qurylady, sonymen qatar klýb músheleri «Astana Operanyń» ómirine belsendi aralasyp, sahna syrtynda ótetin ekskýrsııalarǵa, ártistermen birge shyǵarmashylyq keshterge qatysady jáne teatrdyń jobalary men baǵdarlamalaryn iske asyrýǵa qolǵabys ete alady. Eń bas­tysy, «Astana Operany» elimizdiń iri mádenı ortalyqtarynyń biri retinde odan ári damytý jolynda birlese atsalysý múmkindigine ıe bolady.

– «Dostar klýby» kez kelgen álemdik teatrda bar, sol sebepti biz sátti ha­lyq­aralyq tájirıbeden úlgi alyp, qazaq­standyq teatr salasyn jańasha damytýǵa umtylýdamyz. Álbette, kóp­shilik bul bas­tamamyzdy qoldaıdy degen úmittemiz, – dep atap ótti «Astana Opera» dırektory, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Ǵalym Ahmedıarov.

Teatrdyń «Dostar klýbyna» múshe­likti arnaıy plastıkalyq kartamen rastaýǵa bolady, ol tutas teatr maýsymy boıy qoldanýǵa jaramdy. «Dos» sanatyna «Astana Operanyń» turaqty qonaqtary jatqyzylady. Olarǵa arnalǵan klýb kartalarynyń jalpy sany – 70. Ekinshi sanat – «Qurmetti dos», oǵan 50 karta qarastyrylǵan. Budan bólek, uıymdar men kommersııalyq kompanııalar engen «seriktes» jáne «demeýshi» dep atalatyn taǵy eki sanat bar. Olar úshin klýb kartalary qyryq qyryqtan ázirlendi. Barlyq sanattar úshin túrli múshelik jarna uıǵarylyp otyr.

«Alty bı» – astanalyqtarǵa aıryqsha tartý

Halyqaralyq teatr kúnine oraı «Astana Operada» tusaýy kesilgen taǵy bir aýqymdy joba – HH ǵasyr aıaǵyndaǵy eýropalyq zamanaýı bı qoıý jumysynda eń kóp suranysqa ıe horeograftarynyń biri, áıgili cheh baletmeısteri kemeńger Irjı Kılıan qoltańbasynda qazaq sahnasyna alǵash ret jol tartqan Mosart­tyń mýzykasyna qoıylǵan «Alty bı» baletiniń premerasy desek, tıtteı de artyq aıtqandyǵymyz emes. Jahan tamsana qol soqqan balettiń álemdik premerasy osydan týra 36 jyl buryn Amsterdamda, Nıderland mýzykalyq teatrynyń sahnasynda ótken bolatyn. Sodan beri bul spektakl Shveısarııa, AQSh, Chehııa, Jańa Zelandııa men bas­qa da elderdiń ataqty teatrlary afı­shasynyń sánin keltirdi. Áıgili balettiń «Astana Opera» teatry repertýaryna qosylýy – ulttyq balet óneriniń zor tabysy ekendigi anyq. Spektaklde ańyz Irjı Kılıannan ózge zamanaýı klassıka jaýharynyń nıderlandylyq qoıýshylary, maestro assıstentteri – bedeldi bı marapattarynyń ıegeri jaryq boıynsha sýretshi Shırlı Essebýmmen jáne qoıylym bóliminiń meńgerýshisi Iýst Bıgelardyń jumysy da jarqyraı kórindi.

Balet ańyzy Irjı Kılıandy jeldi Nıderlandydan shalǵaıda baletter qoıýǵa kóndirý qashanda úlken sáttilik ekendigi sózsiz. Sol qajyrly qaırat «Astana Opera» balet trýppasynyń kórkemdik jetekshisi, Reseıdiń halyq ártisi Altynaı Asylmuratovanyń qoly­nan keldi. Ataqty balet juldyzy Irjı Kılıan sekildi kásibı mamandarmen jumys isteýdiń teatr trýppasy úshin qanshalyqty qundy ekenin jasyrmady.

– Osynaý biregeı baletmeıstermen, onyń horeografııasymen qazaqstandyq kórermenderdi burynnan tanystyrǵym keletin. Onyń mýzykalyq qabileti zor, baletteriniń barlyǵy óte názik tal­ǵammen, shamasyn sezine otyryp jasal­ǵan. Iаǵnı bul talantty jan, bı óneriniń ańyzy shyn mánisinde joǵary ónerdi dúnıege ákelýde. Oǵan barlyq horeograftarǵa birdeı qona bermeıtin erekshe qabilet tán – ol spektaklderdi ázilmen qoıa biledi. Tańǵalarlyq kóringenimen, bulaı jasaý keıde kúrdeli de. Biraq Kılıan qoıylymdary sonysymen qundy. Irjıdiń bizdiń teatrda «ómir súrgenin» qalaıtyn qoıylymdary kóp. Degenmen shyǵarmashylyq odaǵy­myzdyń álqıssasyn «Alty bıden» bas­taýdy qup kórdik. О́ıtkeni «Alty bı» – klassıka! Alda da jemisti jumystar jalǵasady dep sengim keledi. Endigi kezekte osy sahnada onyń «Kishkentaı ólim» baletiniń qoıylǵanyn armandaımyn, – dedi Altynaı Asylmuratova.

Irjıdiń erek ıirimderi

Cheh baletmeısteri Irjı Kılıan álem boıynsha óz baletterine erekshe tolǵanyspen qaraıtyn naǵyz kásibı mamandardyń biri sanalady. Sol sebep­ti de onyń spektaklderin kórsetý quqyǵyna ıe bolý – kez kelgen teatr úshin zor mártebe ári trýppanyń joǵa­ry sheberliginiń moıyndalýy dep qabyldanady. Onyń eńbekterine kúlli álem kúlip ári jylap qaraıdy. Sebebi Irjıdiń erek ıirimderinde kúldirip otyryp jylatatyn ómirdiń boıamasyz beınesi jasyrynǵan. Sonysymen de horeograf eńbegi eleýli, álemdik balet keńistiginde joǵary baǵaǵa ıe.

Jalpy, «Astana Operadaǵy» aıtýly óner oqıǵasynyń mańyzdylyǵyn baǵalaý úshin álemdik bıdiń kórkem beınesi – Irjı Kılıannyń ómirbaıanyna zer salý jetkilikti dep oılaımyz. Onyń mansaby oıdaǵydaı ári bas aına­lar­lyqtaı tez qalyptasty. Irjı shyǵar­mashylyq qyzmetin Shtýtgart baletimen bastap, kóp keshikpeı onyń solısi atan­dy. 1975 jyly Nıderlandy bı teatry­na ártistik dırektor qyzmetine sha­qyrylyp, NDT trýppasynyń eń baı repertýaryn qurdy. Qoıýshyǵa álemdik ataq 1978 jyly Spoleto Halyqaralyq festıvalinde Leosh Iаnachektiń mýzykasyna onyń «Sımfonıetta» baletiniń kórsetiliminen keıin keldi. Sodan bas­tap dańqy úzdiksiz órlegen has talant búginde zamanaýı balet óneriniń ańyzyna aınaldy.

Kásibı ortada cheh horeografyn klassıka men qazirgi zamandy úılestire bilgeni, deneniń batyl ıilimdiligi men bulshyq etiniń tiriligi úshin baǵa­laıdy. Al aıtýly balette Irjı Kı­lıan XVIII ǵasyrǵa degen óziniń kome­dııalyq kózqarasyn bildirdi. Onda naqty sıýjet joq, biraq zamanynyń kerbez hanymdarynyń, eser de essiz ǵashyqtardyń, beldemshe kıgen ózgeshe er-azamattardyń saýyq-saırany týraly qysqa hıkaıa bar. Ár kórermen qısynnan alys qııaldyń osynaý sheksizdiginen de ózine keregin tabady, zamanyn tanıdy hám bastysy qoıylymnan oılanyp shyǵady.

– Qoıylymǵa Mosarttyń mýzykasyn tańdap aldym. Sebebi onyń ómi­ri qamshynyń sabyndaı qysqa bolsa da, ol adam múmkindigi men talant sheksizdiginiń asqan úlgisi bolyp tabylady. Ol ómirdi bar baılyǵymen, qııalymen, oıyn-ospaǵymen jáne esa­lań­dyǵymen qosa túsine bildi. Mosart óziniń «Nemis bıin» jazǵan kezeńnen bizdi eki ǵasyr alystatyp tur. Bul – tarıhtaǵy soǵystar, tóńkerister men túrli áleýmettik tolqýlar ótken úlken aralyq. Osyny eskere otyra, men ázil men kompozıtordyń mýzykalyq ǵalamatyn beıneleıtin qandaı da bir bı nómirlerin ǵana qurý durys emes dep sanadym. Onyń ornyna bir qaraǵanda maǵynasyz kórinetin alty kompozısııa qoıdym. Olardyń aınaladaǵy shyndyqqa janaspaıtyny anyq. Alaıda sol qısynsyz kompozısııada ómirdiń bar shyndyǵy jatyr. Shyǵarmadaǵy ázil óz qundylyqtarymyzdyń salys­tyrmalyǵyn kórsetý quraly retinde qyzmet atqardy. «Astana Operanyń» balet ártisteri aıtýly horeografııany kedergisiz meńgerip, minsiz oryndap shyqty. Eń áýeli soǵan qýanyshtymyn dep aqtaryldy óz izdenisteri jóninde horeograf Irjı Kılıan.

Iá, «Alty bı» baletiniń uzaqtyǵy 15 mınýttan aspaıtyny erekshe jaǵdaı, biraq onyń oryndalýyndaǵy kúrdelilik ártisterden asa úlken fızıkalyq jáne emosıonaldyq tózimdilik kórsetýdi talap etkeni sózsiz. Qýantarlyǵy – bul syndy «Astana opera» trýppasy esh qıyndyqsyz eńserdi.

– Jeti jyl Mıýnhende jumys is­teýim­niń arqasynda maǵan Irjı Kı­lıan­nyń baletterin, onyń ishinde tek mıýnhendik teatrda ǵana kórsetiletin Zugvögel-di oryndaý baqyty buıyrdy, sondaı-aq osynaý keremet qoıýshynyń horeo­grafııasynda Nuages pa-de-desinde óner kórsettim. Stılıstıkasy «Alty bıge» aıtarlyqtaı uqsas, balette «bulshyqet jady» degen túsinik bar. Daıyndyqqa kirisken kezde Kılıannyń sol mánerin birden esime túsirdim. Mundaǵy dýetter óte dınamıkalyq jáne árbir ym-ısharanyń óz notasy bar, soǵan túsip úlgerý kerek, sonymen qatar bir mezgilde basqa da kóptegen qımyldardy jasaý qajet. Bul baletti jaqsy oryndaý úshin mazmundy horeografııany minsiz bilip, ol týraly sahnada oılamaý, esesine sezim­ge, akterlik sheberlikke, ısharatqa berilý kerek. Trýppanyń aldynda bizge deıin bolǵandy sol kúıi qaıtalamaý mindeti qoıyldy. Bıdi óz qalaýymyzsha sezinip, túsindire bilýimiz qajet. Jal­py, bul ártister úshin ashylýǵa jáne «qyl­myńdaý» kedergisin jeńýge óte jaqsy materıal. Biz klassıkalyq balet­tiń ádemiligine úırenip qaldyq, biraq «Alty bıde» ol múlde basqasha saraptal­dy, – dep daıyndyq barysyndaǵy óz áserimen bólisti teatr solısi Oljas Tarlanov.

Aq-qara tústi balet

«Alty bı» cheh qoıýshysynyń «aq-qara» tústi baletter toptamasyna jatady. Osylaısha, spektaklde qara jumsaq dekorasııalar men aıaqtary dońǵalaq jyljymaly krınolın kóılekter qolda­nyldy. Biraq jalpy alǵanda, qoıylym mınımalıstik mánerde synnan súrinbeı ótken. Spektakldegi asa mańyzdy ról jaryq pen kóleńkeniń oıynynda jatyr.

Sahnada nebári segiz ártis óner kórset­ti. Karınniń partııasyn Adelına Tólepova men tájirıbeli balerına Qazaq­stannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Ánel Rústemova joǵary deńgeıde oryn­dap shyqty. Patrıktiń rólinde Qazaq­stannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Baq­tııar Adamjan men Sultanbek Ǵumar kere­met óner kórsetip qana qoımaı, ony­ shynaıy dramalyq túrde somdady. Klassıkalyq bıdi sheber meńgergen Baqtııar Adamjan zamanaýı sahnalyq bı mánerinde de jetik ekenin atap ótkenimiz jón. Ol óz partııasyn onymen kóp jyldar boıy sahnaǵa shyǵyp júrgendeı keremet oryndady.

Oljas Tarlanov Poldyń partııasyn­da erekshe jarqyrady. Ekinshi kúni bul keıipkerdi bitimi bólek Jánibek Ah­me­dıev tanystyrdy. Seıka Tonosakı men Shuǵyla Ádephan muńly ári qyzba minez­di Karolınanyń beınesin jasady. Tentek ári kórikti Iohannyń beınesin Aleksandr Kornılov pen Danııar Jumataev somdady. Nuraı Nursafına men Móldir Shákimova Lızanyń beınesin tartymdy etip kórsetti. Nensı partııasyn oryndaýshylar Mádına Qojamjarova, Anas­tasııa Zaklınskaıa jáne Ýrsı – Serik Naqys­pekov, Aıbar Toqtar óz beınelerin somdaý kezinde deneniń ıilimdiligin ashý­dyń sheksiz múmkindikterine ekpin jasady.

Balettiń eń basty ereksheligi – Ir­jı Kılıan barlyq kúrdeli zamanaýı horeografııaǵa toly balettik monologtar men dýetterdi nebári 13 mınýtqa syıdyra bilgen. Ony «Astana Operanyń» sahnasyna horeograftyń assıstenti Shırlı Essebým shynaıy túrde alyp shyqty.

«Alty bı» ómirge kelgen kúnnen bas­tap ótken ýaqyt attaı 36 jyl! Biraq bul ýaqyt spektaklge eshbir zııanyn tıgizgen joq. Qaıta kerisinshe qoıylym keshe ǵana jasalǵandaı túsinikti boldy ári elordalyq kórermen ony zor tańdanyspen qabyldady. Bul, álbette, qoıylymnyń qazaqstandyq sahnadaǵy uzaq ári baıandy ǵumyrynyń jarshysy ekeni anyq.