Ádebıette belgili bir jastar tobynyń ádebı salonnyń, jýrnaldyń, gazettiń, ádebı tulǵanyń, klýbtyń tóńiregine toptasý dástúri áý bastan bar. Ádette olardy naqty bir ıdeıa biriktiredi. Sol ıdeıa aǵymdar men mektepterdi qalyptastyrady. Bizde onyń birneshe jarqyn úlgileri bar. Abaı aınalasy, Jambyldyń aqyndyq ortasy. Qasymnyń tóńiregi, Muqaǵalıdyń mańaıy, Jumataıdyń qaǵanaty.
Munyń ózi de shartty nárse. Orta aqyndy qalyptastyrady nemese aqyn ortany qalyptastyrady. Ekinshisin, belgili bir aımaqtardaǵy ádebı prosesten anyq kórýge bolady. Birinshisi, úlken ortalardaǵy ahýal. Onda teńizdiń astyndaǵy aǵystaı birneshe qýatty aǵyndar qatar júrip jatady.
Táýelsizdik jyldaryndaǵy ádebı keńistik jaıly sóz aıtqanda, biz birneshe aımaqtardaǵy aqyn-jazýshylardyń sol óńirdegi jastardyń qalyptasýyna úlken mektep bolǵanyn ańǵaramyz. Aqtóbedegi Meıirhan Aqdáýletuly, Ertaı Ashyqbaev, Arqadaǵy Serik Aqsuńqaruly, Shymkenttegi Marhabat Baıǵut, Qanybek Sarybaev, Semeıdegi Tynyshtyqbek Ábdikákimov, Jambyldaǵy Elen Álimjan, Nesipbek Dáýtaıuly, Serik Tomanov, Mańǵystaýdaǵy Sabyr Adaı, Svetqalı Nurjan, Syrdaǵy Shákızada Ábdikárimov, Kerekýdegi Arman Qanı...
Árbiri bir taý tektes osy qalamgerler aımaqtarda turyp-aq ádebı dástúrlerdi qalyptastyrdy, jastardy ósirdi, eń bastysy – baıtaq eldiń bıik ádebıetin somdady. Aımaqta jatyp-aq ahýal jasady.
Al Almatynyń ádebı ortasy óziniń asqaq qalpymen, alyp aqyndarymen, aryndy aǵyndarymen máńgilik arqyrap, arnasyna syımaı, telegeıdeı tebirenip, birde baýyryna basyp, birde keýdeden ıterip, jatyrqap, tosyrqap, saǵynysyp, saǵym qushyp, sát saıyn jańaryp jatatyn qubylys emes pe?!.
Elorda endi eńse tiktegende...
Jalpy, astanalyq ádebı ortanyń qalyptasýy asa baıaý júrgenin jattan estimeı jaqsy bilemiz. Áýel basta Ábish Kekilbaıuly, Farıza Ońǵarsynova, Ákim Tarazı, Tólen Ábdik, Nesipbek Aıtuly, Ánes Saraı, Qajyǵalı Muhanbetqalıuly, Aldan Smaıyl, Serik Turǵynbekuly, Álibek Asqarov sanatty qazaq ádebıetiniń qadaý-qadaý tulǵalary kósh bastap keldi. Ilese, sondaǵy jastar, qazirgi orta býyn óz ornyn tapty. Kóktemdi ólkelerden alyp kelgen kóshetteı jas shybyqtar birden jersinbedi me, ádebı mıgrasııa uzaq júrdi. Biri keldi, biri ketti. Keldiń degen de eshkim bolǵan joq, kettiń degen de.
Biraq osy kóktem qustary da elordanyń qysqy keshterine baýyr basa bastady. Arlan bóri ulyǵandaı Arqanyń boranyna da, jalǵyzdyq aıazyna da, jatyrqaý úsigine de ımmýnıtet qalyptasty.
Elordanyń qazirgi ádebı ómiri kisi qyzyǵardaı ózgerip keledi. Jańa qaıratpen iske kirisken Jazýshylar odaǵynyń fılıaly, kitaphanalarmen qyzý baılanystar, «Egemen Qazaqstan» gazetiniń ádebı ortasy – bári-bári mundaǵy ádebı ómirdi jańarta, túlete tústi. Astanaǵa alyp aqyndardyń jańa kóshi kele bastady: Ǵalym Jaılybaı, Gúlnár Salyqbaı, Suraǵan Rahmetuly. Alǵashqy kóshpen kelgen alyptardyń aıaǵyn ala kelgen albyrt jastar da tońy jibigen topyraqqa tamyr jiberdi.
Astanaǵa alǵash kelgender Farıza Ońǵarsynovany izdeıtin, áli de sol, beıitiniń basyna baryp býlyǵyp turady, Almatyǵa barǵandardyń Muqaǵalıdy izdeıtini ispetti. Aıtqysy keledi. Bárin. Janynyń aýyrǵanyn, janyn aýyrtqanyn. Ońǵarsynova elorda ádebıet aıdynynda maıak sekildi bolatyn. Jelkenin endi kótergen jas júrekter soǵan umtylatyn. Jastarmen birge jylaıtyn, kúletin, yzalanatyn. Solardyń sózin sóıleıtin. Keıin ótpeı qalǵan kóp festıvalderdiń de basynda Ońǵarsynova turatyn. Ol ketken soń...
Orys ádebıetinde «Ahmatovanyń jetimderi» degen uǵym bar. Bul uǵymdy Annanyń janyna jınalǵan, qamqorlyǵyn kórgen, ózderi de kómektesken, oılas, syrlas, múddeles bolǵan jastar engizdi. Ol jastardyń basynda Iosıf Brodskıı turatyn. Iosıf Brodskıı, Dmıtrıı Bobyshev, Anatolıı Naıman, Evgenıı Reın sekildi aqyndardyń «Ahmatova ýchıla nas ne poezıı, ne poetıcheskomý remeslý, — emý toje, no pohodıa, ı, komý bylo nýjno, tot ýchılsıa. Eto byl fakýltatıv. Ona prosto sozdavala atmosferý opredelennogo sostava vozdýha» degen sózi de sodan qalǵan.
Aýa... Aqyndyq aýasy... Keıde kóz jasyn kórsetkisi kelmeı qystyǵyp turǵan jastardy kórgende apasyn joǵaltqan balany – Ońǵarsynovanyń jetimderin kórgendeı alasapyran kúı keshemin.