Qańtar qyrǵynyn tergeý áli jalǵasyp jatyr. Bul jóninde Ortalyq kommýnıkasııa qyzmeti alańynda arnaıy brıfıng ótkizgen Bas prokýratýranyń Qylmystyq qýdalaý qyzmeti basshysynyń orynbasary Eldos Qılymjanov pen IIM Tergeý departamentiniń basshysy Sanjar Ádilov málimdedi.
Bas prokýratýra ókiliniń habarlaýynsha, qazirgi tańda tergeý organdary bultartpaý sharalaryn jeńildetý boıynsha 4 849 isti tergep-tekserýde. Al 627 adam sot sanksııasymen kúdikti retinde qamaýǵa alynǵan.
Qańtar oqıǵasyna baılanysty qylmystyq isterdiń tergelý barysy týraly jan-jaqty málimet bergen E.Qılymjanov kúzetpen ustalǵan 280 adamnyń bultartpaý sharasy eshqaıda ketpeý týraly qolhatqa, kepilge, úı qamaqqa jáne jeke kepilgerlikke aýystyrylǵanyn habarlady. Onyń aıtýynsha, bultartpaý sharalaryn jeńildetý kezinde bul adamdardyń jeke basy, densaýlyǵy men basqa da jaǵdaılary eskerilgen.
Brıfıng barysynda E.Qılymjanov jappaı tártipsizdikterdi uıymdastyrýshylar men qańtar oqıǵasyna qatysýshylardy anyqtaý, olardy jaýapqa tartý maqsatynda tergeýdiń belsendi júrgizilip jatqanyn alǵa tartty. Tergeý kezinde Taldyqorǵan qalasyndaǵy jappaı tártipsizdik kezinde azamattardyń múlki men memlekettik ǵımarattardy basyp alyp, qıratqandarǵa aqsha tólegen eki kúdikti anyqtalǵan. Bas prokýratýranyń málimdeýinshe, qos «qarjyger» árbir qıratýshyǵa 20-dan 100 dollarǵa deıin aqsha tólegen.
Tergeý barysynda anyqtalǵan faktilerdiń taǵy biri – 4 qańtarda Almaty qalasynda «Telegramm» kanal ashqan Jambyl oblysynyń turǵynyna qatysty derek. Ol sanaýly saǵatta jelide birneshe myń adamnyń basyn qosyp, osy kanal arqyly olarǵa barrıkada qurý, «Molotov» kokteılderin daıyndaý jáne quqyq qorǵaý qyzmetkerlerine qarsylyq bildirý týraly nusqaýlyq taratyp otyrǵan. Al 5-6 qańtar kúnderi osy kanal arqyly maroderlerdiń qozǵalysy jáne olardyń Jambyl oblysynyń memlekettik obektilerine jasaǵan shabýyldary týraly aqparat taraǵan.
Jambyl óńirinde «GAZel» júk kóligimen jappaı tártipsizdikke qatysýshylarǵa aldyn ala daıyndalǵan armatýra, urlanǵan polısııa qalqandary men oq ótkizbeıtin keýdeshelerin taratqan qos kúdikti de ustalǵan. Onyń bireýi kólik júrgizýshisi, ekinshisi sonyń jaqtasy bolyp shyqty. Olar sondaı-aq quqyq qorǵaý qyzmetkerleriniń qozǵalysyn qıyndatý úshin kólikterin jolǵa kese-kóldeneń qoıyp, kósheni jaýyp tastamaq bolǵan.
«Bir qaraǵanda usaq-túıek bolyp kórinetin osyndaı zańsyzdyqtardyń saldary qańtar oqıǵalary kezinde qaıǵyly aıaqtalyp jatty. Eń ókinishtisi, mundaı qylmystar elimizdiń ózge de óńirlerinde qaıtalandy. Mysaly, Almaty qalasynda 4 kúdikti áleýmettik jeliler arqyly armatýra kesindilerin daıyndap, olardy qıratýshylar ornalasqan jerge jetkizý týraly nusqaýlar alǵan. Qazirgi ýaqytta bul nusqaýdy orlarǵa kimderdiń bergenin anyqtaý boıynsha jumystar júrgizilýde», deıdi Bas prokýratýra ókili. E.Qılymjanovtyń sózine qaraǵanda, bul mán-jaılar qańtar oqıǵasynyń aldyn ala josparlanyp, úılestirilgenin kórsetedi.
Qylmystyq qýdalaý qyzmeti basshysynyń orynbasary brıfıngte Shymkent jáne Taraz qalalaryndaǵy ákimdik ǵımarattary men Jambyl oblysy Memlekettik kirister departamentiniń ǵımaratyna jasalǵan qarýly shabýyldarǵa da keńinen toqtaldy. Esterińizde bolsa, qańtardyń 6-na qaraǵan túni Shymkent qalalyq ákimdigine qarýly shabýyl bastalǵan edi. Sol kúnderi qoǵamdyq qaýipsizdikti saqtaýǵa jumyldyrylǵan polısııa qyzmetkerleri 3 myńnan astam adam jınalǵan agressıvti toptyń shabýylyna tosqaýyl qoıý kerek bolǵan. «Shabýyldaýshylardyń kóbiniń qolynda atys qarýy bolǵan. Al tártip saqshylary tek rezeńkeli oq pen jaryq-shý granatalaryn paıdalandy. Qolǵa alynǵan sharalar qylmyskerlerge tosqaýyl bola almady. Tek úshinshi qarýly shabýyldan keıin ǵana, onda da polısııa qyzmetkerleriniń ómirine naqty qaýip tóngennen soń atys qarýyn qoldaný týraly sheshim qabyldandy. Osy qarýly qaqtyǵys kezinde 20 shabýyldaýshy qaza tapty», dep málimdedi spıker. Al Tarazdaǵy polısııa men qarýly toptyń teketiresi kezinde 11 qylmyskerdiń kózi joıylǵan. Medısınalyq zertteýlerdiń nátıjeleri 9 shabýyldaýshynyń mas kúıinde, taǵy 2-niń esirtki qoldanǵanyn kórsetip bergen. Brıfıngte E.Qılymjanov qańtar oqıǵasyn tergep-tekserýdiń jańa faktilerine de toqtaldy. Onyń málimdeýinshe, terrorlyq shabýyldarǵa ushyraǵan barlyq qalada qaıǵyly oqıǵalardyń mán-jaılary qalpyna keltirilip, saýda ortalyqtary, bankter, memlekettik mekemeler jáne basqa da obektilerdiń beınekameralarynyń jazbalaryna taldaý júrgizilýde. Osyndaı jumystardyń arqasynda О́skemende polısııa qyzmetkerlerine tas laqtyryp, keıin saqshylarǵa armatýramen dene jaraqatyn salǵan eki qylmysker qamaýǵa alynǵan. Qaskóılerdiń bul qatygezdikteri «Halyq Bank» fılıalynyń kamerasyna túsip qalǵan. Al Shymkent qalasynda qańtar oqıǵasy kezinde 3 polısııa avtokóligin órtep, tonaýǵa qatysqan 3 turǵyn ustaldy.
«Qasiretti qańtardy» tergeý isinde erekshe mán berilip otyrǵan qylmys sanaty – urlanǵan qarý-jaraqtardy anyqtaýǵa qatysty. Qańtar qyrǵyny aıaqtalǵaly beri qoldy bolǵan qarýlar saqtalǵan oryndardy áshkereleý jumystary belsendi júrgizilip keledi. Brıfıngte E.Qılymjanov Almaty qalasynda «Orýjeınık» ańshylyq dúkeninen urlanǵan 12-kalıbrli vınchester men «Qorǵan» dúkeninen urlanǵan 2 myltyqtyń tabylǵanyn málimdedi. Bul qarýlardy urlady degen kúdikpen destrýktıvti dinı aǵymynyń jaqtaýshysy S. esimdi azamat ustalǵan. Al Tarazda qandy qyrǵyn kezinde oblystyq polısııa departamentinen 4 «Makarov» tapanshasy men 131 oq-dárini qoldy qylǵan turǵyn qolǵa túsken.
«Almaty oblysynda «Qazaqstandyqtar» dep atalatyn uıymdasqan qylmystyq toptyń qarý qoımasy tabyldy. Olar atys qarýlaryn Talǵar aýdanyna qarasty Báıterek kentiniń shetindegi qaraýsyz qalǵan ǵımaratta saqtap kelgen. Qoımadan 28 qarý-jaraq tabyldy. Onyń 2-ýi «Kalashnıkov» avtomaty, 3-ýi «Makarov» tapanshasy. Sondaı-aq sheteldik óndiristiń 4 tapanshasy, 5 eki uńǵyly jáne 10 bir uńǵyly myltyq, 2 sholaq myltyq, túrli kalıbrli oqtar, jaryq-shý granatalary men bronıjıletter tabyldy», deıdi Bas prokýratýra ókili.
Jalpy, el boıynsha quqyq qorǵaý organdary qańtar oqıǵasy kezinde urlanǵan 750-den astam myltyq pen tegis uńǵyly qarýdy tapqan. Tabylǵan qarýdyń eń kóbi Jambyl oblysynda – 281, Almaty qalasynda – 249, Almaty oblysynda 201 qarý tárkilengen.
Sóziniń sońynda E.Qılymjanov zańsyz saqtalǵan qarýdy, oq-dárilerdi jáne jarylǵysh zattardy óz erkimen tapsyrǵan azamattar qylmystyq jaýaptylyqtan bosatylatynyn eskertti. Alaıda «olardyń is-áreketterinde qylmys quramy bolmaýy qajet». Sondaı-aq ol áleýmettik jelilerdegi árbir feık aqparattyń jiti tekseriletinin, jalǵan aqparat taratqany úshin jaýapkershilik kózdelgenin eske sala kelip, osy ýaqytqa deıin osyndaı negizsiz habarlamalar boıynsha 11 sotqa deıingi tergep-tekserý tirkelgenin atap ótti.
Qańtar oqıǵalaryn tergeýdiń aldyn ala nátıjelerimen tanystyrǵan IIM Tergeý departamentiniń basshysy, polısııa polkovnıgi Sanjar Ádilov qazirgi tańda ishki ister organdarynyń tergeýshileri 402 aıyptalýshyǵa qatysty 255 qylmystyq isti aıyptaý aktisimen aıaqtap, sotqa joldaǵanyn málimdedi. Eń kóp is Almaty qalasynyń enshisinde – 183, Almaty oblysy boıynsha – 46 jáne Kóliktegi polısııa departamenti boıynsha 10 qylmystyq is tergelgen. Al osy ister boıynsha jábirlenýshilerdiń shamamen 95 mıllıon teńge shyǵynynyń orny toltyrylǵan.
«Jappaı tártipsizdikti uıymdastyrýshylar men qatysýshylaryna, sondaı-aq terrorıstik shabýyldarǵa qatysty tergeýdi arnaıy prokýrorlar júrgizedi. Al IIM tergeýshileri óndiristegi qylmystyq ister boıynsha qylmystyq jaýapkershilikke tartylatyn ár adamnyń jeke basyn zerdeleıdi jáne olardy jappaı tártipsizdik barysynda qylmys jasaýǵa ne ıtermelegenin anyqtaıdy. Osyǵan oraı bizdiń basty maqsatymyz quqyq buzýshylardyń barlyǵyn barynsha qatań jaýapkershilikke tartý emes ekenin atap ótkim keledi», dedi polkovnık.
Onyń aıtýynsha, «kúdiktilerdiń kóbi adal azamattar bolǵanymen, oqıǵa kezinde jyldam baıyp ketemin dep oılaǵan nemese basqalardyń sózderine erip ketken». «Arasynda qalyń toptyń ishinde qylmysym baıqalmaı qalady dep úmittengenderdiń de bary anyq», deıdi ol. Osyǵan oraı qańtar qyrǵyny kezinde 323 jaza basqan azamattyń jeke basy, jaǵymdy minezdemeleri men zalaldy ótegeni eskerilip, qamaýdan bosatylǵan. Sonymen qatar 214 aıyptalýshynyń 194-i sot kezinde osyndaı negizder boıynsha bas bostandyǵynan aıyrýdy kózdemeıtin jazalaý sharalaryna kesilgen. Budan bólek, Almaty qalasynda taǵy 6 adamǵa qatysty qylmystyq ister taraptardyń tatýlasýyna baılanysty qysqartylǵan.
«Qazirgi ýaqytta ishki ister organdary tergeýshileriniń óndirisinde buryn qabyldanǵan sheshimderdi eskermesek, 1 260 qylmystyq is bar. Bul ister boıynsha aýyr qylmys jasady degen kúdikpen 158 adam kúzetpen ustaldy. Olardyń kinási negizinen qylmys oryndarynan alynǵan beınejazba, kýálar men kózben kórgen kýágerlerdiń, sondaı-aq alynǵan zattaı aıǵaqtarymen dáleldengen», deıdi S.Ádilov.
Jaqynda qylmystyq prosestiń úsh býyndy modeli sheńberinde jáne prokýrorlardyń kelisýimen osy qylmystyq ister boıynsha tıisti prosestik sheshimder qabyldanbaq. IIM ókili sondaı-aq brıfıng barysynda halyqtyń ómiri men densaýlyǵyna qaýip tóndiretin urlanǵan qarý máselesine keńinen toqtaldy. Onyń aıtýynsha, polısııa qyzmetkerleri qarýdy óz erkimen tapsyrý boıynsha qarqyndy túsindirý jumystaryn jalǵastyryp keledi. Sonyń nátıjesinde azamattar 125 qarýdy polısııaǵa ózderi ákelip tapsyrǵan. «Biz tek qańtar qyrǵyny kezinde urlanǵan qarý-jaraqtardy ǵana emes, zańsyz saqtalǵan jáne tirkelmegen qarýdyń barlyq túrlerin tabý boıynsha jedel is-sharalar belsendi júrgizip kelemiz. Qabyldanǵan sharalardyń arqasynda búgingi tańda polısııa organdary 1 460 qarý men 35 myńnan astam oq-dárini tapty», dep málimdedi S.Ádilov.
Qańtar oqıǵasy kezinde eń kóp tirkelgen qylmys túri – urlyq. Osyǵan oraı jappaı tártipsizdikter barysynda urlanǵan múlkin izdestirý men tabý boıynsha jumystarǵa da erekshe mán berilip otyr. IIM ókiliniń málimdeýinshe, búgingi tańda polısııa organdary azamattardyń quny 340 mıllıonnan astam teńgege baǵalanatyn urlanǵan dúnıe-múlkin taýyp bergen.