Tarıhshylar tartýy

L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde elimizdegi ultaralyq qatynastar máselelerin ǵylymı turǵydan zertteý, zerdeleý jumysy jaqsy jolǵa qoıylǵan. Bul iste ýnıversıtet rektory Erlan Sydyqovtyń kórnekti ǵalym, tanymal tarıhshy ekendiginiń de ózindik róli bar. Osy oraıdaǵy kóptegen irgeli de ıgilikti isterdi ýnıversıtettegi Etnosaralyq qatynastar jáne Qazaqstan halqy Assambleıasy ortalyǵy atqarýda. Qazaqstan halqy As­sam­bleıasynyń HHI ses­sııasynyń qarsańynda osy Ortalyqtyń dırektory, túrkitaný ka­fedrasynyń professory Sataı Syzdyqov jetekshilik etken avtorlar toby (Sataı Syzdyqov, Serikjan Qanaev, Jomart Jeńis) «Máńgilik El ıdeıasy: qalyptasýy, úsh negizi, tarıhı sabaqtastyq» atalatyn ki­tapty Astanadaǵy «Folıant» bas­pasynan ásem bezendirip jaryqqa shy­ǵardy. Kitapta Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda jarııalanǵan «Máńgilik El» ıdeıasynyń teorııalyq negizderi, áleýmettik-saıası alǵysharttarynyń qalyptasýy jáne búgingi tańda Qazaq eliniń Ulttyq ıdeıa­syna aınalýy tarıhı sabaqtastyqta zerdelengen. «Máńgilik El» ıdeıasynyń úsh tuǵyry retinde – Túrik qaǵanaty mem­leke­tiniń Kúltegin bitiktasynda jarııa etilgen saıası aktisi – manıfesi, ál-Farabıdiń saıası-teorııalyq fılosofııa­sy jáne Júsip Balasaǵunnyń  quqyqtyq-memlekettik qaǵı­da­lary qarastyrylǵan. Sonymen qatar, ejelgi túrkilerdiń dúnıe­tanymy men memlekettik ıdeo­logııasynyń damýy «Máńgilik El» ıdeıa­synyń áleýmettik-mádenı jáne saıası alǵysharttaryn qalyptastyrǵany dáleldengen. «Máńgilik El» ıdeıasy Qazaqstandy mekendeıtin barlyq ulttar men etnostar toptarynyń jalpyulttyq ıdeıasy bolǵandyqtan, kitapty Qazaqstan halqy Assambleıasy men jergilikti etnomádenı bir­lestikterdiń etnosaralyq qa­ty­nastar men konfess­ııaaralyq toleranttylyqty turaqty etýdegi is-sha­ralarynda tanymdyq-ádis­temelik qu­ral retinde paıdalana alady. Sataı Syzdyqovtyń tarıhshy-ǵalym retinde tyndyrǵan taǵy bir eleýli eńbegi – «Qarlyq-Qarahan memleketi: saıası tarıhy jáne mádenı muralary» atty kitaby. Onda ortaǵasyrlyq túr­ki tektes memleketterdiń ishinde áleý­mettik-ekonomıkalyq qatynastary men mádenıeti joǵary deńgeıde bolyp, birin biri jalǵastyra da­myǵan Qarlyq pen Qarahan memleketteriniń saıası-etnıkalyq tarıhy táýelsiz Qazaq eli ta­rı­hynyń ajyramas bóligi, al ál-Farabı, Júsip Balasaǵun, Mahmud Qashqarıdiń órkenıettik mádenı muralary mem­leketimizdiń «Máńgilik El» ulttyq ıdeıa­synyń qaınar kózi ekendigi ǵylymı turǵydan dáleldenedi. Avtor, sonymen qatar, Qarlyq-Qarahan memleketterindegi qala mádenıeti, otyryqshy jer óńdeý men kóshpeli mal sharýashylyǵynyń ózara yqpaldastyqta bolýy sol kezeńdegi Ortalyq Azııadaǵy birden-bir damyǵan memlekettiń qalyptasýyna ákeldi, bul damý úrdisi kóshpeliligi basym handyqtardyń bólinip shyǵýyna jáne keıin qazaq, ózbek, túrikmen jáne qyrǵyz halyqtarynyń qalyptasýyna tikeleı yqpal etti degen oıyn da tııanaqtaıdy. «Egemen-aqparat».