Eń birinshi kezekte urpaq qamyn oılaıyq

Sonymen qatar biz mundaı ıdeıalardyń, eń aldymen, memleket quraýshy ult úshin kerek ekenin erekshe eskerýge tıispiz. Eń bastysy, qazaq múddesi ózge ulttarǵa qaraǵanda aldyńǵy qatarǵa shyǵýy kerek.

Qazaqstandaǵy jalpy bala sany 5 mıllıonnan asady eken. Onyń ishinde 120 myń balǵynnyń múmkindigi shekteýli, 16 myńnan astam jetkinshektiń aqyl-esi durys emes, al 17 myńǵa jýyq bala jetimder sanatynda kórinedi. Sonymen qatar qazir elimizdegi 6 mıllıonnan astam turǵynǵa aǵzaǵa qajetti dárýmender jetispese, ókinishtisi sol, 47 paıyz­y balalarǵa tıesili eken. Sondaı-aq Qazaqstan ana men bala ólimi boıynsha álemde 87 orynda degen málimet bar. Sońǵy 15 jylda anemııa derti aıaǵy aýyr analarda 20 paıyzdan 40 paıyzǵa kóterilipti. Kóptegen jas ana, ókinishke qaraı, aıaǵy aýyr kezde nemese bosaný ýaqytynda qaıtys bolatyn kórinedi. Jas ananyń ajalyn týǵan-týystary kóp jaǵdaıda mamandardyń jaýapsyzdyǵynan kóredi... Ajaldyń aıaqastynan ekenimen eshkimniń isi joq. Qan azdyq, temir men folıı qyshqylynyń jetispeýshiligi aıtyp kelmeıtin ajalǵa soqtyryp jatyr. Qany az analardyń 74,7 paıyzy alǵashqy aptada-aq sábıin joǵaltady. Al analardyń 43,7 paıyzynyń sábıi bir aı ǵana ómir súredi. Aǵzaǵa temir jetispeýshiligi saldarynan sábılerdiń 40-60 paıyzynyń aqyl-esine nuqsan kelip, sabaqqa degen yntasy nasharlaıdy eken. Men 50 jyldyq tájirıbesi bar dáriger-bala hırýrgi retinde aıtaıyn, osynyń barlyǵy halyqtyń ál-aýqatynyń nasharlyǵynyń kórsetkishi...

Oılana qarasaq, bala – memlekettiń basty baılyǵy, qazynasy jáne bolashaq tiregi. Demek ony baǵyp-qaǵý – tek ata-ananyń ǵana emes, memlekettiń de basty mindeti. Bala da qarttar men múgedekter sekildi qoǵamnyń qorǵansyz múshesi, sondyqtan ár balany baǵyp-qaǵyp ósirýge, tárbıeleýge Úkimet qajetinshe járdem berip otyrsa, analar da bala týýdan bas tartpas edi jáne balalardyń da densaýlyqtary anaǵurlym jaqsarar edi. Al munyń ózi deni saý, bilimdi, bilikti urpaq ósirýdi qamtamasyz etetini de daýsyz.

Ábdisabyr О́MEShULY,

balalar hırýrgi, professor

ALMATY