Ústimizdegi jylǵy Elbasymyz N.Á.Nazarbaevtyń Qazaqstan halqyna Joldaýynda Ulttyq bilim berýdiń sapasyn jaqsartýda aýqymdy jumystar júrgizý qajettiligi aıtylyp, bilim salasyn damytýǵa baılanysty naqty mindetter qoıyldy.
Elbasy qoıǵan mindetterdi oryndaý, ásirese, aýyldyq jerlerdegi bilim berý sapasyna erekshe kóńil bólýdi kerek etedi. О́ıtkeni, elimizdegi 7402 jalpy bilim beretin mekteptiń 5 776-sy nemese 78 paıyzy aýyldyq eldi mekenderde ornalasqan. Bul mektepterde respýblıka oqýshylarynyń 1 237 myńy nemese 51 paıyzy bilim alýda. Búgingi tańda, aýyl mektepterinde sheshimin tappaǵan máseleler jetkilikti. Birinshiden, olardyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy nashar. Arnaıy jabdyqtalǵan pándik kabınetter, zerthanalar joq. Kórneki quraldar eskirgen. Kitap qory az. Shet tilderin oqytý deńgeıi tómen. Aýyl mektepteriniń 70 paıyzdan astamy – shaǵyn jınaqtalǵan mektepter. Muǵalimderdiń jalaqylarynyń azdyǵynan, áleýmettik qorǵaý, moraldyq jáne materıaldyq yntalandyrý sharalarynyń tolyq sheshilmeýinen aýyldyq jerlerde joǵary-kásibı, bilikti muǵalimder tapshy. Bul jaǵdaı, ustaz kadrlarynyń qartaıýyna, bir pánniń muǵalimi birneshe pánnen sabaq berýine ákelip soqtyrýda.
Aýyl mektepteri oqýshylarynyń fızıkalyq, ıntellektýaldyq jáne shyǵarmashylyq damýyna tıisti jaǵdaılar jasalmaǵan. Elimizdegi sport zaldary joq mektepterdiń 82%-y (1620 mektep) aýyldarda ornalasqan. Mektepten tys uıymdarmen aýyl oqýshylarynyń 6,8%-y ǵana qamtylǵan. Aýyl mektepterin aqparattyq tehnologııalarmen qamtý da óz deńgeıinde emes. Búginde keń jolaqty ınternetpen qala mektepteriniń 67,2 paıyzy, al e-learning baǵdarlamasymen 32,4 paıyzy qamtylǵan bolsa, aýyl mektepterinde bul úrdis áli bastalmaǵan.
Aýyl mektepterin bitirýshiler joǵary oqý oryndaryna túsý kezinde, ıaǵnı memlekettik grantty jeńip alýda da básekege qabiletsiz bolyp otyr. Mysaly, 2012 jáne 2013 jyldardaǵy Ulttyq biryńǵaı testileýdiń qorytyndylary boıynsha aýyldyq mektep túlekteriniń 21,5 paıyzy eń tómengi shekti baldy jınaı almady. Jalpy, UBT-nyń joǵary balyn (70-125 ball aralyǵy) jınaǵandardyń ishinde aýyldyq mektep túlekteriniń úlesi nebári 29 paıyzdy quraıdy. UBT-nyń ortasha baly da qalalyq mektep túlekterinen 8,7 balǵa tómen. Osynyń saldarynan aýyldyq mektep túlekteri joǵary oqý oryndaryna memlekettik grant esebinen túse almaı, aqyly oqý ornyna barýǵa májbúr bolýda. Al, aqyly oqýdy kez kelgen aýyl balasynyń qaltasy kótere bermeıdi. Bul orta bilimdi ǵana qanaǵat etken, ıaǵnı bilimi taıaz jumyssyz jastardyń kóbeıýine, halqymyzdyń sapalyq kórsetkishiniń tómendeýine ákelýi múmkin.
Aýyldyq jerlerde balalardy mektepke deıingi bilimmen qamtý máselesi de sheshimin tappaı keledi. Búginde aýyldyq jerlerde balabaqsha jasyndaǵy (3-6 jas) búldirshinder sany 350 myńǵa jýyqtady. Al olardy balabaqshamen qamtý 64%-dy quraıdy. Balabaqshalarǵa degen qajettilik 122 myńdaı oryn bolyp otyr. Bul – 300 oryndyq 404 balabaqsha salý kerek degen sóz. Elbasymyz N.Á.Nazarbaevtyń bıylǵy Joldaýynda qoıylyp otyrǵan mindetterdi tııanaqty oryndaý jáne elimizde bilimdi, bilikti, básekege qabiletti mamandar daıarlaý maqsatynda aýyldyq jerlerde mektepter men balabaqshalar salýǵa qajetti kólemde qarjy bólý, olardyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtý, aýyl ustazdarynyń bilimi men jalaqysyn kóterý, aýdan ortalyqtarynan «Daryn» mektepterin ashý jáne basqa da aýyl mektepteriniń bilim sapasyn arttyrý baǵytyndaǵy qordalanyp qalǵan máseleler Úkimet, Bilim jáne ǵylym mınıstrligi taraptarynan arnaıy qaralyp, oń sheshýdi talap etedi.
Qýanysh AITAHANOV,
Senat depýtaty.