Jańa uǵym engizgen dáriger

Begylan Stambol – daryndy dáriger ǵana emes, Qazaqstannyń densaýlyq saq­taý salasyna jańa serpin, tyń tehnologııa alyp kelgen bilikti maman. Ásirese ózi mamandanǵan júrek-qan tamyrlary aýrýlaryn emdeý isine alǵashqylardyń biri bolyp, ıntervensııalyq kardıologııa uǵymyn engizip, jańa úderisti júzege asyryp otyr. Ol júrekke stend qoıý úderisin údetýge den qoıǵan. Osydan jıyrma jyldaı ýaqyt buryn elimizde júrek-qan tamyrlary aýrýy­nan jylyna 80 myń adam kóz jumsa, búgingi tańda bul qaýipti kórsetkishtiń beti qaıtyp 4,5 esege kemidi.

Memleket tarapynan qolǵa alynǵan keshendi baǵdarlamalar medısına salasyna úlken yqpal etti. Máselen, medısına salasyna zamanaýı tehnologııalar engizi­lip, jan-jaqtan bilikti mamandar tartyldy. Qazir Qazaqstanda kún saıyn 200-deı adamǵa kardıohırýrgııalyq operasııa jasalady. Otandyq dárigerler osylaısha jylyna 76 myńǵa jýyq naýqasty ajaldan aman alyp qalyp otyr.

B.Stambol áýeli Qytaıdyń joǵary oqý ornynda medısına boıynsha bilim aldy. Sonda júrip kardıologııa sa­la­synda joǵarǵy kórsetkishterge jetip, Ortalyq Azııa boıynsha tanymal Beı­jińdegi aýrýhanaǵa jumysqa qabyl­danady. Aýrýhanada júrip Begylan myrza elde qyzmet etýdi armandaıdy. О́ıtkeni Qazaqstan jaıly qasterli uǵym dárigerdiń týǵan topyraǵynan, atanyń qany, ananyń súti arqyly áý bastan boıyna daryǵan bolatyn.

– Menińshe ulttyq qasıet adamǵa otbasynan sińedi. Máselen, biz on balaly úlken otbasynda ósip jetildik. Ákemiz mektep dırektory, kóbine syrtta bolady da, biz sheshemizdiń tárbıesin kórdik. Áke-sheshemiz «qolyńnan kelse elge kómektes, aldyńa kelgen adam ápkeń, baýyryń ne áke-shesheń sekildi bolýǵa tıis, sen solaı kórýiń kerek» deıtin. Qazaqta «elden surama, eki kóziń shyǵady, Táńirden sura, eki búıiriń shyǵady» deıdi. Iаǵnı sanaly adam ómir boıy izdenip ótýi kerek. Biz basqa memlekette týyp, erjettik. Memleketti qurýshy ult emespiz. Biraq týǵan ortam – ulttyq azattyq úshin kúresken jer. Sol topyraq pen sýdan da boıymyzǵa ultshyldyq taraǵan bolýy múmkin. Men oqyǵan orta mektepte tarıh páninen sabaq beretin parasatty kisi boldy. Qytaı tarıhy jáne dúnıe tarıhy degen pánder bolatyn. Ol kisi dúnıe tarıhyn ótip jatyp, bizge qazaq týraly, qazaqtyń neshe myńjyldyq kóne tarıhy jaıly syr shertetin. Sol kezden bizde ulttyq sezim paıda bola bastady. Ol shaqta Qazaqstan táýelsiz el emes. 1991 jyly elimizdiń táýelsiz el bolǵanyn asyǵa tostyq. Birinshi О́zbekstan sekildi memleketter táýelsiz bolyp jatty, al on ekinshi aıdyń 16-y kúni elimizdiń táýelsizdik alǵa­nyn estigende bórkimizdi aspanǵa atyp, jan-tánimizben qýandyq, – deıdi dáriger.

2004 jyly Shanhaıǵa issaparmen ush­qan bir akademık orta jolda júregi syzdap aýrýhanaǵa túsedi. Júregine operasııa jasaýǵa Begylan Stambol da qatysady. Operasııadan soń akademık Begylanǵa elge oralý jaıly pikir aıtady. Sonymen qatar akademıkten keıin Qazaqstannan kóptegen azamat dárigerge baryp qaralady.

– Qanshama naýqas bar, biraq olar­dyń Qazaqstannan kelýge jaǵdaıy joq ekenin estidim. Sodan soń óz elimde jumys istesem, adamdarǵa kómek kórsetsem, qara sý men qara nandy jesem de erkindikte júrsem degen arman týdy. Beıjińde aılyq júıesi joǵary jolǵa qoıylǵan, jaq­sy jaǵdaı jasalady. Biraq elge kelý jaıly arman jetelep, áke-sheshemmen, aǵa-baýyrlarymmen Qazaqstanǵa kelý jaıly aqyldastym. «Elge baraıyn, júregim solaı qaraı tartyp tur. О́zimdi-ózim tejep júrgenimmen báribir bul arman meni tynshytpaıdy» dedim. Sonda ákem: «Balam, eliń jańadan tigilip jatqan úı, sen elińe ne alamyn dep barma, ne beremin dep bar. Múmkin qınalarsyń, biraq júregińde osyndaı sezim bolýy kerek» dedi. Shyny kerek, elge alǵash kelgen kezdegi jalaqym aıtsam senbeıtin bolarsyń, 47 myń teńge boldy. Biraq men ony azsynǵan joqpyn, – deıdi dáriger.

Begylan júrek aýrýlarynyń týý sebep­teriniń eń basty sebebi – kóńil kúıdiń tómen­deýi ekenin aıtady. Búkil aýrýlardyń negizgi shyǵý túıtkili júıke júıesinde jatsa kerek. Máselen, aılyq jalaqysy mol memleketterde ómir súrý jasy­nyń joǵary bolatyny jaıly aqparattar bar. Bul jóninde: «Jalpy júrek-qan ta­myrlarynyń qaterli sebepterine temeki shegý, holesterınniń joǵarylaýy, qan qysymy, semizdik jatady. Munyń ishinde kóńil kúı óte mańyzdy. Amerıkada jarııa­lanǵan málimet boıynsha, uzaq jasaıtyn adamdardyń birinshi ádeti – kóńil kúıdiń durys saqtalýy. Qazaqta «qaıǵydan júregi jarylyp ketipti» deıdi. Qaıǵydan júrek jarylyp ketpeıdi, qaıǵydan júrek toqtap qalady. Qatty qaıǵyrǵan kezde bizdiń qan qysymymyz kóbeıedi, sol kezde gormondarymyz da artady. Sońynan qatty spazm bolǵan kezde eger júrek bulshyq etine qan durys jetpegen jaǵdaıda oshaq paıda bolyp, júrektiń qater yrǵaǵy buzylsa, júrek toqtap qalady. Al únemi keri kó­ńil kúıde júrgen adam barlyq aǵzasyn tal­qandap, zııan keltirip júredi. Qazirgi jas­tar­dyń aýrýshańdyǵynyń negizgi sebebi osy depressııalyq kóńil kúıden», deıdi dáriger.

Begylan Stambol – óz isiniń bilgir mama­ny ǵana emes, medısına salasynyń órken­deýine birden-bir jankúıer dáriger. Ol kardıologııa salasynyń jetistikteri men alǵa ozýyna jan-jaqty izdenis arqyly úles qosýshy. Dáriger sonymen qatar búgingi medısına salasynda bolyp jatqan mańyzdy máseleler jóninde de pikir bildirdi.

– Medıkter qam-qaıǵysyz jumys isteý kerek. Máselen, Qytaı ne úshin damydy? Qytaıdyń bir bıleýshisiniń maqaly bar: «Aq mysyq, qara mysyq, tyshqan ustaǵany jaqsy mysyq» deıdi. Jumysty ónimdi istegen, izdengen adamdardy baı balasy ma, kedeı balasy ma, sheneýniktiń balasy ma, oǵan qaramaı eńbek etýge múmkindik berý qajet. Al bizde izdengisi keletin dári­gerler bar, biraq oǵan turmys jaǵdaıy jar bermeıdi. Sol úshin bir aýrýhanada kún­diz, birinde túnde isteıdi. Odan biz ne kú­temiz? Esh nárse kúte almaımyz. Bul máse­­leni sheshýdiń birden-bir joly – medısına salasynyń jalaqysyn kóterý qajet. Ekinshi másele, syrttan myqty mamandar tartý isin budan da úlken deńgeıde jolǵa qoısaq utamyz. Qytaı AQSh-tan joǵarǵy jalaqy tólep myqty mamandardy tartý arqyly óz medısınasyn damytyp otyrdy. Kelgen maman kemi on shaqty ózi sekildi bilikti maman daıarlaıdy. Munyń bári taptyrmas olja. Bizde de osyndaı jumystar atqarylsa nur ústine nur, – deıdi dáriger.

Pandemııa kezinde naýqastardyń ómiri úshin janyn qıǵan dárigerler qaýymy – qazirgi zamannyń batyrlary. Erlik ister keıde kózge kórinip, qolǵa ustala bermeıdi, ol júrektiń qýatymen, jannyń jigerimen jasalady. Kún saıyn ár adamdy ajaldan arashalap, júregine úmit pen ómir sáýlesin quıyp júrgen meıirim shyraqshylary qandaı qurmetke de laıyq.