QAITA JARAQTANDYRYLǴAN KÁSIPORYNNYŃ QADAMY

Oblysta bıyl iske qosy­latyn jıyrma tórt ındýs­trııalyq-ınnovasııalyq jobanyń alǵashqysy tolyq qýatynda paıdalanýǵa beril­di. Ol – “Ramazan” JShS-ne qarasty qus fabrıkasy. Elimizdiń  údemeli ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyn júzege asyrý, oblys halqynyń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý jáne Aqtóbe qalasynyń mańaıynda azyq-túlik beldeýin qurý maqsa­tyn­da  “Ramazan” JShS ba-za­synda dándi daqyldar klasterlik-ónerkásiptik ke­sheni qurylǵan bolatyn.

Osy klasterdiń quramynda ele­vator, táýliktik qýaty 190 tonna un tartatyn Ýkraına jáne Chehııa fırmalarynyń dıirmenderi, qýaty táýligine 10 tonna makaron ónimderin shyǵarýǵa múmkindik beretin seh, jalpy qýattylyǵy táý­ligine 47 tonna ónim óndire­tin nan zaýyty men naýbaı­hana, qus fabrıkasy, qosal­qy sehtar, dúkender jelisi bar. Seriktestiktiń egistik kólemi 11,3 myń gektardy quraıdy.“Ramazan” saýda markisimen barlyq sortty un, 15-ten astam makaron ónimderi, túrli jarmalar, 40-tan astam nan jáne nan ból­ke buıymdary, tátti taǵam buıymdarynyń 20-dan astam túri, taýyq jumyrtqasy shyǵarylady. “Ramazannyń” ónimderi oblysta ǵana emes, Atyraý,   Mańǵystaý jáne Batys Qazaqstan oblysta­ryna  ótimdi. Ramazan” saýda markisimen satylatyn ónim­der ártúrli halyqaralyq kór­melerde joǵary sapaly­ly­ǵy úshin alty ret altyn medaldarmen marapattaldy. 2006-2010 jyldary “Rama­zan” JShS negizgi  kapıtalǵa 1170  mln.teńge ınvestısııa saldy. Sonyń nátıjesinde biraz sharýalar atqaryldy. Sonyń biri – qaıta jaraq­tandy­rylǵan qus fabrıkasy. – Shyny kerek, burynǵy qus fabrıkasy oblys halqy­nyń  taýyq jumyrtqasyna qajettiligin qanaǵattandyr­mady, ony qaıta jaraqtan­dyrý kerek boldy. Osy maq­satta álemdik qarjy daǵdary­sy etekten tartqanyna  qara­mastan 2008 jyly fabrıkany qaıta jaraqtandyrý jáne tehnıkalyq jabdyqtaý bastal­ǵan. Smetalyq quny 425,0 mln.teńgege, onyń ishinde qurylys-montaj ju-mys­tary 125,0 mln.teńgege tústi. Onyń teń jartysy seriktes­tiktiń óz qarjysy, qalǵanyn nesıege aldyq. Ony da merzi­minde óteýdiń múmkindigi bar,  kásiporyn meılinshe qysqa merzimde ózin aqtaıdy dep otyrmyz. Bul – Qazaqstan­nyń ındýstrııalyq kartasyna engen oblysta bıyl júzege asýy tıis 24 jobanyń iske qosylyp otyrǵan birinshisi. Qus fabrıkasyn qaıta jaraq­tandyrý jumystary tolyǵy­men aıaqtaldy, josparlanǵan qarjy tolyǵymen ıgerildi,–deıdi “Ramazan” JShS-niń  bas dırektory Orynbasar Mýsın. Qus qoralaryn qaıta jaraq­tandyrý kezeń-kezeńmen júrgizilip, óndiristiń kidirissiz jumys isteýine kedergi kelti­rilmegen. Qaıta jaraqtandy­rýdyń nátıjesinde saǵatyna 10 tonna ónim shyǵaratyn qura­ma jem zaýyty, jumyrtqa qoımasy, negizgi toptardy tolyqtyratyn balapan ósire­tin 160 myń oryndyq eki qus qorasy, óndiristik toptarǵa arnalǵan 130 myń oryndyq eki qus qorasy paıdalanýǵa berilip, óndiristiń qýatyn anaǵurlym arttyryp otyr. Eskirgen jabdyqtar qazirgi zamanǵy sheteldik ozyq tehno­logııalyq qondyrǵylar­men tolyq almastyrylǵan. Nátı­jesinde buryn nebári 40 myń balapan ornalastyrylatyn  qoraǵa endi 80 myń balapan, al, 38-39 myń taýyq ketetin  qoraǵa 65 myńǵa deıin taýyq ustalatyn bolypty. 2010 jy­ly óndiristik topqa arnalǵan taǵy bir qus  qorasy qaıta jaraq­tandyrýdan ótkizilipti. Júrgizilgen jumystardyń ar­qasynda qus fabrıkasy boıynsha jylyna jumyrtqa shyǵarý 45,0 mln.danaǵa artqan. Fabrıkanyń jospar­ly qýat­tylyǵy jylyna 110,0 mln, dana jumyrtqa óndirýge múmkindik beredi. Josparly qýattylyǵyna shyǵýy 2010 jyl­dyń aıaǵyna kútilýde. Osy­nyń ózi Aqtóbe oblysynyń qus jumyrtqasyna qajettili­gin tolyq qamtamasyz etedi, artyǵy Batys Qazaqstannyń ózge oblystaryna shyǵaryla­dy. Bul sondaı-aq, baǵanyń turaqty bolýyna jaǵdaı týǵyzady. Qazirgi kezde “Ramazan” qus fabrıkasynyń jumyrtqa­lary Qazaqstandaǵy eń  arza­ny.  Kásiporyn ónimdiligi de basqalarǵa qaraǵanda anaǵur­lym joǵary. Bir taýyq jyly­na elimiz boıynsha 280 ju­myrtqa berse, “Ramazannyń” taýyqta­ry 313 jumyrtqa beredi. – Munyń bári ozyq teh­nolo­gııamen birge azyqtandyrý rasıonyna da baılanys­ty. Taýyqtar soıa, arpa, raps, bas­qa jemdermen birge, mármár jańqalarymen azyqtan­dyrylady. Bizdiń jumysshy­lar ázildep aıtatyndaı,  qusqa ýyldyryqtan basqanyń bárin beremiz. Bul taýyqtardyń ónim­diligin arttyrady. Bastap-qyda taýyqtardy Sverdlov qalasynan, Bashqurtstannan ákelip júrdik, ózimiz ósirdik. Qazir Máskeý mańyndaǵy “Qus” AQ-pen kelisim-shartqa otyryp, olardan gollandııa­lyq taýyq balapandaryn alyp otyrmyz. Bir kúndik taýyq balapandaryn aksıonerlik qoǵam ózderiniń arnaýly avtokóligimen jetkizip beredi, – deıdi seriktestik basshysy. Ýaqyty kelgende óndiristik toptardaǵy taýyqtar  etke ón­di­rilip, tórt-bes aılyq qus­tar­men almastyrylady eken. Biz balapandar ósiriletin qoraǵa kirip jumys úderisimen tanystyq. Seksen myń bala­pandy baǵyp-kútýshi eki-aq adam. Tap-taza, jaryq qora­daǵy qustar bógde adamdardyń kirgenin sezip, kádimgideı qoz­ǵa­laqtap qaldy. Qus ósirýshi Lıdııa Imaǵambetovanyń aıtýynsha, qora qaıta jaraq­tandyrylyp, jańa qondyrǵy ornatylǵaly jaǵdaı anaǵur­lym jaqsara túsken. Qusty azyqtandyrý, sańǵyryǵyn tazartý avtomattandyrylǵan. Osy zamanǵy aýarettegishter qoıylǵan. Qoraǵa ornatylǵan qondyrǵy qustyń ósýine  qa­jetti temperatýrany  turaqty ustap turatyn kórinedi. Al jumyrtqalardy sorttaý sehyndaǵy jumys ta biraz jeńildegen. Ázirge úsh qus qo­ra­s­y ǵana osy trans­porterlik jelige qosylǵan. Transpor­termen kelgen jumyrtqalardy appaq halat kıgen qyz-ke­lin­shekter suryptap jatyr. Bu­ryn bul sharýamen kóp adam aınalysady eken. Bolashaqta qal­ǵan qus qoralaryn da os­yn­daı transporterge qosyp, ju­mysty jeńildetýge baǵyt ustalýda. Jumyrtqa  suryp­taı­tyn qondyrǵy ornatý da jos­parda bar eken. Sonymen “Ramazan” JShM-niń qus fabrıkasy  to­lyq qýa­tynda paıdalanýǵa berilip, ju­mys isteýde. Buryn Atyraý, Aq­taýǵa óz ónimderin ótkizip kelgen kásiporyn kórshiles Reseı ryno­gyna da kóz salyp otyr. Munyń ózi seriktestiktiń ekonomıkalyq nyǵaıýymen qatar syrtqa ónim ótkizý rynogyn keńeıtýdiń sátti qadamy bolmaq. Aqtóbe oblysy. JAQSYLYǴY MOL JAŃA TEHNOLOGIIа Naryqtyń ótpeli tusynda Ile aýda­nyndaǵy “Rassvet” keńshary taratyl­ǵanda olardyń arasynda óz mamandyǵyn jete meńgerip, kásipke aınaldyrǵandar da bar edi. Solardyń qataryndaǵy zveno jetekshisi Redjep Gazırovıch eginshilikke den qoıyp, óz sharýashylyǵynyń irge­tasyn qalaǵan eken. Halyqqa qaı kezde de qajettisi azyq-túlik, onyń ishinde kókónis, kartop, taǵy basqalarynan belsheden paıda tappasa da kúnkóristi jaqsartýǵa bolatyndyǵyn eskergen agronom 111 gektar alqapty kútip-baptaý arqyly jumysyn bastaǵan-dy. Búginde Qapshaǵaı kúrejolynyń boıyndaǵy egistikte gollandııalyq tehnologııany paıdalaný nátıjesindegi jumysy tabysty deýge bolady. Sodan bergi jyldary fermer ónimdi saqtaıtyn kókónis qoımasyn salyp, búgingi kúni 1200 tonna kókónis, 600 tonna kartop saqtaıtyn oryn tutynýshyny jyldyń qaı mezgilinde de sapaly ónimmen qamta­masyz etýine múmkindik jasaǵan. Qazirgi kezde qoıma jalpy quny 220 myń AQSh dollary turatyn qýatty muzdatqyshtar jáne jeldetkish qondyrǵylarmen jabdyqtalypty. Elbasynyń bıylǵy Joldaýynda eldiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtama­syz etýmen qatar onyń otandyq túrlerin damytý máseleleri tapsyrylǵany belgili. Osy oraıda sharýa qojalyǵyn­daǵy egis alqabynyń 20 gektaryna tam-shylata sýarý ádisi qoldanylyp, jańa jabdyqtarmen qamtylyp, arnaıy skva­jına ázirlenip, kókónistiń sapaly jańa býdandastyrylǵan túrleri ósirilýde. Kóktem kúnderinde egistik alqap óńdelip, kókónis ósirýshiler qımyly da asa bir yqtııattylyqpen júzege asýda. Qarap tursań, kúni boıy dalada ter tókkenderdiń eńbeginiń qıyndyǵy birden kózge túsedi. Fermer Redjep ujymdaǵy 35 adamnyń kókónis tuqymyn seýip, kóshetin otyrǵyzýmen aınalysatynyn, ortasha tabystary 40 myń teńgeden kem emestigin jáne ónimdi jınaǵan kezde jumysshy qatary ósetindigin ortaǵa saldy. О́tken jyly ónimdi saýdalaýdan túsken qarjyǵa 2,5 mln. teńge turatyn “Belarýs” traktoryn, kókónis tuqymyn sebetin jáne basqa da aýylsharýashylyq quraldary satyp alynypty. Naýqan kezinde syrttan tehnıka tartylmaǵan­dyqtan túsken paıda ujym múshesine ortaq. “Mashýchıvan” sharýa qojalyǵy kókónis ósirgender úshin memleketten sýb­sıdııa alyp, jaǵdaılaryn jaqsartý-da. Byltyr onyń kólemi 2,5 mln. teńgeni qurapty. Jalpy kókónis ósirý tıimdi ekenin de aıtady. Bir qaraǵanda qol jumysyn kóp qajet etetin sala búginde arnaıy tehnıkalardy paıdalaný nátıjesinde edáýir jeńildegen. Atalǵan sharýa qojalyǵyna jaqyn ornalasqan jeke kásipker Valentına Tronnyń bul jumysty bastaǵanyna birer jyl ǵana.  Qytaı tehnologııasy boıynsha qolǵa alynǵan jylyjaı qu­ry­lysy bitýge taıaý. Kásipker jylyjaı kómir jáne dızel otynymen jylyty­latyndyǵyn, ónim molshylyǵyna qol jetkizý úshin ǵalymdarmen baılanysy bar ekenin de aıtyp qaldy. Egistik kólemin kóbeıtýdi josparlaǵan Valen-tına aldaǵy ýaqytta kún sáýlesi qýatymen jumys isteıtin batareıalardy qoldanýdyń tıimdiligin kórmekshi. Sátin salsa, jylyjaıda kúz ben qys aılarynda kókónistiń túr-túri ósiriledi, deıdi ol. Kúmisjan BAIJAN, Almaty oblysy. KÚREJOL BOIY QYZÝ EŃBEK Oblys ákimi Bolatbek Qýandyqov jumys babymen “Batys Eýropa – Batys Qy­taı” avtomobıl jolyn salýǵa qatysatyn merdigerlik kompanııalardyń, jol qury­lysyna shıkizat daıyndaı­tyn óndiris oryndarynyń jumysymen tanysty. Atalǵan avtobannyń 812 shaqyrymy oblys kóleminen barlyq aýdandardy qamtı otyryp ótetini belgili. Onyń bastapqy jumystary Jańa­qorǵan, Shıeli aýdandarynda kóktem aılarynan beri júr­gizile bastady. Bul aımaqta ıtalııalyq “Todını Kostrý­sıonı Djeneralı” SMA AQ bas merdiger retinde jumys atqarýda. Naqty kezeńde 30 gektar jerdi ıemdengen zaýyt alańynda asfalt-betondy  zaýyt qurastyrylyp jatyr. Álemdik keńistikte mol táji­rıbesi bar fırma osy orynda 3 asfalt jáne 1 beton zaýy­tyn iske qosýdy mejelegen. Fırmada atalmysh sharýamen 40 kásibı maman shuǵylda­nýda. Kompıýter arqyly bas­­qarylyp, ónim bere bas­taı­tyn zaýyttyń bir kúndik eńbek ónimdiligi tipten joǵa­ry. Olar óz mindetine alǵan aýdan kólemindegi 1941 jáne 2018 shaqyrym aralyǵyndaǵy avtomobıl joldaryn qa­jetti materıalmen tolyq qamtamasyz ete alady. – “Batys Eýropa – Ba­tys Qytaı” avtomobıl jolynyń Qyzylorda obly­sy­nan ótetin aýmaǵyna 1312 tehnıka qarastyryldy. Sondaı-aq, 2634 jumys qoly bar. Onyń ishinde 1404 adam jergilikti turǵyndar. Jol­dyń tómengi eki qabatynyń negizgi bóligi bitse, endi 25 ma­myrdan bastap asfalt tóseý júzege asady. Árıne, onyń sapasyna aıryqsha mán beriledi, deıdi Kólik jáne  kommýnıkasııa mınıstrli­giniń departament bastyǵy Q.Momynbekov. Italııalyq kompanııa bas­shysy Fabıo Almano­nyń aı­tý­ynsha, mekeme úlken avtoban salýda mol tájirıbe jı­naqtaǵan. Buǵan deıin kompanııa “Almaty – Qara­ǵandy”, “Atyraý – Oral”, “Astana – Býrabaı” jáne “Atyraý – Aqtaý” joldaryn sal­dy. Kóshpeli zaýyt qu­ry­lysy barynsha sapaly jumys atqarady. Italııalyq maman­dar­men qatar jergilikti jas­tar­dy da úıretý, oqytý jumystary júrgiziledi. –Elbasy tapsyrmasymen bastalǵan “Batys Eýropa – Batys Qytaı” avtomobıl jolynyń qurylysy óz mer­zimine sáıkes júrgizilýi tıis,–dedi oblys ákimi B.Qýan­­dyqov, – ol úshin oblys ákim­digi jáne tıisti departa­ment, basqarmalar qoıan-qoltyq jumys júr­gizedi. Kómekterin aıamaıdy. Al­aıda, Qazaqstan Re­s­pý­b­lı­kasynyń zańdylyqtary qatań saqta­lýy tıis. Túsinikti tártippen oryndalatyn sharýany keıbir kompanııalar sozbalap, bazar­daǵy saýda sekildi kópsózdi­likke salýy qurylystyń baıaý júrýine áser etedi. Jol salý­ǵa qatysatyn árbir merdiger munda qaıyrymdylyq shara­la­rymen aınalysýǵa kelgen joq. Úlken bıznesti júrgi­zýge, tabys tabýǵa talpynys jasap otyr. Demek, jergilikti basqarmalarmen túsinisip, olardyń  talaptarymen keli­sý­ge týra keledi. Máselen, “KREK” kompanııasynyń transformator ornatý, elektr qýatyn berý shartyna túr­kııalyq “Sınema Medıas Stroı” JShS erejede kórse­til­gen baǵany joǵary dep sanap, óndiris alańyndaǵy qondyrǵylardy áli iske qospaǵan. Italııalyq fırma bas­shysy elektr qýatyn qondyrǵy arqyly paıdala­nýdy tıimdi sanaıdy eken. Toqsan aýyz sózdiń to­byq­taı túıini sol, merdiger­ler jergilikti jerdiń múd­desimen sanasýǵa mindetti. Erkin ÁBIL, Qyzylorda oblysy. BALAMASY JOQ  ET О́NDIRÝ KEShENI Batys Qazaqstan oblysynda iske qosylmaq 2007 jyl. Mamyr aıynyń aıaq sheni. Dál osy bir kók­tem­niń jazǵa ulasar shaǵynda Astanada respýblıka­daǵy agroónerkásip kesheni qyzmetkerleriniń keńesi ótkizildi. Osy basqosýda Elbasy N.Á.Nazarbaev olarǵa salany álemdik damý jetistikterine saı órkendetý jó­ninde naqty mindetter qoıdy. Atap aıtqanda, res­pýb­lıkanyń úsh oblysynda álemdik standarttarǵa jaýap bere alatyn iri et óndirý keshenderi qurylysyn turǵy­zý qajettigin aıta kelip, jergilikti atqarýshy organ­darǵa tıisti tapsyrmalar berdi. Sonyń eń aýqymdy bóligi Batys Qazaqstan oblysynyń enshisine tıdi. Mine, Aqjaıyqta 8640 bas iri qarany bordaqylap et óndiretin ári ony daıyn ónim túrinde tutynýshy­larǵa jetkizetin iri keshen qurylysy osylaı bastalǵan edi. Sodan beri respýblıkada balamasy joq bul nysan sol jyldyń jazynda Elbasy Jarlyǵymen Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi bolyp taǵaıyndalǵan Baqtyqoja Izmuhambetovtiń tikeleı nazarynda bolyp keledi. Oblystyń Zelenov aýdanyndaǵy Iаnaıkın aýylynda ornalasqan keshen qurylysy bir-birimen ózara quramdas, enshiles úsh qurylymnan turady. Onyń birinshisi 8,4 tonna dán saqtaýǵa laıyqtalǵan qoıma jáne jem zaýyty men et kombınaty. –Búginde keshen qurylysy aıaqtalý qarsańynda. Oıǵa alǵan jumystardyń 80 paıyzdan astamy oryn­daldy. Nysan qyzmetin tórt aıaǵynan tik turǵyzýǵa qajetti qural-jabdyqtar men qondyrǵylar Germanııa­dan jetkizildi. Qajetti mamandar men tehnologtar da iske kirisýge ázir, – deıdi Batys Qazaqstan oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń bastyǵy Marat Ońǵarbekov. – Túpki maqsat jergilikti kadrlardy ke­shen qyzmetine kóbirek tartý . Olardyń jańa tehnolo­gııa­ny tezirek ıgerip bas­qa­rýy­na yqpal jasaý. Osy maq­satta atalǵan jobanyń basy-qasynda júrgen “Kroýn Batys” JShS jetekshisi Evgenıı Álıev bas­taǵan mamandar toby Kanadaǵa baryp ondaǵy áriptesteri­niń is-tájirıbelerimen tanysyp qaıt­ty, – dep túıin jasady odan ári Marat Kenjetaıuly. Qazir nemis tehnologııasy boıynsha jumys jasaıtyn keshen qondyrǵylaryn osy eldiń bilikti mamandary qurastyrý ústinde. Munda daıyndalǵan et álemdik standart talaptaryna tolyq sáıkes kelmek. Sondyqtan óndirilgen ónimdi alys-jaqyn shetelderge, sonyń ishinde kórshiles Reseı eliniń  rynogyna shyǵarý kózdelip otyr. Álemdik rynokta sapaly ettiń baǵasy joǵary ekeni belgili. Bul dáıektiń ózi atalǵan óndiris ornynyń keleshegi mol ekenin kórsetedi. Keshen tolyq óndiristik qýatymen jumys istegen kezde munda jylyna shamamen 3454 tonna kóleminde et óndirilmek. Osy turǵyda taǵy bir aıta keterlik másele sapaly et tek asyl tuqymdy maldan ǵana alynatyny aıtpasa da belgili emes pe? Osy turǵyda bordaqylanatyn iri qara anaý-mynaý emes, ataǵy TMD kólemine jáne alys shetelderge keń taralǵan kádimgi qazaqtyń asyl tuqymdy aq bas sıyry ekenin de aıta ketken jón. Taıaýda Aqjaıyq óńirinde iske qosylatyn nysan negizinen eksportqa baǵyttalǵan joba bolyp tabylady. Munda qazirgi zaman talabyna saı joǵary sanıtarlyq normaǵa sáıkes keletin et óndirilmek. О́ndiriste negizinen Iаnaıkın aýylynyń turǵyndary jumys jasaıtyn bolady. Joǵaryda aıtylǵandaı, keshende ázirlengen et ónimderi tek bir óńir turǵyndarynyń suranysyn ótep qana qoımaı tutastaı respýblıkadaǵy azyq-túlik qaýip­sizdigin qamtamasyz etýge súbeli úlesin qosatyn bolady. Elbasy nazaryndaǵy nysan “QazAgroQarjy” ulttyq kompa­nııasyna qarasty mal ónimderi korporasııasy qurylymdyq júıesi arqyly qarjylan­dyrǵan. Onyń jalpy quny 3 mıllıard 200 mıllıon teńgeni quraıdy. Negi­zinen eksportqa ónim shyǵarýǵa laıyqtalǵan, sonymen birge ishki suranysty da qamtı alatyn respýblıkada balamasy joq et óndirý kesheni qurylysynyń aıaqtalýy Elbasy bergen tapsyrmanyń ýaqytynda oryndalýynyń bir kórinisi bolmaq. Klasterlik baǵyttaǵy jobanyń iske qosylý merzimi ekinshi jarty- jyldyqtyń bas kezine bel­gilenip otyr. Temir QUSAIYN, Batys Qazaqstan oblysy, Zelenov aýdany, Iаnaıkın aýyly.