Saǵynǵanda ánderin tyńdap, qulaq quryshyn qandyramyz. Adamnyń janyn besikke bólegendeı terbetetin án degen álemniń tylsymyna bala kezinen batqan Keńes Dúısekeev osy ónerdiń shyńyna shyqqan biregeı tulǵa boldy. Onyń esimin bilmeıtin, ánin shyrqamaıtyn qazaq joq. Keńes Dúısekeev «Dombyra týraly ballada», «Oılan, balam», «Sálem saǵan, týǵan el», «О́kinbe sen» sekildi alǵashqy ánderimen-aq qalyń eldiń ystyq yqylasyna bólendi.
Bul bıikke, árıne, uzaq sapar júrip jetti. Keńes Dúısekeev 1946 jyly Qazaly aýdanynda dúnıege kelgen. Jastaıynan arman qýyp Almatyǵa attandy, úlken qaladaǵy mektep-ınternatta oqydy. Mýzyka ýchılıshesine, sodan soń Almaty memlekettik konservatorııasyna tústi. Konservatorııada ataqty E.Brýsılovskıı, qazaq KSR memlekettik syılyǵynyń ıegeri L.Hamıdı, KSRO halyq ártisi Ǵazıza Jubanova sekildi óner ǵulamalarynan dáris aldy. Almaty konservatorııasyn bitirgennen keıin «Gúlder» ansambiliniń bas dırıjeri jáne mýzykalyq jetekshisi, 1976-1979 jyldary «Qazaqkonsert» gastroldik konsert birlestiginiń mýzyka jetekshisi, 1975-1984 jyldary Qazaq teledıdary mýzyka redaksııasynyń bas dırektory bolyp qyzmet atqarǵan. 1980-1990 jyldary eldiń aýzynan túspeı shyrqalatyn ánderiniń kóshin bastady. Sol kezderde ózimen qatarlas, qurdas kompozıtorlar Tiles Qajyǵalıev, Seıdolla Báıterekovtiń de sharyqtaǵan kezderi edi. Olar estradalyq án janryna jańasha jol ashyp, jańalyq ákeldi.
Keńes aǵanyń jetekshiligimen «Tamasha», «Halyq – talant qaınary», «Shabyt», «Mýzyka áleminde», taǵy basqa teledıdarlyq baǵdarlamalar shyǵaryldy. 1984-1997 jyldary Qazaqstan memlekettik teleradıo komıteti estradalyq-sımfonııa orkestriniń kórkemdik jetekshisi jáne bas dırıjeri boldy. 1997 jyldan «Qazaqkonsert» gostroldik-konsert birlestiginiń kórkemdik jetekshisi jáne bas dırıjeri eken. Sol jyldary meniń birneshe ánderimdi tyńdap kórip, «Týǵan jer», «Aıdynda júzgen aqqýlar», «Besik jyry», «Juldyzym» atty tórt ánimdi unatyp, estrada-sımfonııalyq orkestrine ánniń partıtýrasyn ózi túsirip, Qazaqstannyń Halyq ártisteri Nurǵalı Núsipjanov, Zeınep Qoshybaevanyń daýsyna arnap jazǵan, ánderimniń altyn qorda qalýyna kóp eńbegin sińirdi. Jalpy, ol kisiniń boıynda uly adamdarǵa tán sırek minez baısaldylyq, týra aıtý jıi kórinis beretin.
Ári kompozıtor, ári uıymdastyrýshy tulǵa Keńes Dúısekeev sońyna shoqtyǵy bıik týyndylar qaldyrdy. Onyń kameralyq orkestrge, fortepıanoǵa arnalyp jazylǵan «Jalańtós batyr» sımfonııalyq poemasy, «Tolǵaý», «Astana» sımfonııalary, «Jyl mezgilderi», «Romanstar sıkly», «Jaılaý tańy», «Jaılaýdaǵy kesh» sonatalary, «O, dúnıe kantatasy», «Mádı», «Aqqý jibek» mıýzıkliniń, «Aldar kóse» operettasynyń sımfonııalyq konsertter, sonata, rapsodııa, varıasııalar, kameralyq orkestrge shyǵarmalary bir tóbe, ol – 200-den astam ánderdiń avtory.
Áriptesim, kompozıtor, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, «Qurmet» ordeniniń ıegeri Ramazan Taımanovtyń «Bir ǵana «Qaraǵym-aı» ániniń ózi – baıaǵynyń básimen quny qyryq narǵa júk bolatyn jaýhar» degen sózi oıǵa oralady. Osy án Dımash Qudaıbergenniń oryndaýynda kúlli álem tyńdarmandaryna jol tartty. Keńes aǵanyń ánderi oryndaýshysyn tapqan saıyn túrlene túsedi. Ǵumyry ǵasyrlyq ólshemderge saı týyndylar ekenin taǵy bir moıyndatty. Basqa da kóptegen romansy – talǵampaz zertteýshilerdiń laıyqty baǵasyn alǵan, tyńdarmandardyń qulaq quryshyn qandyrǵan biregeı týyndylar. Onyń san qyrly daryn ıesi ekenin anyqtaıdy. Kásibı ánshilerdiń oryndaýyndaǵy «Sálem saǵan, týǵan el» «Dombyra týraly ballada» «Tolǵaý», «Erkelediń sen», «Ǵashyqtar áni» «О́kinbe sen», «Qaraǵym-aı», «Arman, arman», «Aınamkól», «Oılan, balam» sııaqty tanymal ánderdiń de áýeninen Keńes aǵanyń qoltańbasy anyq kórinip tur.
Keńes aǵanyń myna bir aıtqan sózi oıymnan esh ketpeıdi. «Álem án salyp turady, ol tylsym qudiretiniń sazy. Ony tyńdap, uǵyný úshin sana men sezim kerek. Dúnıe, ómir, tirshilik úsheýi – bir uǵym. Úsheýi de ánnen quralǵan, sondaıda qulaǵyma áldebir áýen keledi. О́mir-áýen, tylsymynyń áni, qudiretti kúshi osy ǵoı dep oılaımyn» degen edi. Qandaı keremet sóz órnegi deseńshi. Úlken júrekti adam týǵan jerin sheksiz súıetin perzenttik mahabbatyn árdaıym ispen dáleldeı biledi. Talaı konkýrstardyń ótýine muryndyq bolyp, nebir talanttardyń túlep ushýyna, tanylýyna septigi tıdi. «Jas qanat», «Boztorǵaı» respýblıkalyq konkýrstarynyń qazylar alqasynda otyrdy. Balalar shyǵarmashylyǵyna arnalǵan «Altyn mıkrofon» baıqaýyna keletin sheteldik qazylarǵa da ózi tóraǵalyq jasady. Munysy ol kisiniń basqalardan bir bas ozyqtyǵynyń belgisi bolatyn. Mýzykany jetik biletini, talantty tanı alatyny kórinip turatyn edi. О́sip kele jatqan talantty jastardy, balalardy kórgende balasha qýanatyn.
Oıyma kezinde TÚRKSOI bas hatshysy bolǵan Dúısen Qaseıinovtiń jazǵan sózi oralady. «Bar ǵumyryn qazaq ónerin, mýzykasyn damytýǵa arnap, 50 jyldan astam ýaqyt boıy estradalyq ánderden bastap, keń tynysty sımfonııalyq shyǵarmalarǵa deıin jazyp, mýzykanyń túrli janyrynda tamasha týyndylar týdyrǵan, artynda kólemdi fýndamentaldy mura qaldyrǵan Keńes Dúısekeulynyń ult mádenıetine sińirgen eńbegi ushan-teńiz. Onyń shyǵarmalary qazaq halqyna ǵana emes, túbi bir túrki halyqtaryna da asa tanymal, Halyqaralyq TÚRKSOI uıymy álemniń eń belgili sahnalarynda uıymdastyrǵan konsertterinde onyń áıgili shyǵarmalary birneshe shet tilderinde shyrqalǵanyna kýámiz. Ataq-dańqtan da kende bolmaǵanyn bilemiz, biraq kezinde Memlekettik syılyqqa usynylyp, ótpegeni kóńilge qaıaý salady», dep edi D.Qaseıinov. Al marqum Keńes aǵanyń óz ókinishi ulttyq deńgeıde edi. Onyń «Ulttyq mýzykamyzdyń tarıhy men qudiretin dáripteı almaı kelemiz. Elimizde án, bı, mýzyka dúnıesin zertteý isi kenjelep qaldy», dep qynjylǵany esimde.
Saýranbek ELEÝOV,
mádenıet qaıratkeri,
Qazaqstan Jastar odaǵy syılyǵynyń laýreaty