Toǵyzynshy maýsym tabystary

Operadaǵy ozyq jetistikter

О́tken maýsym «Astana Opera» teatry úshin tabysty boldy. Toǵyzynshy teatr maýsymyn jarqyn jetistikter­men túıindegen óner ujymynyń maq­ta­nýǵa turarlyq jańalyǵy jeterlik. Atap aıtsaq, Qazaqstan boıynsha 10 gastrol, teatr ártisteriniń marapattary, festıvaldaǵy úzdik atalymdar hám tabysty premeralar – munyń bar­lyǵy jas ta jasampaz teatrdyń shy­ǵar­mashylyq qarymynyń kórsetkishi. Ásirese teatr repertýaryn kórkemdik turǵydan ǵana emes, mazmundyq jaǵy­nan da baıytqan toǵyzynshy maýsym­nyń tabysty qoıylymdary – T.Kochak­tyń «Aqshaqar men jeti ergejeıli» baleti, elordalyq sahnada alǵash ret múlde jańa ınterpretasııada usynylǵan E.Rah­madıevtiń «Alpamys» batyrlyq operasy jáne ataqty Irjı Kılıannyń «Alty bı» komedııalyq baleti talǵamy bıik kórermen úshin ónerdiń úlken jańalyǵyna aınaldy.

Sondaı-aq toǵyzynshy teatr maýsymy biregeı balettik, operalyq jáne sım­fonııalyq jobalarǵa da toly. Balet trýp­pasynyń kórkemdik jetekshisi, Reseıdiń halyq ártisi Altynaı Asylmuratova árqaısysy bir-birine uqsamaıtyn 20-dan astam erekshe gala-kesh ótkizdi. Bul konsertter kópshilikke bı ónerindegi jańa esimderdi ashsa, teatrdyń bas dırıjeri, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Alan Bóribaevtyń avtorlyq jarqyn jobalary bekzat óner jankúıerleri úshin tamasha óner tartýy boldy. Aıta ketý kerek, áıgili maestronyń jetekshilik etýindegi myńnan astam mýzykanttyń qatysýymen ótken G.Malerdiń №8 sımfonııasy úsh aı boıy 40 mıllıon aýdıtorııasy bar «Messo» fransýz telearnasynan kórsetildi.

Teatrdyń taǵy bir tamasha jańaly­ǵy – «Astana Opera» tórinen Dostar klýby­nyń ashylýy desek, qateles­peı­miz. Aıtýly jobanyń arqasynda endi teatrmen dos bolǵysy kelgen kórer­men klýbqa múshelikke qabyldanyp, óner­ge etene jaqyn bola alady.

Teatr ishinen ashylǵan Astana Opera halyqaralyq opera akademııasyn da toǵyzynshy maýsymnyń tabysy dep batyl aıtýǵa bolady. Franchesko Medda, Anatolıı Gýsev bastaǵan bilikti maman­­dardan bilim ala otyra, sheberlik deńgeılerin arttyrǵan bolashaq opera ánshileri akademııadaǵy alǵashqy oqý jylyn támamdap, mazmundy konsertter men V.A.Mosarttyń «Don Jýan» operasynyń premerasyn sátti ótkizdi.

Jalpy, álemdik mádenı keńistikte teatr bedelin qalyptastyrý boıynsha jumys udaıy júrgiziledi. Al onyń mańyzdy baǵyttarynyń biri – ártisterdiń halyqaralyq baıqaýlarǵa qatysýy desek, bul jaǵynan da teatr ujymy kende emes. О́tken jyldyń qyrkúıegi­nen bastap bıylǵy maýsymǵa deıin «Asta­na Opera» solısteri halyqaralyq ­baı­­qaýlar men festıvaldarǵa qaty­syp, álemniń kóptegen elinde teatrdyń dań­qyn asyrdy. Olardyń qatarynda Japo­nııa, Italııa, Aýstralııa, Reseı, Qyr­ǵyzstan, О́zbekstan jáne basqa da el­der bar. «Rossııa-K» telearnasynyń tikeleı efırinde translıasııalanǵan «Nano-Opera» halyqaralyq jas re­jıs­serler baıqaýynda teatrdyń jas rejısseri Erenbaq Toıkenov júzden júırik shyǵyp, bedeldi ekinshi oryndy qanjyǵasyna baılady.

Mereıtoılyq datalar da teatr nazarynan tys qalmady. Atap aıtsaq, Úlken zal men Kúlásh Baıseıitova atynda­ǵy Kameralyq zal sahnasynda Ǵazıza Ju­banovanyń 95 jyldyǵyna oraı «Ju­banovtar álemi», Roza Baǵlanovanyń 100 jyldyǵyna oraı «Asyl arman» kon­sertteri, Muhtar Áýezovtiń 125 jyl­dyǵyna oraı A.Jubanov pen L.Hamı­dıdiń «Abaı» operasy, sondaı-aq Kú­lásh Baıseıitovanyń 110 jyldyǵy­na oraı «Qazaqtyń bulbuly» jáne ataq­ty kom­pozıtorlar, oryndaýshylar men jazý­shylardyń mereıtoılyq datalaryna arnalǵan «Ulylarǵa taǵzym» konsertteri ótti. Toǵyzynshy teatr maýsymynda «Astana Operada» jalpy sany 207-den astam is-shara, sonyń ishinde ańyzǵa aınalǵan óner qaıratkerleri, ­teatr ártisteri men spektaklderdiń qoıý­shylaryna arnalǵan 45-ke jýyq kór­me uıymdastyryldy.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 2022 jyldy – Balalar jyly dep jarııalaǵany belgili. Osy rette «Astana Operada» kóptegen kere­met joba ótip, taǵy birazy júzege asy­ry­lýǵa daıyndalýda. Sonyń negiz­gisi – Teatrlyq qolóner stýdııasynyń ashylýy. Odan bólek «Astana Opera» balalar stýdııasynyń eki bólimi – «Hor» jáne «Balet» óziniń belsendi jumysyn jalǵastyrýda. Qalyptasqan ártister­men qatar, operalyq spektaklderge Kúlásh Baıseıitova atyndaǵy Kameralyq zal­daǵy konsertterge endi balalar da qaty­sa alady. Sonymen qatar Nur-Sul­tan qalasy ákimdigimen birlesip qolǵa alyn­ǵan «Teatr sabaǵy» jobasy óte tany­mal bolǵanyn atap ótý qajet. Teatr bas­shylyǵynyń aıtýynsha, endi oǵan qala oqýshylary ǵana emes, oblys jáne aýyl mektepteriniń balalaryn da qatystyrý josparlanýda.

Sondaı-aq «Astana Opera» qala­lyq ákimdikpen birlesip, «Mádenı el» qaıyrymdylyq jobasyn júzege asyrdy. ABAQUS-DARYN-nyń qyzyqty baǵdarlamalary, «Sıqyrly ysqy», «Balalarǵa arnalǵan klassıka» topta­masynan konsert – K.Sen-Sanstyń «Ja­nýarlar karnavaly», «Astana kesh­teri» festıvali aıasynda kompozıtor Per Tıllýanyń shyǵarmashylyq keshi, «Viva Mozart!» kóshpeli qaıyrymdylyq konserti kópshilikti beıjaı qaldyrmady.

IH maýsym «Astana Opera» sahna­synda qazaqstandyq teatrlar men she­tel­dik ártisterdiń kezek-kezek bolǵan gastrolderimen de este qaldy. Munda Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq opera jáne balet teatrynyń ujymy jarqyrady, sondaı-aq elordalyq jurtshylyq Shym­kent opera jáne balet teatry men Qara­ǵandy akademııalyq mýzykalyq komedııa teatrynyń ártisterine qol soqty. Teatrda pıanıst Djýzeppe Djýlotta, La Skala teatrynyń birinshi skrıpkashysy Laýra Marsadorı, bandoneonshy Marıo Stefano Petrodarkı (Italııa) gastroldik saparmen boldy.

«Astana Operanyń» óz ujymy týra­ly aıtsaq, balet trýppasy Almatyda eki ­ret, odan keıin Túrkistan men Shym­kent­tiń kórermenderine óz ónerlerin tartý etti. Opera trýppasy men sımfonııa­lyq orkestr Pavlodar, Ekibastuz, Qara­ǵandy, Rýdnyı, Aqtóbe jáne Petro­pavlǵa saıahatyn sátti aıaqtady. Sonyń nátıjesinde qazaqstandyqtar elordalyq teatr shyǵar­mashylyǵymen jaqyny­raq tanysýǵa tamasha múmkindik alyp, kó­rermender aýdıtorııasy ózi úshin klas­sıkalyq ónerdi jańa qyrynan ashty.

Álbette, ıgi ister, mazmundy jobalar men gastroldik qyzmet jańa maý­symda da jalǵasyn tabady. Álemdik BAQ H mereıtoılyq maýsymnyń ashylýy jaıly áldeqashan habarlap qoıdy.

– Ataýly data bolǵannan keıin H maý­symnyń jarqyn oqıǵalarmen atap óti­letini belgili. Atap aıtsaq, «Astana Opera» qazaqstandyq jáne shetel­dik ope­ra jáne balet juldyzdary qaty­sa­tyn «Jibek joly» halyqaralyq festı­valin ótkizedi, sondaı-aq ony álem­­dik teatr synshylary tamashalaı­dy. Mereı­­toılyq maýsymdy teatr álem­dik opera sahnasynyń juldyzy, «Gremmı» syı­lyǵynyń laýreaty soprano Sýmı Chonyń (Koreıa) qatysýymen ótetin konsert ashady. Osy oraıda IýNESKO-nyń Sýmı Chony «Beıbitshilik ártisi» retinde tańdaǵanyn atap ótýimiz qajet. Budan bólek, shyǵarmashylyq ujym alda bolatyn premeralar – Raımondo Rebek­tiń qoıylymyndaǵy Sergeı Prokofev­tiń «Kúlbıke» zamanaýı baletine, Iýrıı Aleksandrovtyń qoıylymyndaǵy Bal­nur Qydyrbektiń «Qalqaman – Ma­­myr» opera-baletine jáne Jolan Dáste­nov­tiń mýzykasyna rejısser Erenbaq Toıkenovtiń qoıǵan «Qańbaq shal» balalar operasyna qyzý daıyndyq ústinde, – dep Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaı­ratkeri, «Astana Opera» dırektory Ǵalym Ahmedıarov teatrdyń aldaǵy jos­parlarymen bólisti.

Qýantarlyǵy – maýsym jabylǵa­ny­men, teatr kórermenmen qoshtaspaıdy. Olardy «Astana Opera» sahnasynda qara­ǵandylyq jáne túrkistandyq teatr­lardyń gastroldik óner kórsetýleri, sondaı-aq Kúlásh Baıseıitova atyndaǵy Kameralyq zal sahnasynda «Mýzykalyq demalys» qyzyqty konsertteri kútedi. Al 9 qyrkúıekte ashylatyn jańa maý­symda teatrdyń negizi qalanýynyń 10 jyldyǵyn jarqyratyp atap ótedi dep josparlanýda.

Balettegi belester

«Astana Balet» teatry úshin de toǵy­zynshy teatr maýsymynyń taby­sy mol. Bul maýsymda gastroldik sapar­lar da, qyzyqty jobalar da júze­ge asyryldy. Mádenıet jáne sport mınıs­trliginiń qoldaýymen ótken premeralar kórermenniń ystyq yqylasyna bólendi.

О́tken maýsymnyń aıtýly jańaly­ǵy – bas dırıjer Arman Orazǵalıev­tiń jetekshiligindegi «Astana Balet» teatrynyń sımfonııalyq orkestri qu­ryldy. Endi teatrdyń qoıylymdary orkes­trdiń súıemeldeýimen ótedi.

Bıylǵy teatr maýsymynda premeralar da kóp boldy. Teatr repertýaryna kópten kútken taǵy bes qoıylym qosyldy. Olar – I.Stravınskıı mýzykasyna Dj.Balanchın qoıǵan «Fortepıano men orkestrge arnalǵan kaprıchchıo», tanymal mýzykant K.Abdýllınanyń lıbrettosyna Mýkaram Avahrı qoıǵan «Taǵdyr bultarystary» biregeı baleti, sonymen qatar Stıven Raıhtyń mýzykasyna zamanaýı bı kemeńgeri Irjı Kılıan qoıǵan horeograf Stefan Jeromskı­diń «Joldan taıǵandar» baleti. Bul teatr úshin shynymen de tájirıbege toly biregeı qoıylym boldy. Sebebi bong aspabyndaǵy solony «Astana Balet» teatry sımfonııalyq orkestriniń ártisteri oryndady. Sonymen qatar aqyn Baqyt Qaıyrbekovtiń lıbrettosyna Mýkaram Avahrı qoıǵan «Jibek joly» avtorlyq spektakli de teatr repertýarynan tıisti ornyn aldy. Odan bólek, Lıýdvıg Mınkýstyń mýzykasyna Marıýs Petıpa qoıǵan «Baıaderka» baletinen Maıra Qadyrova sahnalaǵan Pas d’action jáne «HASSAK» etno-folk­lorly ansambliniń mýzyka­syna Aıgúl Tátı qoıǵan «Táńir syıy – Aq jol» atty horeografııalyq mınıa­tıýralardyń da premerasy ótti. Al maý­sym shymyldyǵy Krıstına Polınniń «Orfeı men Evrıdıka» baletiniń premerasymen jabyldy. Astanalyq kó­rermen nazaryna kóne Grekııa mıfiniń horeografııalyq ınterpretasııasy mo­dern elementteri bar neoklassıka máne­rinde usynyldy.

«Astana Balet» teatrynyń gastrol­dik saparlarynyń geografııasy da edá­ýir ulǵaıdy. Atap aıtsaq, astanalyq ujym alǵash ret Oral qalasyna baryp, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaı­rat­keri Aıgúl Tátıdiń avtorlyq ınter­pre­tasııasyndaǵy «Uly dala murasy» dı­vertısmenti men Rıkardo Amaranteniń «A Fuego Lento» neoklassıkalyq bale­tin pash etti. Bıylǵy maýsymda Túrkistan, Semeı jáne Tal­dyqorǵan qalalary­na da gastrol­dik sapar uıymdastyry­lyp, ulttyq horeografııanyń úzdik týyn­dylary kór­setildi. Dýbaı opera sah­­nasynda eki aýqymdy spektakl – «Mahabbat týraly dastan» jáne «Beıbarys sultan» týyndylary da ja­han kórermenderi nazaryna usynyl­dy. Teatrdyń Almaty qalasyna jasa­ǵan gastroldik sapary da sátti ótti. «AlmatyTheatre» kópsalaly mádenı keńis­tiktiń ashylý rásimi aıasynda asta­na­lyq teatr ártisteri bir aıǵa jýyq ýaqyt óner kórsetip, kórermen qaýym nazaryna teatr repertýaryndaǵy úzdik spektaklderin usyndy.

Toǵyzynshy maýsym júzege asy­rylǵan is-sharalarmen qatar, marapattardan da kende bolǵan joq: baletmeıs­ter Aıgúl Tátı, ustaz-repetıtor Maıra Qadyrova, sımfonııalyq orkestrdiń bas dırıjeri Arman Orazǵalıev «Qur­met» ordenine ıe boldy. Teatr ártisteri Aıjan Muqatova, Darına Qaırasheva, Súndet Sultanov, Rıza Qanatqyzy men ustaz-repetıtor Ásel Abaqaeva «Eren eńbegi úshin» medalimen marapattaldy. Rıza Qanatqyzy «Teatr» atalymy boıynsha «Daryn» memlekettik jastar syılyǵynyń laýreaty atandy. Teatr­dyń jetekshi solısti Súndet Sultanov Tuńǵysh Prezıdenttiń Memlekettik stıpendııasyna ıe boldy.

Teatr basshylyǵy málim etkendeı, «Astana Balet» teatrynyń mereıtoılyq maýsymy 9 qyrkúıekte ashylady dep josparlanýda. О́ner ujymy aldaǵy maýsymda da ónimdi eńbek etýge saqadaı saı. Onyń dáleli – jańa maýsymda Alberto Alonsonyń «Karmen-sıýıta», Georgıı Kovtýnnyń «Qar patshaıymy» spektaklderiniń pre­merasyna qyzý daıyndyq bastalyp ketti. Sondaı-aq spektakl beıneleriniń ımıdjdik túsirilimderi úshin Darıan Volkova arnaıy shaqyryldy. Ol – balet fotografııasynyń has sheberi, balet jáne art-fotografııanyń halyqaralyq saıystarynyń jeńimpazy, eýropalyq jáne reseılik iri teatrlardyń prıma-balerınalary jáne solısterimen jumys isteıtin tanymal fotosýretshi. Onyń sýretteri AQSh, Germanııa, Uly­brıtanııa, Aýstrııa, Gonkong, Italııa, Shveısarııanyń jekemenshik jınaq­­ta­ry men Orys mýzeıi men Sheremetev sara­ıy, RosFoto mýzeı-kórme ortalyǵy­nyń qorynda saqtaýly. Almaty jáne Qazaqstannyń ózge de qalalaryna uıym­­dastyrylýy josparlanǵan gast­roldik saparlardyń da teatrdyń shy­ǵarmashylyq qarymyn tanytýda mańyzy zor. Demek «Astana Opera» men «Astana Balet» teatrlarynyń mereıtoılyq maýsymynan kúter jańalyq mol.